Archive for Juni 2008

Serbska literatura wróćo ćeče

30. Juni 2008

Žiwjenje je kaž rěka, kotraž přeco dale ćeče, tak praještej šulerce-rěčnicy na lětušim abiturnym balu Serbskeho gymnazija w Chróšćanskej „Jednoće“. To nažel njepłaći za serbsku literaturu: Wona wróćo ćeče. Po dlěšim času ma skónčnje zaso serbski roman wuńć, je jednaćelka nakładnistwa připowědźiła. W nowym romanje so powěda wo dóńće serbskeje swójby před šěsćdźesat lětami. Budu jón wězo čitać, wšako sym swěrny čitar serbskeho ćišćaneho słowa, ale powěsć z erta Marki Maćijoweje mje zrudneho čini.

 

Jeli by wjacorych nowych serbskich romanow było, bych so wjeselił, w poskitku tež něšto z powójnskeho časa namakać móc. Ale hdyž po wjele lětach bjez tołsteje literarneje knihi – po mojim měnjenju tak a tak wuraz wopačneje strategije nakładnistwa – nowy (!) roman do kniharnje přińdźe, chcu w nim něšto wo načasnej serbskej swójbje čitać. Je dosć a nadosć temow, kotrež na spisowaćelske předźěłanje čakaja, na přikład: Hórki dóńt swójbnych nanow, kotřiž dyrbja jako dalni dojězdźowarjo w cuzbje dźěłać a jenož kónc tydźenja abo měsačnje doma přebywaja; młodostni mjez wjesnej towaršliwosću a globalnymi powołanskimi wužadanjemi; poměr napjatosće konwencijow serbskeje wulkoswójby a naroka dźensnišich młodych ludźi, sej swój indiwiduelny puć rubać.

 

Čehodla so njepřima serbska literatura we wulkej twórbje aktualnych problemow serbskich rowjenkow? Njecham jenož krótkopowědančka čitać, literarne pospyty ludźi, kotrychž wočiwidnje nichtó zaměrnje njespěchuje. Wočakuju wot nakładnistwa, zo z nadarjenymi spisarjemi wjetše projekty wuwiwa. So wě, zo dyrbiš młodemu talentej tež jónu pjenježny předpłatk dać, zo móže sej docyła dowolić, měsacy dołho we stwě kokać a literarnje tworić, bjez toho zo ma druhe dochody.

 

Ničo tak natwarej wobšerneho słowoskłada njetyje kaž tołste romany. Sym w NDR skutkowacym serbskim spisowaćelam dźakowny, zo su woni nam pisanu wšelakorosć romanow zawostajili. 539 stron tołsty „roman pytaceho čłowjeka“ Kurta Krjeńca z lěta 1955 je mi před lětami rěčnje jara pomhał, so k suwerenemu pisomnemu nałožowanju serbšćiny předrěwać (njedźiwajcy ideologiskich spodźiwnosćow w tejle knize). Faktisce su komunisća ze swojej produkciju literatury šěršu worštu serbskeho zdźěłaneho byrgarstwa zmóžnjeli. Wot přewróta sem, kaž kóždy wě, knježi rozpad rěčneho niwowa.

 A runje tohodla čakam dale na woprawdźe nowy serbski roman.

Dźensa je dźeń fararja Wornarja

29. Juni 2008

Naš Baćonski farar Gerat Wornar bu dźensa před štyrceći lětami na wysokim swjedźenju Pětra a Pawoła na měšnika wuswjećeny. Zo wón, mjeztym w 66. žiwjenskim lěće stejacy powšitkownje připóznaty duchowny, ani rentu ze 67 njeznaje, ale chce, kaž je na kóncu Božeje mšě připowědźił, rady dalšich dźesać lět jako dušepastyr skutkować, nas wšěch pře wšu měru wjeseli. Tohodla su wosadni jemu w cyrkwi sylny přiklesk popřeli, derje wědźo, zo to w katolskim Božim domje poprawom z wašnjom njeje, ale sym sej wěsty, zo dźensniše wuwzaće wotpowědowaše Božej radosći nad jeho wurjadnym sobudźěłaćerjom. So wě, zo je naš skromny farar hnydom dźak wěriwych Bohej Stworićelej dale dał.

 

Zdobom je farar Gerat Wornar nam wulku překwapjenku wobradźił: Pólski měšnik, kotryž tuchwilu w Čěskej skutkuje, jeho w dowolu zastupuje a so tohodla dźensa hišće jako koncelebrant na wołtarju přežohnowanske teksty rjenje serbsce modleše. Scyła je farar Wornar muž dostojnych a jasnych principow, a to bjeze zasakłosće. Přeco dźiwa na maćernorěčny princip dušepastyrstwa po druhim Vatikanskim koncilu: Ryzy serbske kemše resp. jónu na měsac němske – žane pseudodwurěčne tam a sem skakanje kaž w někotrych druhich (serbskich?) swjatnicach, kotrež pobožnosć kazy a wot bytostneho wotwjedźe.

 

Bohužel njemóžachmoj dźens popołdnju jubilej fararja Wornarja a dobre poselstwo jeho dalšeho skutkowanja w swjedźenskim stanje sobu swjećić, přetož runje tule njedźelu w žiwjenju našeje swójby so nowa doba zahaji: Smój moju mać při wuzwolenju bydlenčka w Zhorjelcu podpěrałoj, tak zo budźetaj mojej staršej hišće lětsa z Hamburga do města nad Nisu přećahować.

 

Gerat Wornar njeje jenož z ćěłom a dušu wulkotny dušepastyr, kotryž sposrědkuje woprawdźitu křesćansku atmosferu mjezsobneho zrozumjenja. Jako šefredaktor Katolskeho Posoła je zamołwity za najwuspěšniši serbski printmedij z najwjetšim nakładom, kotryž so bjez bojazliwosće tež łoskoćiwych temow přima. Wosebje sej wažu naročnu, ludowu rěč Posoła, woprawdźe njewotwisneho tydźenika katolskich a druhich Serbow. A Gerata Wornarja prawidłownje zetkaš tež na zarjadowanjach Haslowskeje Domowinskeje skupiny, štož pokazuje na zakótwjenosć serbskeho duchowneho w jeho małym ludźe.

Tak sej předstaju katolskeho měšnika w klasiskim zmysle słowa „katolski“: wšo wopřijacy.

Lětnja feta DNN

28. Juni 2008

Ministerskeho prezidenta njejsym widźał, wón je so najskerje hižo na jězbu k bamžej přihotował. Z Tilichoweho kabineta pak móžach wčera wječor na lětnim swjedźenju „Drježdźanskich najnowšich powěsćow“ (němsce DNN) justicneho ministra scomter mandźelskej a Helmu Orosz, hišće amtěrowacu socialnu ministerku a hižo wolenu nowu wyšu měšćanostku sakskeje stolicy, wuhladać (a wězo knjeni Orosz skrótka přećelnje swoje měnjenje nastupajo zakaz kurjenja na dźěłowym městnje prajić, wšako je wona jako ministerka za wobłuk strowoty na tym wina J).

 

W běhu wječora su so mjez druhim prezident knježerstwoweho prezidija, za twarjenje mosta při lěsnym hrodźiku přisłušny wotrjadnik měšćanskeho zarjada a šef tajneje słužby (wustawoškita) kołu za našim blidkom přidružili. Sym wjele wuknył, na přikład z kajkimi „powołanskimi zwěrjatami“ – z caržom, wšelakimi brukami a njetopyrjemi – wojuja wobswětoškitarjo dale přećiwo zwadnemu mostej.  

 

Hižo do toho sym składnosć wužiwał, ze swojej starej přećelku Christinu Ostrowski bjesadować a z mojim přećelom Ronaldom Weckesserom minjene wólby na wyšeho měšćanostu w Drježdźanach wuhódnoćić. Tež mój šef bě dypkownje ze žonu na swjedźeń přichwatał, zo móžachmy sej potom hromadźe kusk sekta popřeć, doniž njepřindźeštaj načolny reprezentant natulotawarnje a jeho lubc, jara sympatiski porik muži, kotrajž mataj dundra za wušomaj.

 

Prjedy hač sym so krótko do połnocy na domojpuć do Łužicy podał, wšako njeje moja mandźelska-šoferka sobu přišła a dyrbjach tohodla wospjet poskićene piwo wotpokazać, sym hišće ze Zelenymi do rěčow přišoł. Při wšej politice njecham zabyć na krasnu wječer, wosebje na pječene proso! Wjeršk wječora bě kaž loni pře wšu měru krasny wohnjostroj, přewodźeny přez klasisku hudźbu, kotremuž smy, na terasy hroda Albrechtoweje hory stejo, přihladowali.

 

Poprawom nimam partyje šikerije zańč, ale bohudźak njedźěłam w Mnichowje, přetož pola nas w Sakskej su tež mócni ludźo poměrnje normalni J.

Ekstremizm a fundamentalizm stej dźěsći normality

27. Juni 2008

Z ludnosće, w kotrejž je cyle normalnje, wobydlerjow vietnamskeho pochada na wothódnoćace wašnje „fiči“ mjenować, wuchadźa wězo tež ludźi, kotřiž we Łužicy při kóždej składnosći (loni při chodojtypalenju w Hodźiju a nětk na dróhach w Budyšinje) turkowske chorhoje spala abo w Drježdźanach turkowske wobchody nadběhuja. Radikalne zadźerženje jednotliwcow abo małych skupin korjeni přeco w towaršnostnej normaliće, tohodla je słowo „radialny“ wotwodźeny wot łaćonskeho zapřijeća „korjeń“.

 

Al Kaida korjeni w towaršnosći, kotrejež normalni čłonojo rozhorjenje a namócnje demonstruja, po tym, zo su wo karikaturach jich profeta w časopisu kraja na druhim kóncu swěta słyšeli. A hdyž móžeše so jónu w Serbach katolski duchowny napřećo medijam bjeze znapřećiwjenja puzolić na wottwar prawniskeje diskriminacije homoseksualnych, njetrjebaš so dźiwać, zo sebi na priwatnym swjedźenju w smjerćkatolskej wjesce něchtó tohorunja bjez wulkeje diskusije ruskich policistow jako dobry přikład dowuchwalić njemóže, kotřiž su w Moskwje za swoje prawa demonstrowacych šwulnych muži strašnje zbili.      

 

Ekstremizm a fundamentalizm stej dźěsći normality – hač w Serbach, w Sakskej abo w arabskich krajach.

EM we łožu

26. Juni 2008

Hač wotpowěduje telewizor w spanskej žiwjenskej kulturje abo njekulturje, je husto diskutowane prašenje. Moja aktualizowana wotmołwa: Přihladowarjej połfinala europskeho mišterstwa je łožo prě wšu měru so hodźace městno. Tamle njehrozy strach namócnych rozestajenjow pod wliwom alkoholizma, kotrež su jeničce w Drježdźanach 207 zrjanjenych zawostajili.

 

Doma njetrjebaš z tym ličić, zo kaž w Budyskim starym měsće składnostnje minjeneje hry lětušeho turněra črjóda młodostnych „Heil Hitler“ wołajo će wobćežuje. A porno městnam zjawneho přihladowanja respektiwnje, tak praja rěčnje degenerowani Němcy, public viewing móžeš doma čas lutować a sej w telewiziji jenož poslednich dźesać mjeńšin wobhladować, kotrež su w hrě Němskeje přećiwo Turkowskej po wšěm zdaću najrjeńše byli.

 

Tak chcu so tež dlěšeje diskusije wzdać, čehodla koparjo, kotřiž su přewažnje dawno zamóžni mužojo a dóstanu za wuspěšne europske mišterstwo wšo dohromady někak milion za kóždeho, konstantnje derje njehraja. Najskerje su woni přesyći – přewjele pjenjez skepsa přirodnu dynamiku.    

 

Wjeršk wječora bě mi krótki komentar Angele Merkel – wona je so preciznišo wuprajiła hač wšitcy eksperća-mužojo.

Serbska oligarchija město pluralneje demokratije

24. Juni 2008

Michał Šołta-Frechenski je před dlěšim časom w kedźbyhódnym přinošku w Serbskich Nowinach problem demokratiskeje zjawnosće načał, kotraž po jeho měnjenju w Serbach derje dosć njefunguje. Hłowny deficit je, hrubje rysowane, zo so serbskemu ludu dotal njeje poradźiło, so ze syće towarstwowanja k wotewrjenej, transparentnej, pluralnej towaršnosći dale wuwiwać. Bohužel njeje tehdomniši nastork k hłubšej zjawnej diskusiji wjedł. Tajke mjelčenje nastupajo bytostne prašenje so wězo wuskutkuje, kaž bě w lětušich rozestajenjach wo spěchowanje rěče a kultury Serbow pytnyć.

 

W němskej zjawnosći dyrbja wšitke institucije a jich zamołwići zasadnje z tym ličić, zo móhli so jónu z temu kritiskich rozprawow medijow resp. zjawnosće stać. Tajke něšto sposrědkuje atmosferu stajneje produktiwneje změny, wšako ma so kóždy scomter swojej dźěławosću přeco sam do prašenja stajeć, zo by bracham sčasom wotpomhał, prjedy hač so deficity zjawnje tematizuja. W Serbach pak je objekt kritiki jara wobmjezowany: Směš so puzolić na Domowinski abo załožbowy zarjad, ale zo so zadźerženje nawody TCM, zwjazka wuměłcow abo šulskeho towarstwa zaměrnje kritisce tematizuje, je popram njepředstajomne. A mjez tym, zo smě wězo w Němcach kóždy zjawnje na nowiny swarjeć, płaći polemiska kritika na medijach w Serbach jako „wohroženje nowinarskeje swobody“.

 

Před tajkim pozadkom wězo njeje žaneje zjawneje diskusije wo tym, zo maja so nawodźa někotrych towarstwow wočiwidnje bóle za reprezentantow cyłeho serbskeho ludu napřećo němskej politice hač woleneho předsydu třěšneho zwjazka wšěch Łužiskich Serbow, hačrunjež je kóždy z nich za wukonjenje nadawkow w jednym towarstwje a nic za zastupnistwo wšěch Serbow woleny. Tajke postupowanje njeda so z wopodstatnjenjom wusprawnosćić, zo je demokratiskich deficitow w Domowinje. Předsyda Domowiny sam je so dawno prašenja polěpšenja legitimacije třěšneho zwjazka přimał a diskusiju wo wutworjenje serbskeho parlamenta nastorčił.

 

Nichtó z jeho kritikarjow njeje so zjawnje a produktiwnje na tajkim diskursu wobdźělił, přetož by serbski parlament móc towarstwowanskeje oligarchije do prašenja stajał. Hdźež njeknježi duch pluralneho dźělenja mocow, ale taktika zwjazkarjow towarstwowanja, je dosć tabuow pod njewuprajenym hesłom: Njerěču wo twojich zmylkach a ty nic wo mojich, nawopak chcemy so mjez sobu w serbskej a němskej zjawnosći nimoměry dowuchwaleć a swoju njeparujomnosć wobkrućeć. 

 

K tomu systemej słušeja potom tež rjane legendy wo mnohich „Serbam přichilenych politikarjach“. Samo Milbradt je tajki, njedźiwajcy zawrjenych serbskich šulow, a snadź budźe bórze tež načolny financny politikar CDU w zwjazkowym sejmje, knjez Kampeter, tajki, hačrunjež je přeco spěchowanju Serbow nowe kamjenje do puća walał.

Ale najskerje by wón hinak chcył, jeli njebyštej Domowina a załožba na wšěm wina byłoj J.

Hitparada artiklow

24. Juni 2008

Po tym zo sym wčera stoty přinošk do swojeho bloga zapodał, wozjewju dźensa hitparadu dźesać mjez dotal 2.300 wopytowarjemi piwarca najbóle čitanych artiklow:

 

https://piwarc.wordpress.com/about/

https://piwarc.wordpress.com/2008/05/16/direktor-serbskeho-instituta-katolskich-serbow-hanil/

https://piwarc.wordpress.com/2008/06/12/%e2%80%9epraske-naleco%e2%80%9c-je-prislo/

https://piwarc.wordpress.com/2008/05/27/komentar-direktora-serbskeho-instituta/ (hóstny přinošk!)

https://piwarc.wordpress.com/2008/06/12/nemcowanje-w-serbskim-instituce/

https://piwarc.wordpress.com/2008/06/12/serbska-luzica-trjeba-podjansku-lewicu/

https://piwarc.wordpress.com/2008/06/09/john-f-kennedy-a-lutz-hillmann-pri-braniborskich-wrotach-srjedz-berlina/ (hóstny přinošk!)

https://piwarc.wordpress.com/2008/05/21/horor-na-tankowni/

https://piwarc.wordpress.com/2008/05/19/nas-luh/

https://piwarc.wordpress.com/2008/05/02/mostny-dzen/

 

Prěju zajmcam dale wjele wjesela při čitanju. Kritiki móžeće w blogu jako komentary zjanwnosći spřistupnić abo mi připósłać: marcel@piwarc-hamburgski.de.

SPD w Sakskej: Ani ryba ani rak

23. Juni 2008

Druhi přeběh wólbow na wjesnjanostow, měšćanostow a krajnych radow w Sakskej je nimo. Jenička krajna radnica SPD podleži njedźelu w nowym wulkowokrjesu Lipsk dotalnemu krajnemu radźe CDU susodneho wokrjesa. We nowym wokrjesu Sewjerna Sakska by kandidat Lěwicy Thomas Kind přećiwo kandidatej CDU dobył, jeli by so kandidatka SPD Liane Deicke, zapósłanča frakcije SPD w Sakskim krajnym sejmje, dalšeje bjezwuhladneje kandidatury wzdała.

 

Ale porno wokrjesej Lipsk, hdźež je kandidatka Lěwicy swoju kandidaturu po prěnim přeběhu cofnyła, zo by lěpje placěrowana kandidatka SPD swoje šansy přećiwo CDU wužiwać móhła, njejsu sakscy socialdemokraća w sewjernej Sakskej adekwatne pokročownaje jich towarški Deicke přesadźili.

 

Tak wostanje Michael Czupalla (CDU) krajny rada, byrnjež jenož 46,5 procentow hłosow dóstał, Kind docpě 34,2 a Deicke 19,4. Ze swojej najlubšej strategiju – ani ryba ani rak njebyć – je so SPD runje tam přećiwo faktiskemu dojednanju mjez lěwymaj stronamaj přešła, w druhim přeběhu sylnišeho lěweho kandidata w boju přećiwo hrožacej wjetšinje CDU podpěrać, hdźež by dobyće nad CDU móžno było.

 Na tajke wašnje je SPD swojemu koaliciskemu partnerej CDU dopomhała, wšudźe na čole krajnoradnych zarjadow stać.

Podjanske stawizny w němskich rukach: „Eine Kirche, zwei Völker II“

22. Juni 2008

Štóž chce so z myslenjom něhdyšeho generalneho wikarja biskopstwa Drježdźany-Mišno a nětčišeho Zhorjelskeho biskopa dr. Konrada Zdarsy zeznajomić, njech so na to dopomni, z kajkim wopodstatnjenjom je wón před lětomaj z kuratorija „swětowe herbstwo UNESCO łobjowy doł w Drježdźanach“ wustupił. Zdarsa je w lisće pisał, zo njeje wón zwólniwy (cituju nětk wuwzaćnje z němskeho originala, wšako dźe wo wariantu němskeho myslenja), „den Vertretern des UNESCO-Entscheidungsgremiums aus Aserbeidschan, Benin, China, Columbien, Äthiopien, Frankreich, Indien, Litauen, Malawi, Malaysia, Mauritius, Neuseeland und Norwegen oder auch einzelnen Bewohnern von Berlin, München und New York mit DDR-Migrationshintergrund in dieser Frage größere Kompetenz zuzugestehen als den Bürgerinnen und Bürgern der Stadt Dresden.“

 

Frakcija CDU w měšćanskej radźe sakskeje stolicy bě tak zahorjena podpěry w boju wo planowany móst při lěsnym hrodźiku dla, zo je wona tehdom dopis z pjera Zdarsy rozšěriła.

 

Knjez Zdarsa je wudawaćel druheho zwjazka knihi „Eine Kirche, zwei Völker“, wo kotrymž dr. Rudolf Kilank w najnowšim „Rozhledźe“ piše: „Druhi zwjazk rysuje porno serbskemu podźělej wjele bóle stawizny biskopstwa. Serbske cyrkwinske podawki su tomu podrjadowane. Tu widźu koncepcionelne misnjenje.“

 

Žadyn dźiw, zo so prewentiwne přesadźenje serbskich měšnikow za čas nacionalsocializma, kotrež je cyrkwinska wyšnosć wukazała – najhrozniši podawk w našich podjanskich stawiznach nowowěka a poprawom přičiny dosć, z katolskeje cyrkwje Němskeje wustupić a so direktnje Romej přizamknyć –, z oportunistiskej přitulnosću němskim biskopam so ani porjadnje njerozkładźe ani njewuhódnoći.

 

Mjeztym zo Zdarsa w předsłowje na falowace dokumenty skedźbni, pisa Kilank kritisce: „Pobrachuja archiwalije z arcybiskopskeho archiwa we Wrocławju a z farskeju archiwow w Kulowje a we Wotrowje.“ A dale: „Z pomocu předležacych a hišće njewozjewjenych archiwalijow a dokumentow móhła so dale wudospołnić struchła doba nacionalsocializma  a cyrkwje w Serbach. Nimo toho zamóža hišće žiwi swědkojo swoje dožiwjenja přidać.“ Je wulki čas – wšitke fakty dyrbja na blido! Wočiwidnje nimaja apologeća němskeje hamtskeje cyrkwje na tajkim projekće zajim, nawopak: Wo referentce na předstajenju knihi w měšćanskej bibliotece w Budyšinje zhonimy w recensiji Kilanka, zo „bohužel zakaza publikumej prašenja stajeć.“ – „Tajku fatalnosć njejsym hišće dožiwił“, zjima recensent Kilank.

 

Hladajo na poslednje linki w předsłowje knihi wo jeje financowanju protestuju přećiwo znjewužiwanju mojich cyrkwinskich a powšitkownych dawkow za tajki projekt antirozswětlenja.

Duch digitalneje bohemy

22. Juni 2008

Kóžda doba a kóžda towaršnosć matej woršty resp. miljeje, kotrež wosebje doprědkarsce skutkuja a inowatiwny nastork wěsteje epochi sćělesnjuja. Połdra lětdźesatka po wunamakanju interneta jako srědk masoweje komunikacije předstaji po mojim zdaću najlěpje species z mjenom „digitalna bohema“ postupny impuls našeho časa. Holm Friebe a Sascha Lobo staj w lěće 2006 knihu z titulom „My mjenujemy to dźěło“ wozjewiłoj, kotraž je takrjec manifest digitalneje bohemy.

 

Woni kokaja ze swojim jeničkim produkciskim srědkom, z laptopom, w kofejowni a chcedźa tak dźěłać, kaž su woni žiwi: Bjez budźaka, hierarchijow a předpisow. Jich zaměr je samopostajene žiwjenje zwonka dźěłoweho swěta kruće přistajeneho. Internet, mjez druhim web 2.0, jim skutkowanje na zhromadnych projektach a tworjenje wirtuelneje zhromadnosće zmóžnja. Wězo je protagonistam digitalneje bohemy ambiwalenca jich žiwjenskeho wašnja wědome: Na jednym boku su woni njewotwisni wot ritualow a rytmusow wšědneho žiwjenja w běrowje, na druhim boku dyrbja sami husto dosć swojim projektam wot ranja hač do nocy k dispoziciji stać.

 

Zepěrajo so na staru wěrnosć, zo byće wědomje postaja, su z jich hladanišća klasisko-konserwatiwne zapřijeća za postajenje porjada swěta – kaž swójba, nabožina, naroda, hódnoty a kultura – njetrjebawše a wotbyte. Tohodla spóznaje Manager-Magazin w tymle miljeju lěwicarski neoliberalizm. Woni sami to podobnje widźa, wšako čuja so runje tak zdaleni wot neokonserwatiwnych pozicijow, kotrež spomóženje w narodźe a małoswójbje pytaja, kaž wot špisarjow w dźěłarnistwach.

Dwě wěcce tež nas přistajenych ludźi dale a bóle wowliwujetej: Myslenje w projektach porno planam a wuswobodźenje wot winowatosćow w běrowje dźakowano mobilnemu přistupej ke kompjuterej, internetej a telefonej. A duch digitalneje bohemy našu generaciju a młódšich dźeń a sylnišo wjedźe. Tohodla maja wšitke wulke organizacije, hač cyrkwje, strony, dźěłarnistwa abo towarstwa, přiběrace problemy při mobilizowanju ludźi.