Archive for September 2008

Dekalog dźensa (III): Kak ze staršimaj wobchadźeć?

30. September 2008

Česćuj swojeho nana a swoju mać, zo by dołho žiwy był w tym kraju, kotryž chce ći Jahwe, twój Bóh, dać.“

 

To njerěka, poddany być abo jimaj na kolenomaj so dźakować, zo směš eksistować, wšako bě jeju swobodny rozsud, so z nanom resp. z maćerju stać. Ale štóž je sprawny, připóznawa, kelkow ze staršiskeho duchowneho a dušineho herbstwa w nim tři. Štóž so staršeju  wotrjeknje, niči swoje korjenje a z tym swój „kraj“. Staršej pak mataj akceptować, zo staj wonaj moje korjenje, ale nic króna mojeho žiwjenja. Na druhim městnje biblije namakaš pokiw, zo dyrbiš staršeju wopušćić – lubosće k žonje resp. mužej dla.

 

To wšo njepłaći jenož za biologiskeju, ale tež za socialneju staršeju, wšako njejsu geny tak wažne kaž lětdźesatkaj zhromadneho žiwjenja. Moja wowka je přeco prajił, zo bywaju ludźo w starobje zaso dźěći, štož potom woznamjenja, zo maja so nětk dorosćene dźěći runje tak wo swojeju staršeju starać, kaž su woni to tehdom z nami činili. To je přirodny žiwjenski kołoběh, kotryž dyrbiš respektować. W normalnej swójbje je to tak a tak samozrozumliwosć, dokelž tworitej generaciji instinktiwnje mjezsobny cyłk, hdźež so doma čuješ. Tak so mi dźe a tak to pola druhich zaznaju. 

 

Cyle wothladajo wot toho, zo njeje ničo tak wobohaćace kaž wuměna z nimaj, kotrajž staj takrjec moje wuchadźišćo do eksistency, mój indiwiduelny spočatk swěta.

Kermušu lubuju

29. September 2008

Njedźelu smy při najrjeńšim ćopłym wjedrje lětušu sezonu kermušow w našej swójbje zahajili, kotraž za mnje woznamjenja: serija wjeselow! To na jednym boku prosće na mojich jara lubych swójbnych zaleži, kotřiž so přeco wo dobru naladu a fajn bjesadu staraja. Na druhim boku je moja radosć wupłód dobreje serbskokatolskeje tradicije.

 

K praktiskim aspektam: Sym wuwzaćnje wobsedźer ćisteho awta, přetož sym wězo sobotu naju wozydło wonka a nutřka pilnje wurjedźił, štož bjez tajkeje składnosće njebych zdokonjał. Tež na zahrodźe a na dworje knježi niwow porjada, kotryž bych hewak za přehnate měł, ale za kermušu dyrbi to być. A w chěži je dźakowano mojej mandźelskej wšo kaž wulizane a rjenje wonja.

 

Po kermuši maš hišće dosć dobreje kapki na składźe w posleńcy, wšako sym, kaž so słuša, za wšitke pady wjac wina, piwa, brěčki a bionady (za dźěći) nakupował, hač bychu móhli hosćo wupić. Hosćićel ma wulkomyslny być, kaž je w Serbach a pola druhich słowjanskich přećelow z wašnjom, w prěnim rjedźe hladajo na jědź. Tak móžach dźensa hišće swojim kolegam cyłu krasnu tortu popřeć, kotraž je wyše wostała. A hdyž myslu na prjedawše a přichodne kulinariske wjerški w Chrósćicach a Wěteńcy scomter najpřijomnišej zhromadnosću, mje to wutrobu zwohrěwa.

 

Rano na Božej msě w Radworju běše wšo pře wšu měru wozbožace, dźěćace spěwanje, zajimawa hra dźěći na wołtarnišću z přirunanjom žiwjenja swójbow w Europje a Južnej Americe, zrozumliwe krótke prědowanje a powšitkownje rjana swjatočna atmosfera w cyrkwi k domchowance.

 

Serbja su socialnje lěpši čłowjekojo, serbska kermušna bjesada sposrědkuje čwak njebjes na zemi. Tohodla so wjeselu na dalše kermuše w našej wulkoswójbje!

Bayerske zemjerženje Saksku střase

29. September 2008

Wčera wječor wulke wjeselo před telewizorom nad wuslědkami wólbow do krajneho sejma w Mnichowje. Politiske zemjerženje w Bayerskej ma tež swoje wuskutki na Saksku. Bjez dwěla je Bayerska z wotstawkom hospodarsce najwuspěšniši zwjazkowy kraj Němskeje, a CSU je po měnjenju wulkeje wjetšiny najbóle kompetentna strona nastupajo hospodarstwo. Ale to njedosaha, hdyž maja ludźo klamu połnu samowólnosće knježaceje, faktisce statneje strony dla, kotrejež towaršnostny konserwatizm dale a wjac wolerjam na čuwy dźe.

 

Z tym mamy eksaktnje wopisanje sakskeje politiskeje konstelacije. K tomu  so přidruži, zo je so CDU w Sakskej přeco jara na CSU a Bayersku wusměriła – hlej na tak mjenowanu komisiju přichoda Biedenkopfa a Stoibera a najnowši ideologiski eksces sakskeho frakciskeho předsydy CDU Flath (Lěwicarjo su  tak zlě kaž nacije), kotryž bu wot načolnych politikarjow CSU jako „k bayerskej liniji přisłušacy“ podpěrany.

 

W Bayerskej je we dowólbnych woprašowanjach přiběraca ličba ludźi dalewobstaće knjejstwa CSU bjez koaliciskeho partnera wotpokazała, a w Sakskej je dale a wjac ludźi měnjenja, zo je wulki čas za kónc knježerstwa pod nawodnistwom CDU. Tajki trend so na ličbu hłosow wuskutkuje. Nimo toho je spadowaca kwalita nawjedowaceho personala přirunujomne: Strauß bě njekrónowany kral, Stoiber markantny ministerski prezident a Beckstein typ bjez profila. Na wotpowědowace wašnje móžeš Biedenkopfa, Milbradta a Tilicha charakterizować.

 Tak je kónc statneje strony w Sakskej wotwidźeć.

Serb być njeje cool – bohužel!

27. September 2008

Křesćenjo w Sakskej su napřećo cuzym njetolerantniši hač nabožnje njewjazani ludźo, su přepytowanja katedry za slědźenje wo totalitarizmje na Drježdźanskej Techniskej uniwersiće jasnje dopokazali, kotrež je prof. dr. Gerhard Besier njedawno w Zhorjelcu na sympoziju wo časej wotpowědowacych modelach spěchowanja mjeńšiny w Europje předstajił. Wěriwi hustodosć sobudźeło ludźi druheje narodnosće w gremijach swojich wosadow wotpokazuja. Z tym nastanje łoskoćiwe prašenje, kajke wuskutki na dalewobstaće Serbstwa ma wuski zwisk nabožnosće a narodnosće w katolskich Serbach, w tymle miljeju, kotryž hišće poslednje a poměrnje intaktne rěčne rumy twori.

 

Móže to snano być, zo tež tendency njetolerancy a njewotewrjenosće małeho podjanskeho swěta we Łužicy k jeho pomjeńšenju přinošuja, kotrež nic jenož serbscy wědomostnicy wobkedžbuja? Kajku šansu ma připućowar resp. dotalny Njeserb, so do žiwjenja tak mjenowanych jadrowych kónčin integrować? Je wotewrjeny diskurs wo žiwjenskich wašnjach a formach kultury móžno? Abo njeje to tak, zo ma so tón, kiž chce so ze sobustawom Serbstwa stać, scomter wěstymi wonkownosćemi tohorunja ke kolektiwnemu swojoraznemu konserwatizmej wuznawać?

 

Njezwisuje niski socialny prestiž serbskeje rěče w němskej wokolinje snano tež z tym, zo je z hladanišća wjele němskich susodow naša rěč wuraz wěsteho zestarjeneho, folkloristiskeho, pobožnostkarskeho žiwjenskeho stila, kotryž so do našeho časa njehodźi? Je w Serbach dowolene, wo tym sej přemyslować, hač traš telko młodych ludźi swojej serbskej maćeršćinje swěrne njeje, dokelž njeje porno wšěj narodnej propagandźe runjewon cool, pod wuměnjenjemi realnoeksistowaceje serbskeje towaršnosće Serb być?

 

Je to cool, sej nutř rěčeć dać dyrbjeć, hač směš sej z přećelku zhromadne bydlenčko wzać? Je to cool, nuzowany być přeco kemši chodźeć, njewotwisnje wot toho, hač to w tym wokomiku sam chceš? Je to cool, sej narodnu drastu woblěkać, kotraž njeje ani přijomna ani sexy? Je to cool, we wšědnym žiwjenju nastajnosći na to dźiwać dyrbjeć, štož ludźo we wsy mysla abo praja? Je to cool, swójby a susodow dla wšě mocy do statoka inwestować dyrbjeć, hačrunjež maš poprawom tuchwilu cyle hinaše sony? Je to cool, hdyž wobsteji zmysł žiwjenja hłownje w tym, wot starodawna zwučene wěcki wěčnje wospjetować a reprodukować?    

 

Bjez dalewuwića njeje dalewobstaća – to je najstarša wěrnosć.

Prenatalne morjenje „problemowych padow“

26. September 2008

Je dale a wjac dźěći z ćežkimi problemami wosebje psychiskeho razu, kotrež porjadnje rěčeć wuknyć abo ze swojimi towaršemi wobchadźeć njemóža, cyle wothladajo wot přiběracych ćělnych brachow kaž alergije, nadwaha abo hłowybolenje. Zdobom, kaž sym nětk w přiwuznistwje dožiwił, lěkarjo na samodruhe žony sylny ćišć wukonjeja, njenarodźene dźěćo wotehnać, hdyž so wone zda zbrašene być. Zajimawe je, čim perfektnišo medicina ze srědkami, kotrež bychu so nacijam jara lubili, „wobćežnych“ ludźi prewentiwnje mori, ćim wjac žiwych „problemowych padow“ je. Snano wobsteji zwisk mjez honjenjom za perfektnymi dźěćimi ze wšěmi srědkami a dale a mjenje „normalnymi“ dźěćimi.

 

Cyle wothladajo wot toho, zo njewotpowěduja prognozy prenatalneje diagnostiki přeco realnosći. Tak bu mojemu najlěpšemu přećelej připowědźene, zo změje dźěćo přemału hłowu a budźe debilne. Měsacy pozdźišo je so narodźił wjesoły, strowy hólc bjez někajkich strowotniskich defektow. Mje jara myli, zo katolska cyrkej nastajnosći powšitkownje wotehnaće problematizuje, ale lědma łoskoćiwe prašenje pózdnich wotehnaćow z tak mjenowanych eugeniskich přičin. Z mojeho wida je to fundamentalny rozdźěl, hač jednotliwc praji: Ja (tuchwilu abo docyła) njecham – wšojedne, z kajkich přičin – dźěćo měć. (K čłowjeskej dostojnosći słuša, zo so wón kaž zwěrjata bjez wole njerozmnoži, ale sam k tajkej eksistencielnej naležnosći „haj“ praji)

 

Abo hač wón praji: Ja drje chcu dźěćo měć, ale tón eksemplar njesteji w katalogu mojich přećow. Tajki rozsud wobćežuje cyłu towaršnosć, dokelž spěchuje zahubnu ideologiju perfektnje fungowaceho čłowjeka, kotraž k tomu wjedźe, zo dale a mjenje ludźi „funguje“ …

Šiman glajchšaltowany?

26. September 2008

Připóznaty byrgarski němski historikar sej žada „skludźenje kapitalizma“, konserwatiwny francoski prezident Sarkozy chce „reformu kapitalistiskeho systema“. Swět so wjerći a bywa dale a inteligentniši :-). Jako libertarny lěwicarski muž sej lědma zwěrju na to skedźbnić, zo čłowjestwo cyle bjez kapitalizma njewuńdźe, wšako je hoberska produkcija zežiwidłow a konsumowych tworow po wšěm swěće sćěh dynamiki kapitalistiskeho hospodarjenja. A zo je ličba hłód tradacych ludźi minjenej lětdźesatkaj wo połojcu woteběrała, ma tež něšto z efektiwitu kapitalistiskeho systema činić.

Kusk amizantne wězo je, zo nětk krizy financnych wikow dla žurnalisća, kotřiž su do toho kóždy neoliberalny šajs wusprawnosćili, antikapitaliske komentary pisaja. Hlej Dietera Wonku w dźensnišim wudaću LVZ. Ale to jenož dopokaza, zo oportunizm hłupeho čini. Najnowši wopor tajkeho zjawa je snadź luby Marko Šiman, kiž je so, tak z SN wuńdźe, swojemu frakciskemu předsydźe Flathej přizamknył, kiž je NPD a Lěiwcu na jednu runinu stajił. Bohužel hišće na wulki interview z Šimanom pořed lětami w nowinach dopomnju, w kotrymž je wón tajki wid raznje wotpokazał, wšako chce Lěwica wustawu změnić a NPD wotstronić. Ale glajchšaltowanje w nowej statnej stronje CDU wočiwidnje njedowoli samostatne myslenje na krajnopolitiskej runinje.

Budu widźeć, hač dyrbju woprawdźe přećelneho Marka Šimana na lisćinje rozumnych CDUnikow šmórnyć …

Božemje, Hamburg!

24. September 2008

Z dźensnišim rozspušćenjom bydlenja mojeju staršeju w Hamburgu so Braumannec čas w najrjeńšim hanseatiskim měsće po poł lětstotku skónči. Wot dźensnišeho wječora budźe zbytk Braumannec swójby kompletnje we Łužicy žiwy. Kónc połstatych lět je mój nan, kaž moja mama pochadźacy z Porurskeje, nowy job jako sportowy reporter nowiny „Bild“ w Hamburgu přewzał, a tohodla staj Bochumsku domiznu wopušćiłoj. Ja sym so narodźił w Hamburgskim štwórći z mjenom Uhlenhorst, hdźež staj wonaj tež minjene lěta bydliłoj.

 

Po dźěławosći w najwjetšim ressorće za sport wšěch europskich nowin je mój papa skutkował jako redaktor „Rheinischer Merkur“ w Kölnje, prjedy hač smój so do Hamburga wróćiłoj. Najdlěši čas bě wójnski reporter magacina „stern“, potom je karjeru jako naměstnik šefredaktora „Neue Revue“ a „Quick“ (w Mnichowje) činił.

 

Jeho rozsud za „Neue Revue“ je swójbičce hospodarsce derje tyło, ale na mojej jezuitskej šuli mjez towaršemi šibałe diskusije wubudźił, wšako njeje so „Neue Revue” jenož z politiku, ale hišće bóle ze seksom zaběrał, wjele fotow nahich žonow a porikow prezentował a tehdom smjerćznatu seriju „Hadam a Jěwa” wozjewjał, w kotrejž su mandźelske poriki powědali, što a kak najradšo we łožu činja. Sym w swojim času cyle tajnje jara hordy na swojeho papu był, přetož měješe tajki krasny wulki běrow horjeka w futuristiskim mróčeleškrabaku na Ost-Westowej blisko Hamburgskeho přistawa. Bohužel dyrbjach tež „Neue Revue“ w jeho dźěłowej stwě doma cyle tajnje čitać, dokelž je mi mama bjez konkretneho wopodstatnjenja lekturu zakazała …

 

Zaso wróćiwši do Hamburga je jako reporter „Geo“ zaso po cyłym swěće po puću był. My njejsmy hižo w bungalowje na kromje města, ale w jara wulkim bydlenju při dróze z twarjenjemi ze załožerskeho časa (kaž w Zhorjelcu!) bydlili. Poměrnje blisko bydleše mój – dwě lěće starši – rjadowniski towarš Urban, tohorunja w tajkimle domje ze załožerskeho časa, hdźež sym husto pobył.

 

Mjeztym zo je jeho wulkobyrgarska mać, čłonka wosadneje rady, namaj wonjacy čaj přinjesła, je mi Urban z cyle strašnych a zdźěla w prjedawšich časach zakazanych knižkow přečitał, na přikład z „Teleny“ a „Měšnik a ministrant”, wobě z pjera Oscara Wilde a dołhi čas homoseksualneje pornografije resp. pederastije dla na indeksu knihow, kotrež njesmědźachu předawać. Urban bě na mojej šuli jara rědki eksemplar dandyja; wo nim so praješe, zo je hižo ze žonu spał a, štož posrědkowaše jemu wosebity flair, zo bě bi a chodźeše tež mužam do spanskeje. Ja tukaše na to, zo wón tam tajke zajimawe orgije dožiwješe, kaž běchu w „Teleny“ wopisane. Najskerje běch jemu tehdom za tajke wěcy přemłody a njezrawy, mój smój jenož hač do nocy w dwěmaj w bliskim parku při Alsteru pócćiwje dundajo wo žiwjenju filozofowałoj.   

 

Po mojim wotchadźe ze staršiskeho domu je mój nan němskorěčny tydźenik w Južnym Africe nawjedował a pozdźišo w Němskej jako naměstnik šefredaktora měsačnika „Natur“ skutkował, skónčnje jako šefredaktor pućowanskeju magacinow „Globo“ a wot ADAC. Po tym zo je so wón 65-lětny oficielnje na wuměnk podał, je dale prawidłownje za wšelake časopisy reportaže pisał. Jeho poslednja stacija w tym zwisku je šwicarski časopis ke temje wosobne časniki z mjenom „Watch“. Druhdy hišće mjeztym 73-lětny na redakciskich konferencach w Schaffhausenje sobu dźěła.    

 

Moja mama je čas žiwjenja hospoza była, ale wjele čestnohamtskich wěckow činiła. Mjez druhim je wona někotre lěta městna předsydka CDU była a tež we wobwodnym sejmiku sedźała – pódla dźensnišeho prěnjeho měšćanosty Hamburga za samsnym blidkom. Ole von Beust bě jej jedyn z najbóle sympatiskich stronskich towaršow, wězo wona hižo tehdom wědźeše, zo běše tón pře wšu měru kulturny muž z wotpohladom bjez žony žiwy.

 

Dźens wječor budźe mój horco lubowany Hamburg scomter wšěmi pubertarnymi dopominanjemi dźěl zańdźenosće našeje swójby. To budźe hnujacy wokomik.

Nowe mandźelstwo

23. September 2008

W Norwegskej su woni z podpěru konserwatiwnych politikarjow definaciju mandźelstwa we wustawje změnili: Tamle nětk rěka, zo je mandźelstwo ze zwjazkom dweju čłowjekow a nic na kóždy pad „muža a žony”. To je wědomostnica Rosy Luxemburgoweje załožby na našej frakciskej klawsurje jako rjany přikład doprědkarskeje towaršnostneje politiki naspomniła.

 

Na tym zaso jónu widźiš, zo w skandinawiskich krajach wjac rozuma knježi hač w našich kónčinach. Zakładna humanistiska wěda, zo su splažne organy komunikaciske srědki k wozbožacemu zjednoćenju w intimnym lubosćinskim jadrje poćaha mjez čłowjekomaj, njewotwisnje wot hetero- abo homokonstelacije, njeje so pola nas dotal tak přesadźiło.

 

Ale to budźe!

Taktika Flatha bjez moralki

22. September 2008

Dźakowano horcej bozance sym wčera swoje nazymnjenje přewinył a dźensa prěni dźeń klawsury z intensiwnym wuradźowanjom wo našej alternatiwje k naćiskej etatneho zakonja sakskeho knježerstwa přetrał. Koho woprawdźe zajimuje, štož smy dotal tule w Freitalu činili, njech hlada na nowu internetnu prezentaciju frakcije Lěwicy w Sakskim krajnym sejmje, hdźež sym pod „Aktualne“ z 23 krótkimi zapiskami wotběh dnja wopisał: http://www.linksfraktion-sachsen.de

 

Tón blog wo frakciskej klawsurje je premjera w sakskej politice. Žana premjera, ale stary lac su kónctydźenske wupady frakciskeho předsydy CDU, Steffena Flatha, kiž je swóju najnowšu tezowu papjeru medijam sposrědkować dał, z kotrejež jeho stejišćo wuńdźe, zo smy my Lěwicarjo runja NPD ekstremisća a zo ma porjadny CDUnik z nami jenak wobchadźeć kaž z nacijemi. Z tym je něhdyša blokfleta Flath, kiž je tehdom w NDR jako Annabergski městny předsyda CDU „socialistiski režim njeprawdy” aktiwnje podpèrał, nowu duchownu zymnu wójnu zahajił.

 

Mjeztym su so načolni politikarjo SPD, FDP a Zelenych přećiwo absurdnym twjerdźenjam Flatha wuprajili. Sakska CDU je mjez demokratiskimi stronama dale a bóle izolowana. Jeje zahubna strategija je jasna: Hdyž stajiš Lěwicu, kotruž ma wulka wjetšina ludnosće za njestrašnu, z NPD na jednu runinu, signalizuješ protestnym wolerjam, zo móhli woni tež NPD wolić, dokelž je pozdatnje NPD poměrnje njestrašna strona. To pak je wotpohlad strategow sakskeje CDU: Dóstanje-li NPD při přichodnych wólbach do krajneho sejma někak telkow hłosow kaž dotal, njeje politiska změna móžno a CDU wostanje na knježerstwje we wodźacej róli wobdźělena. Hlej na aktualnu zestawu sakskeho parlamenta.

 

Tajka perfidna taktika ani křesćanska ani demokratiska njeje, ale typisce za statnu stronu, kotraž znaje jenož hišće jeničku hódnotu: móc.

Mama a papa staj nětk tule

21. September 2008

Mojej staršej (73 / 75) staj dźensa scomter starym kocorom (13) do Łuha přijěłoj. Jutře oficielnje swoje nowe bydlenje w Zhorjelcu přewozmjetaj, potom moja mama so do Hamburga wróći.

 

Ja so po dwudnjowskej frakciskej klawsurje w Freitalu srjedu z awtom do Hamburga podam, zo bych mamu tamle wotewzać móhł, po tym zo su tři sobudźěłaćerjo Zhorjelskeho (!) přećahowanskeho předewzaća sydomdźesat spakowanych kistow z jeju dotalneho bydlenčka wurumowali. Potom budźemoj samsny dźeń wróćo chwatać do Łužicy.

 

Štwórtk (25.9.) w 9 hodź. budźe zaćehnjenje do bydlenčka na prěnim poschodźe w domje z čisłom 31 při dróze Augusty w Zhorjelskim starym měsće blisko dwórnišća započinać. Mój wězo tež tam budźemoj.

 Štóž chce mojeju staršeju do Łužicy witać, móže to potom pak přez majlku (Randolph.Braumann@gmx.de) pak přez SMS abo telefonat činić (0172 / 4367285).