Archive for August 2008

Barack Obama a Serbja

29. August 2008

Što rozeznawa Baracka Obamu a načolnych němskich politikarjow? Wón kaž kóždy porjadny Američan z USA wěri kruće do toho, zo přińdźe čłowjek sprěnja k ideji a zdruha k pjenjezami, mjeztym zo přerězny Němc sej mysli, zo to hinak wokoło funguje. Typiski přikład: Za wysokošulsku politiku přisłušny zapósłanc frakcije CDU w Sakskim krajnym sejmje a generalny sekretar sakskeje CDU, kiž sedźi w zwjazkowym sejmje, chcetaj z přidatnymi milionami honorara slědźerjow wurjadneje klasy do sakskich uniwersitow wabić. Wotmołwa z Ameriki – z erta lawreata nobeloweho myta Blobela, sam němskeho pochada: Swoboda a atmosfera tajkich wurjadnych wědomostnikow přićahujetej, nic wuhlady na wjac pjenjez …

 

Obama slubi zasadnu změnu, kotrejež je po měnjenju wjetšiny ludnosće USA nuznje trjeba. Němscy politikarjo a publicisća so puzola na njeho, dokelž nima wón pozdatnje žadyn program. Samsni kritikarjo při kóždej składnosći wobkruća, čehodla trjebaja na jednym boku hladajo na swoju politisku dušu nuznje swój stronski program, ale na druhim boku hladajo na realitu njemóža so woni bohužel po tym měć.

 

Dale a wjac wolerjow na to z „Lězće mi na pěc“-wotmołwu reaguja, štož potom rěka rozněhwanosć na politiku. Američenjo so tak a tak mjenje z abstraktnymi politiskimi teorijemi a bóle z móžnosćemi jedotliwca we wšědnym žiwjenju zaběraja. Woni horce wo politice diskutuja, hdyž je jich wosobinska swoboda zaprajenja politiki dla wohrožena. Aktualny přikład: Miliony ameriske swójby přisadźa swoje chěžki krizy hospodarstwa dla, po tym zo su banki jim riskantne kredity narěčeli. Nětk wězo wočakuja, zo politika jim w nuzy pomha.

 Kak Serbja hustodosć po němskim mysla, pytnješ, hdyž někotři praja: Bjez wjac załožbowych pjenjez by naša kultura zahinyła, jako by Serbstwo bjeze stata eksistować přestało.

Z twiterowanjom do přichoda – kamjentneje doby

28. August 2008

Čłowjestwo je swoje stawizny w małych skupinach ludźi wosrjedź lěsa zahajiło – to bě towaršnosć kamjentneje doby. W postmodernje na wyšej runinje wuwića tajki staw zas docpěwamy. W džunglu swětowych komunikaciskich syćow so namakaja ludźo wot najnowšeho přez http://twitter.com/. System je cyle jednory: Na jednej stronje w interneće pisaja přećeljo a znaći stajnje małke powěsće we wobjimje SMS. Jenička tema: Što činiš? Na tute wašnje je horstka ludźi po cyłym swěće mjez sobu zwjazana, njech je jedyn w Drježdźanach a druhi w New Yorku. Zdobom móžeš kóždy čas zwiski k druhim ludźom nawjazać: Kaž kmjeny w pralěsu tež skupiny we wirtuelnym džunglu přez murje wotdźělene njejsu, ale dyrbiš husćinu přewinyć.

 Twiterowanje je wójmidło mjez blogowanjom a SMS-pósłanjom. Pesimisća widźa najskerje nowu formu wozubnjenja čłowječeje komunikacije, ale my optimisća wužiwamy rady posledni postup – wróćo do mjezsobneje bliskosće kamjentneje doby J.

Kak z NPD wobchadźeć?

27. August 2008

X-te wuradźowanje wo zadźerženju demokratiskich politikarjow z neonacijemi NPD. Tón raz w sejmiku noweho wulkowokrjesa Budyšina. Politiske rozestajenje haj, wumjezowanje nic, rěka nowy patentny recept. Tomu móžu přihłosować, hdyž dźe wo to, zo maja woleni zastupjerjo strony, kotraž je bohužel dosć hłosow dóstała, tež wěste parlamentariske prawa. Jeli to njechaš, přetož maš stronu za přećiwo wustawje wusměrjenu, dyrbiš so prócować, ju wot zwjazkoweho wustawoweho sudnistwa zakazać dać. Hinašeho porjadneho puća njeje.

 

Ale štóž na pozdatnje přikładne postupowanje krajneho sejma skedźbni, so poda do slepeje hasy. Tamle drje je so pjeć demokratiskich frakcijow na zhromadnu strategiju přećiwo zapósłancam NPD dojednało, ale njedźiwajcy toho CDU při starym rozsudźe wostanje, wšitke namjety Lěwicy ze zasadnych přičin přeco wotpokazać. Je dosć přikładow wotpakazanja parlamentariskich iniciatiwow wot lěwa, kotrymž bychu křesćanscy demokraća poprawom wobsahowje přihłosować dyrbjeli. K tomu so přidruža spodźiwny fakt, zo SPD, putana wot koaliciskeho zrěčenja z uniju, ćišćenkam z pjera Lěwicy přihłosowanje zapowědźa, kotrež su socialdemokraća w debaće werbalnje podpěrali.

 Tajkich ideologiskich barierow na komunalnej runinje bohudźak hustodosć njeje. CDU wojuje pak w krajnym parlamenće symbolisce přećiwo swójskej NDRskej zańdźenosći přez wotwobaranje wšěch namjetow tak mjenowanych naslědnikow SED. Na zakładźe tajkeho kolektiwneho iracionalizma načolnych funkcionarjow CDU je efektiwne zhromadne wumjezowanje NPD jenož ćežko móžno.

Mi je so dźało

27. August 2008

Žiwjenje je poprawom płachtakowanje na morju podwědomju, kotrež njemóžeš nihdy nanihdy dodnić. Tohodla tež njewěm, čehodla je mi minjene dny telko so dźało a što chcedźa mi wšelake spodźiwne stawiznički ze znatymi ludźimi w njeznatej wokolinje zdźělić. To najskerje kóždemu tak dźe. Tohodla wostawa zemske byće hač do smjerće wulke potajnstwo, přetož žórła našeje ćěrje, našeho rozuma a našich začućow njeda so dowuslědźić. W komunikaciskich syćach smy přeco zaso z njezrozumliwymi spodźiwnoscemi druhich ludźi konfrontowani – snadź tajkele dožiwjenja nam k lěpšemu spóznaću swójskeho bjezdna dopomhaja J.

Wbozy mužojo

25. August 2008

Zajimawu telewizijnu reportažu wo hladarni w Hamburgu hladawši chcu so tomu wěnować, štož we tajkich wusyłanjach z přićin tak mjenowaneje politiskeje korektnosće žana tema njeje: Ani jenički muž bě widźeć, wšako su woni dočasnje do wěčnosće wotešli. Sydom lět rozdźěla žiwjenskeho wočakowanja mjez žónskim a muskim splahom je z wida reporterow drje tajke něšto kaž zakoń přirody, ale to njetrjechi. Z wědomostneho přepytowanja w klóštrach wěmy, zo docpěwaja rjadniscy bratřa přerěznje wysoku starobu runja rjadniskim sotram.

 

Diskurs wo łoskoćiwym prašenju, štó je hdy a hdźe diskriminowany, dyrbi so snadź kusk šěršo wjesć: Čehodla přisadźeja mužojo w swětnym žiwjenju telko mocow, zo budu woni přezahe na marach? Su na tym žony wina abo mužojo sami, dokelž přewjele kurja abo alkohol pija? Činja mužojo přemało za swoju strowotu a porno žonam zažnemu starjenju dosć njezadźěwaja, přetož so hižo w srěnich lětach přemało hibaja? Poprawom bychu so tola žony bóle za to zajimować dyrbjeli, swojich muži na swojim mudrišim žiwjenskim wašnju podźěl měć wostajeć J.

 Nadźijam so, zo so tajkale biologiska njesprawnosć tola z pomocu žonow w běhu jedneje generacije kusk pomjeńši …

Žohnowanje lubosće

24. August 2008

Zaso wulka wadźeńca žohnowanja homoseksualnych porikow dla: Wetzlarski dekan bu wotwołany; aktualny „Spiegel“ pak piše, zo je dotal kóžde lěto někak dwěsćě tajkich žohnowanjow w katolskej cyrkwi Němskeje, bjez toho zo wo tym wulce so rěči. Bamž Bendedik XVI. je sam oficielnje wozjewił, zo maja katolscy měšnicy ze šwulnymi a lesbiskimi wěriwymi pastoralnje wobchadźeć, štož rěka jako dobry pastyr. A tón wězo jim dowěrjenych čłowjekow žohnuje. A kak bychu zastupjerjo nabožiny lubosće hinak móhli hač lubosć žohnować?

 Připódla přispomnjene: W stawiznach su duchowni – bohuskorženo! – hustodosć brónje žohnowali, z kotrymiž su wěriwi ludźo potom – přećiwo Božim kaznjam! – druhich ludźi morili. Radšo widźimy tola žohnowanje kóždeježkuli sprawneje lubosće!

WG w młodosći a starobje

24. August 2008

Lětnje prózdniny so nachileja ke kóncej, nazyma so bliži a z tym spočatk wukubłanskeho a studentskeho lěta. Mnozy su w lěću za bydłom pytali abo so hišće rozhladuja, tež w přećelstwje wo tym diskutuje: Na kajke wašnje bydliš najlěpje w tutej fazy žiwjenja? Ja mam ze swójskich nazhonjenjow rjadnu lisćinu. Na prěnim městnje steji bydlenske zhromadźenstwo, abo skrótka WG, z ludźimi, kotrychž znaješ.

 

Sym swoje prěnje cyle „samostatne“ žiwjenske lěto z dobrym kumplom w bydlenčku wosrjedź města přebywał. Kóždy wot naju je swoje wukubłanje resp. swój job, swojich přećelow a znatych měł, ale k snědani abo k wječeri móžachmoj so wo wšědnych dožiwjenjach, problemach na dźěle abo w lubosći wuměnjeć. Druhdy smědźachu tež ludźo pódla być, z kotrymiž smój wobaj rady wobchadźałoj. Tak maš zhromadne „hnězdo“ a zdobom swoju swobodu.

 

Na druhim městnje steji internat: Tam na jednym boku dosć priwatneho ruma maš, ale druzy ludźo z podobnymi žiwjenskimi wobstejnosćemi su w bliskosći a z tym na přikład w kuchni potencielni rozmołny partner. W nimale wšěch internatach ma dźensniši dźeń kóždy swójsku stwu, štož ma wězo wulke lěpšiny, hačrunjež njejsu ludźo prjedy přejara ćerpjeli, wšako druhdy wuskosć ruma tež takrjec wèsty „korpsowy duch“ mjezsobneje podpèry posrèdkuje. A hdyž ma twój stwiny towarš wopyt přećelki, móžeš tak dołho w kofejowni studować …

 

Na třećim městnje steji zhromadne bydlenje z lubku resp. lubcom. To je na kóždy pad wo wjele lěpje hač sam žiwy być. To móže samo idealna forma bydlenja być, ale lědma dosć hižo w prěnim samostatnym lěće žiwjenja. Znajmjeńša pokaza empirija wočiwidnje na to, zo je w eksperimentelnej fazy młodeho žiwjenja w lubosćinskim poćahu wěsty rumnostny wotstatk we wšědnym žiwjenju zmysłapołny, zo móže sej kóždy njeputanje swoju nutřkownu psychisku samostatnosć tworić, kiž pozdźišo porikej na čas žiwjenja zmóžnja, woprawdźe partnersce žiwy być.

 

Na poslednim městnje je z mojeho hladanišća WG z dotal cuzymi ludźimi. To husto zwrěšći, poprawom přeco na rozdźělnym nastajenju k čistoće w kuchni a kupjelni J. Ale so wè, zo je tež padow wuspěšneho so wuhadrowanja, štož k čłowjeskej zrałosći přinošuje. Štóž tajkile socialny dyrdomdej chce, njech jón wuspytuje.

 

We wysokej starobje jako wudowa abo wudowc móžeš potom so wróćić do žiwjenskeje formy WG – z najlěpšimi přećelemi a z nimi hromadźe wšědnym bracham wobarać.

Dekalog dźensa (II): Njedźela – dźeń njedźěła

23. August 2008

Mysl na sabat, zo by jón swjećił. Šésć dnjow směš dźěłać a so drěć. Sedmy dźeń pak je sabat za Jahwu, twojeho Boha. To njesměš ničo dźěłać ani ty ani twój syn abo twoja rodźena dźowka ani twój wotročk abo dźowka ani twój skót ani cuzy, kiž je pola tebje. Přetož za šěsć dnjow je Jahwe njebjo, zemju a morjo a wšitko, štož je w nich, stworił, ale sedmy dźeń je wotpočował. Tohodla je Jahwe sabatowy dźeń požohnował a poswjećił.“

 

Njedźela je dźeń njedźěła, to znajmjeńša kóždy Serb wě. Zasadnje njech to tak je, hačrunjež jako něhdyši nowinar realistisce wo tutej kazni myslu, wšako namakaš póndźelu rano swoje nowiny w póštowym kašćiku, jeli je něchtó njedźelu aktualne powěsće napisał. A jako nowinski rěčnik mam sobotu mjenje dźěła hač njedźelu, dokelž dyrbju njedźelu z naprašowanjemi ličić abo na njejapke zjawne stejišća druhich chětř reagować. Porno poměram w zwjazkowym sejmje njemóžemy za tajke pady hotowostnu słužbu zrjadować, přetož by přewjele dźěłowych hodźin płaćiła, kotrež bychu na druhim městnje falowali.

 

Ale mam swjaty priwatny zakoń wobmjezowanja móžnych wobćežowanjow: Steju normalnu njedźelu maksimalnje wot 10.30 do 12 hodź. a wot 14.30 do 16 hodź. k dispoziciji za ewentuality, do wobjeda a mjez připołdnišim sparom a swójbnym kofejpićom. Sobotu přewažnje docpějomny njejsym. Znajmjeńša nic za słužbne wěcy. Bjez wuwzaćow njeńdźe, ale w kóždym žiwjenju je potenciala swobody njedźelskeho měra.

 

Njedźela móže dźensniši dźeń rěkać: Handy je hasnjeny J.

Kral Amaconasa

22. August 2008

Mój tirkisnobarbny diskus majestotnje swoje pjericy rozpinajo w nowym dwěsćě litrow wulkim akwariju – pólske hódnotne dźěło to je! – płuwa. Skónčnje jemu čerstwe wački zaso jara słodźa, a jeho napohlad sposrědkuje zaćišć krala Amaconasa, přimjeno diskusrybičkow w kruhach akwaristow. Na wjele lět we Łuhowskim raju! Snadź sej tola hišće mjeno za tebje wumyslu. Ale kajke serbske mjeno by so hodźało?

Mjerzanje na awtodróze

21. August 2008

Na awtodróze mjez Hermsdorfom a Drježdźanami dźens rano zwučena situacija: Přewjele nakładnych awtow, kotrež so horje wača a nam wšěm druhim na čuwy du. Hdyž su će hižo do toho němscy awtojězdźerjo z pedagogiskim narokom nerwowali, kotřiž z 130 km/h lèwu čaru blokuja, wšěch za nimi jěducych k pomałšemu jězdźenju nuzujo, maš klamu połnu. Jako wšědny dojězdźowar chceš tola swojich 65 kilometrow z Łužiskeje wjeski hač do centruma sakskeje stolicy w předwidźanym času dočinić, štož woznamjenja tři běrtlk hodźiny.

 

W zjawnosći přeco rěka, zo hrozy strach přeze smalakow, ale na typiskej němskej awtodroze rano wosmich wuchadźa najwjetši problem wot „łažakow“, kiž egoistisce na swojim rytmusu pohibowanja wostawaja. Tohodla jich njezajimuje, zo njesměš so poprawom na lěwu čaru podać, jeli budźeš potom někomu na puću, kiž dyrbi twojedla sylnje borzdźić. Dźensa smy jako wjeršk zadźěwanja porjadnej spěšnosći zaso tajki přesćehnjenski manewer mjez nakładnymaj awtomaj na horje dožiwili, při kotrymž na to mysliš, što by ty činił, jeli by wobrónjeny był (bohudźak njeje to w Němskej z wašnjom!) J.

 

Džensa je něchtó za mnu, kaž ja wopor tych transportow, kotrež bychmy radšo na železnicy widźeli, chrobłu konsekwencu sćahnył, mje naprawo a potom nakładnej awće na nabóčnej čarje přesćahnył! Z prawdu totalnje zakazany manewer, ale njemóžach so w tutej situaciji wěsteho wobdźiwanja wzdać – scomter zakazanej mysličku: Cool! Kóždy wot nas husto a dołho dojězdźowacych ludźi płaći dale a wjac dawkow za kóždy liter ćěriwa, a potom ani porjadnje doprědka njepřińdźeš.

Ale město strašneho wužiwanja nabóčneje čary njech třeća čara so twari abo nakładne awta wostawaja naprawo a powučacy demonstranća za wodźidłom – doma J.