Archive for November 2008

Tule statok zboža stajić

30. November 2008

Z nalěpku „Tule statok zboža stajić“ na awće wuznawamy so k žiwjenskemu principej, kotryž łaćonsce „genius loci“ rěka. Z tym je měnjene, zo tři we kruchu zemje takrjec wosebity duch, nastaty přez wěste tradicije, a zo tajkile duch nas we wšědnych prócowanjach wo prawe žiwjenje podpěruje. Rěčimy wo serbskej zemi, hdźež chcemy jónu pochowani być – a do to tule na serbske wašnje žiwi być.

 

So wě, zo je to mytos, wšako bychmy teoretisce tež někajku kupu na Baltiskim morju na serbski kraj přetwarjować móhli. Ale tamle nichtó na nas nječaka, a ke konsensej globalneje ciwilizacije słuša, zo móže kóždy wšudźe hić, ale zo ma wosebje w Europje kóžda kultura swój zaručeny teritorij. Tak so w šwicarskim městačku Asconje oficielnje na šuli a w radnicy italsce rěči, hačrunjež je mjeztym wjetšina ludnosće a hosći němskeho jazyka.

 

Statok zboža njech je třistronski dwór abo chěžka scomter zahrodu – a snadź tež w přenjesenym zmysle měšćanske bydlenško jako serbske hněžko? Za jednotliwca haj, powšitkownje ně, wšako wěmy z nazhonjenjow, zo serbska swójbna tradicija w měsće přerěznje dwě generaciji njepřetraje. Tohodla chcemy we wjeskach serbskeho kraja ze swójbnymi symješko serbskeho přichoda wusywać.

Adwent

29. November 2008

Harmonic Brass z Mnichowa w Halštrowje – wurjadny dujerski kwintet je nas w Michałskej cyrkwi ze swojim prěnim lětušim dohodownym programom wobkuzłał. Měr a pokoj stej nětk we mni dźakowano wuběrnemu koncertej na proze adwentneho časa. W stawje harmonije sy cyle při sebi a móžeš lěpje do swěta won hladać. Jako prěnje spóznajes – swoje mjezy.

 

To lochko w našim času njeje, wšako bjezmjezny komerc k tomu wjedźe, zo su w Drježdźanach někotre dróhi a naměsta hižo do smjertneje njedźele dohodownje wupyšene byli. Tola trjebamy krute wotrězki časa, kotrež nam pomhaja, so na wšelake aspekty byća koncentrować. Adwent, čas wočakowanja přichada Božeho dźěsća, je přemyslowanju wěrnosći wěnowany, zo njemóže so žadyn čłowjek sam wumóžić. Wón ma so druhemu podać, zo by sebje w podaću lubosće na kóncu samoho namakać móhł. Ale k druhemu jenož přindźeš, jeli swoje mjezy spóznaješ, za kotrymiž so „ty“ započina.

 

Wosoba, persona, je po prěnjotnym zmylse łaćonskeho słowa to, štož přeswěći. To rěka, charakter druheho čłowjeka widźimy kaž přez zawěški, jeho jadro njeje nam dospołnje přistupne. Doskónčny moraliski posudk skutkow druheho nam móžno njeje, wšako njemóžemy hač do poslednjeho kućika jeho duše dodnić, štož je sej wón při tym myslił abo poprawom chcył. Tule absolutnu hranicu spóznaća dyrbju akceptować a z tym respektować, zo njeje wuzamknjene, zo so w pohódnoćenju druheho kompletnje mylu.

 

Sym tež přez swój pochad wobmjezowany, staršiski dom a regionalna domizna mje formujetej. Njewidźu swět bjez filtra, ale z nawočemi“ mojeje swójby, mojich přećelow, mojeho ródneho města. Wězo móžemy swój wid w běhu žiwjenja rozšěrjeć, ale samo wašnje rozšěrjenja ma něšto z našim sempřińdźenjom činić. Wostanu jedyn wot šěsć miliardow načasnych čłowječich přistupow k realiće, wjac nic. Mjez nimi je njeličomnje wjele njedorozumjenjow – a njesměrnje wjele přibliženjow.

 

Najkrućiša hranica je najskerje rozdźěl splahow. Móžeš staršeju a domiznu wopušćić, maćeršćinu a nabožinu wotbyć, wšě socialne róle z časa młodosće zabyć a so do cyle hinašeho kulturneho kruha zanurić – muska resp. žónska splažnosć će přeco přewodźa. Na tym pak je spóznajomne, zo su naše mjezy z wulkej hnadu: Kelko swěrnych porikow po wšěm swěće je, kotrež su jako kruty žónsko-muski cyłk njepředstajomne zadźěwki w žiwjenju zhromadnje přewinyli.       

 

Prěnja swěčka na adwentnym wěncu pokaza započatk puć na tymle kole bjez kóncu. Adwentny wěnc runja mandźelskemu pjeršćenjej skedźbnja na wěčnosć lubosće, kotraž je we wokomiku mjezsobneho překročenja mjezy – hač mjez čłowjekomaj abo mjez čłowjekom a Bohom – płódna. Z jeje wjerškow wobnowjeny wid na wěrnosć wuchadźa. Najwažniši pódlanski efekt: Budźemy miłosćiwiši.  

Serb Serbej bratr

28. November 2008

W jednym čitarskim lisće je so Serbskim Nowinam wumjetowało, zo su so hladajo na Stanisława Tilicha přećiwo zasadźe „Serb Serbej bratr“ přešli. Hdźe pak je bratr Stanisław był, hdyź su woni – zepěrajo so na politisku wolu CDU po přewróće – wjele prostym wučerjam abo jednorym přistajenym zjawneje słužby w Sakskej wupowědźili, dokelž su woni jónu na stronskej šuli dalekubłanje měli abo něšto podobne? Hdźe je bratr Stanisław był, hdyž su woni wjele starym ludźom na so wustawje spřećiwjace wašnje rentu skrótšili, přetož su woni w NDR ze swojej dźěławosću pozdatnje statej blisko byli? A woboje je tež wjele Serbow potrjechiło.

 

Mjeztym zo dyrbjachu mnozy ludźo tak mjenowaneje inteligency jako zastupjer za prochsrěbaki wo swoje přežiwjenje pod kapitalistiskimi wuměnjenjemi wojować, je bratr Stanisław z Rady wokrjesa do ludoweje komory a potom do europskeho parlamenta pokročował, hač njeby ničo było. Jemu tehdom poddani ludźo su bjezdźěłni byli, a wón je jako profiter stareho systema tohorunja w nowym na najefektiwniše wašnje karjeru činił. To jemu njewumjetuju, ale po tym zo je Tilich tezam Flatha wo runostajenju lěiwcarjow a nacijow přihłosował, je dosć bjezcharakternosće. Christian von Ditfurth, stawiznar, kiž slědźi na polu blokowych stron, je wčera w rozhłosu prajił: „Problem je, zo njeje Tilich wěrnosć prajił.“

 

Tutu strategiju njewěrnosće je wón tež w zwisku z wojowanjom wo zwyšenje zwjazkowych pjenjez Załožbje nałožował. Kóždy wě, zo je CDU ze skrótšenjemi w dźewjećdźesatych lětach započinała, kóždy je sobu dóstał, zo je SPD před dlěšim časom w zwjazkowym sejmje tule sumu mjenowała, kotruž su nětk we wuběrku wobzamknyli. Tilich njeje ničo činił, zo by snadź Serbam měsacy wušparanjow, njewěstosće a njejasnosćow zalutował, ale so jenož wo protokol w zajimje image starał: Tak je wón prěni raz serbsku delegaciju w statnej kencliji časowje tak přijimał, zo so foto z rozprawu wo wuspěchu w Berlinje na jednej stronje w nowinje namaka, hačrunjež wón sam objektiwnje z tym ničo činić nima.   

Horjo blokfletow

27. November 2008

Třiróžk, wšojedne hač je wón splažneho abo politiskeho razu, zańč nimam. Sym fan jasnych poměrow a poćahow. Tohodla móžu tehdomnišich přeswědčenych njepřećelow NDR runja wěriwym funkcionaram SED derje rozumić, ale nic tak mjenowanych blokfletow. Nětk powěda sakski nutřkowny minister Buttolo, něhdyši čłon blokoweje CDU, zo je wón w bojowniskej skupinje sobu činił, zo by móhł swoje dźěći katolsce kubłać.

 

To poprawom so stopnjować njeda, chibazo by Tilichej zaso něšto nowe nutř padnyło, po tym zo je wón na zdźěla grotestne wašnje wopodstatnił, čehodla je wón na młodźinsku swjećbu šoł (porno dwěmaj třećinomaj sobušulerjow w jeho rjadowni), we wójsku při hranicy słužił, rezerwowy oficěr był, jako čłon nomenklatury a naměstnik předsydy Rady wokrjesa skutkował, słužbne kontakty k statnej bjezstrašnosći měł atd.

 

Nó haj, po přewróće je wón jako minister k zawrjenju serbskich šulow pak mjelčił pak prajił, zo jeho kolebka druhdźe steji. Tež přećiwo zakazej nałožowanja serbskeje rěče přistajenym na terenje Pančan klóštra njeje wón njedźiwajcy zjawnych protestow jako předsyda spěchowanskeho towarstwa zakročał. W swojim dźewjećlětnym skutkowanju jako minister tak a tak ze žanej ideju zjawnje napadnył njeje.

 

Blokflety su hórje hač muž z dwěmaj žonomaj. Woni njemóža wěryhódnje prajić, hdźež su duchownje a dušinje doma. Zo skutkuje sakska CDU kaž nowa statna strona, na jeje wodźacych blokfletach zaleži.

Třeći puć do přichoda

26. November 2008

Njeje třećeho puća, rěkaše w NDR – a w ZRN tohorunja. Tajki čorno-běły wid, zwjazany z doktrinu, zo smy žiwi w najlěpšim systemje wšěch časow – štož su wězo tež tysac lět dołho funkcionarojo kejžora wo kejžorskim knjejstwje twjerdźili –, wobmjezuje politiksi diskurs tak dołho, doniž njebudźe dospołnje wostudły. Potom płaći na přikład „pak socializm pak kapitalizm“ a ći ničo druhe wyše njewostanje, hač w zjawnym žiwjenju na politiskim swjatoprajenju někak powšitkownje připóznateho status quo sobuskutkować.

 

Mi su ludźo lubšo, kiž maja w kóždym systemje wěsty duchowny wotstawk wot knježaceho funkciskeho principa, derje wědźo, zo tež tónle njeje poslednje słowo stawiznow. W NDR je wjele ludźi w Serbach było, kiž su statny ateizm konsekwentnje wotpokazali, ale so k tomu wuznawali, zo so křesćanske a socialistiske ideale (zdźěla abo docyła) kryja. Z tohole hladanišća su woni drje na jednym boku statej loyalni byli, na druhim boku su woni swój wosobinski puć chodźili – kaž mój njeboh přichodny nan, kotryž je z listami krajnemu a wobwodnemu šulskemu radej hrožacej diskriminaciji swojich dźěći wobarał a přesadźił, zo su woni maturować a studować móhli, hačrunjež njejsu so na młodźinskej swjećbje wobdźělili. Wón sam je w zjawnej słužbje NDR jako wučer dźěłal a njedźiwajcy toho opoziciski duch zwoprawdźił.

 

Po přewróće njeje wón porno sobuběharjam z NDRskeho časa nowy ZRNski system wuchwalował a sej zaso kritiski wotstawk wobchował. Wón je hač do smjerće w lěće 2007 kóždy dźeń dale mjez druhim socialiske nowiny „Neues Deutschland“ čitał a (hinašu) njeprawdu noweho systema runja njeprawdźe stareho systema kritisce widźał. Tuchwilna kriza financnych wikow a hospodarska recesija na to pokazujetej, zo je hołdowanje kapitalizma tak směšne kaž chwalospěw na socializm. Swět so přeco dale wuwiwa.

 

Sym jako 18-lětny jezuitski šuler hromadźe ze šulskimi towaršemi w conje za pěšich wosrjedź Hamburga z lětakami a informaciskim stejnišćom přećiwo přehnatemu zwičnjenju hód protestował, doniž njejsu wikowarjo policiju wołali, byrnjež hamtsce dowolena akcija była. Tohodla su mi ludźo bóle sympatiscy, kiž powšitkowny gšeft kusk myla hač ći, pola kotrychž wšo přeco hładce běži. Jenož wěste mylenje towaršnostneho hołka a tołka dawa nastork k dalšemu wuwiću do směra wyšeho ciwilizatoriskeho schodźenka.     

Pragmatikar abo konformist?

25. November 2008

Muž ma zmužity być. K tomu słuša, zo ma porjadny muž přeswědčenje, za kotrež so zmužiće zasadźa. Tohodla so praji, zo móžeš hrěchi, zakótwjene w lubosći – to rěka w eksistencielnej přichilnosći k druhemu čłowjekej abo wulkej ideji – lěpje wodawać. Ale hrěchi z liwkosće su hórje, wšako su wone wupłód oportunizma resp. konformizma, kotrejž móže kóždy system resp. knjejstwo za swoje zaměry (pak dobre pak złe) instrumentalizować.

 

Porno skućićelej z ideologiskich přičin njeskući konformist swój njeskutk z idealistiskich, ale přewažnje materielnych přičin, statusa a pjenjez dla. Wo woprawdźitu móc jemu njeńdźe (wšako nima wyši zaměr, kotryž chce wón zwoprawdźeć), ale wo to, někak wažny (w zmysle: nad druhimi stejacy) być a sej něšto popřeć móc, štož wonkowne připóznaće (poziciju, žiwjenski standard) posrědkuje. Tajki pragmatizm je Jězus w nowym zakonje raznje šwikał: Twoje słowo njech je haj abo ně, budź horcy abo zymny, ale nic liwki. Wězo dyrbimy ze zemskeje perspektiwy přidać, zo je hižo wjele masowych mordarjow z ideologiskim pozadkom było, mjeztym zo su pragmatikarjo skerje mjenje strašni byli.

 

Čitaš-li wulke wusprawnjenje ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha swojeho dotalneho wobchadźenja ze swóskej politiskej zańdźenosću w NDR (http://www.ministerpraesident.sachsen.de/6231.htm), je kwintesenca, zo je tónle wbohi raws nastajnosći něšto činił, wo kotrymž přeswědčeny był njeje: Na młodźinsku swjećbu šoł, na čole rady wokrjesa skutkował atd. Tohodla dyrbju so skorigować: Jeho žiwjenjoběh nima łamki, dokelž je wón po přewróće z tutej metodu dale kročił: Na přikład minister knježerstwa był, kotrež je serbske šule začiniło.

 

Ale hydž wón w interviewje z rozhłosowym sćelakom MDR praji, zo bě tehdom ćešo, do blokoweje CDU zastupić hač jako bjezstronski dźěłać, je to lózyskosć tež wšěm mojim swójbnym napřećo, kotřiž su porno jemu woprawdźe w serbskokatolskej niši žiwi byli – bjez kóždeježkuli strony a młodźinskeje swjećby.   

Wulkotne dźiwadło w Chrósćicach

23. November 2008

Premjera wjeselohry Chróšćanskeje lajskeje dźiwadłoweje skupiny „Radšo muža hač scyła žane mjerzanje“ na Krawčikec žurli w Chrósćicach bě namaj wulkotne dožiwjenje: Na zakładźe zajimaweje načasneje tematiki je rjany tekst połnje žorćikow nastał, kotryž su hrajerjo perfektnje do čiłeje, wotměnjaceje hry wjedli. K tomu tajke wuběrne wurěkowanje z erta wšěch lajskich dźiwadźelnikow, kotrež na tajkim słowjanskim niwowje lědma w powołanskim dźiwadle dožiwiš. Bych móhł poł hodźiny přikleskować. Lěpje njeńdźe! Zaso su Chrósćicy swojemu mjenu jako tajnej stolicy Serbstwa wotpowědowali. Tule maš dosć ryzy serbskich charakternych postawow a publikuma, kiž wšo rozumi. Zo budźe so hišće za sto lět w Hornjej Łužicy serbsce rěčeć, na ničim tak njezaleži kaž na tymle žórle wjesołeje serbskosće.     

Biografija z łamkami

22. November 2008

Medije po cyłej Němskej so nětk z politiskim skutkowanjom Stanisława Tilicha do přewróta zaběraja, mjez druhim konserwatiwna nowina Axela Springeroweho nakładnistwa, „Die Welt“. Awtor Uwe Müller je so hižo minjene lěta wjele łoskoćiwych temow ze Sakskeje přimał. Dźensa wón piše:

http://www.welt.de/welt_print/article2764376/Der-lange-Nachhall-der-Blockfloeten.html

Hač je Tilich woprawdźe tajka superblokfleta był, kaž to nětk w medijach wupada, njemóžu pohódnoćić, přetož tehdom njejsym pódla był. Štož wo jeho wašnju, ze swojej politiskej biografiju wobchadźeć, mam, sym dawno w přinoškach bloga pisał. Tomu njetrjebam ničo dodać. Ja sam mam biografiju z tak mjenowanymi łamkami, tajke něšto njebych nikomu druhemu wumjetował. Kóždy dyrbju njedźiwajcy wšěch łamkow čerwjenu nitku swojeho žiwjenjoběha namakać. To móže pak jenož so poradźić, hdyž fakty njeignoruješ.

Čehodla China dobudźe

22. November 2008

Heino je depresiwny (był), a znaty kopar je šwulny – smy žiwi w dobje psychologiskich wuznaćow a jeje wodźacy medij su talkshowy w telewiziji. Dźakowano satelitej móžeš tež w zasněženej łužiskej wjesce WDR hladać a pjatk wječor tajke informacije z dušineje hłubiny prominentow dóstać. Tele problemy koparja sprawnje prajene cyle rozumił njejsym – hdyž do sawny abo na FKK chodźiš, ženje njewěš, hač wubudźi twoja nahosć pola druhich (žonow abo muži) snadź tajnu požadosć, štož tak a tak nikoho njemyli, a tohodla je to tola tež wšojedne, hač je po koparskej hrě snadź něchtó pod dušu pódla, kiž při napohledźe swojich kolegow kusk wjac začuwać móže hač druzy. A štož depresije Heina nastupa, sym sej dotal myslił, zo sy bóle jako připosłuchar jeho spěwow wot psychiskich problemow wohroženy, wšako tajke šnulcy k wutraću njejsu.

 

Wčera sym sej w Drježdźanach na Wilsdruffskej w apotece mały plester přećiwo herpesej wobstarał, dokelž z dotalnym skutkowanjom tabletkow cyle spokojom njejsym. Hdyž cedlku ze spodźiwnym wopisanjom nałožowanja plestra přečitaš, maš zaćišć, zo dyrbi ći tajki symptom na ćěle wosebje njepřijomny być, přetož herpes so přez hubkowanje přenjese. Porno druhim krajam sej Němcy mysla, zo hubčička jenož čłowjek dóstanje, z kotrymž spiš. Tajke myslenje je bohužel wuraz kolektiwneho emocionalneho deficita. Pola nas doma je přeco z wašnjom było, sej mjez sobu powitansku a rozžohnowansku hubku popřeć. Njebych ženje na ideju přišoł, na přikład swojimaj staršimaj jenož ruku dać. To by definitiwnje přemało było. Tak hajimy dušine herbstwo pólskeju staršeju mojeje maćerje.

 

China w běhu přichodnych pjatnaće lět USA přesćehnje – hospodarsce tak a tak, ale tež pod aspektom politiskeho wliwa. Tajka perspektiwa wuńdźe z analyzy „myslenskeje fabriki“ National Intelligence Council w USA. To ma z mojeho wida wjele z duchownym kapitalom tuteju krajow činić. W USA ma zastarski njeduch křesćansko-fundamentalistiskich skupinow wulki wliw w towaršnosći, kaž je Katolski Posoł na prěnjej stronje aktualneho wudaća z prawom šwikał. Porno tomu, bych prajił, su w Chinje moderniši – woni spytuja syntezu komunizma a kapitalizma a su prgamatisce, nic fundamentalistisce nastajeni. Tohodla su woni „politiku jednoho dźěsća“ zwoprawdźili, zo njeby porno afriskim krajam přirost ludnosće materielny postup jednotliwca njemóžny činił. A tak seksualnje nadměru hańbićiwi kaž přerězni wobydlerjo USA bohudźak Chinjenjo njejsu, skerje nawopak. 

 

Ćehńmy potajkim prawe konkluzije a hotujmy so na wodźacu rólu Chiny.

Pjenjezy załožbje su dobra inwesticija – porno subwencijam industriji

21. November 2008

Producenća awtow dóstanu nětk hoberske přiražki z dawkowych pjenjez za swoje twornje, kotrež awta produkuja, kotrež nichtó njecha měć. Njedźiwajcy falowaceje potrjeby za Opel je krajny sejm w Hessenskej jednohłósnje garantiju we wysokosći sta milionow eurow za stejnišća Opela we wonym zwjazkowym kraju přewzał. A w druhich krajach kaž w Durinskej tuchwilu podobna politiska diskusija běži.

 

Burja, kiž kruwy plahuja, tež wjac subwencijow za mloko dóstanu, kotrež nichtó njetrjeba, wšako mamy w Europje hižo dołhi čas wulki nadbytk produkcije mloka. Wězo je hóršich wěckow, na přikład zo so wudobywanje kamjentneho wuhla w Porurskej hižo lětdźesatki z miliardami pjenjez płaćerjow dawkow financuje, hačrunjež nichtó tele wuhlo njetrjeba. Njehladajo na absurdnu statnu podpěru za njetrjebawše podkpoki je Porurska hač do dźensnišeho tak mjenowany strukturelnje słaba kónčina. To hospodarsce při tym wuńdźe, hdyž so pjenježna móc za njeinowatiwe branže wužiwa – a nic za inowatiwne wunamakanje wěckow, kotrež chcedźa ludźo woprawdźe měć.

 

Wčera wječor na zarjadowanju sekcije literatura a wuměłstwo Maćicy Serbskeje ze zajimawym disputom wo nowej zběrce „Cyblowe suknički“ je sej jedna wobdźělnica žadała, zo bychu serbscy žurnalisća dalekubłanje za fachowje lěpše recensije literatury činili. Cyle wothladajo wot toho, zo maja so serbscy nowinarjo porno němskim kolegam, kotrymž  eksperća na wšěch polach k dispziciji steja – pak jako přistajeni w redakciji samej pak jako po cyłej Němskej swobodnje skutkowacy –, kóždy dźeń nimale ze wšěm zaběrać, je so w diskusiji wukopało, zo je w socialnym duchownym serbskim žiwjenju wjele hišće dosć njespokojenych potrjebow. Jich spokojenje přinošuje k bazy kolektiwneho wunamakarskeho ducha we Łužicy, z kotrehož potom tež wurosće načasna hospodarska inowacija.

 

Přirunujo ze skandaloznym rozbrojenjom towaršnostnych srědkow za nahromadźenje njetrjebawšich produktow su pjenjezy serbskej załožbje derje inwestowane a na woprawdźitu potrjebu wusměrjene.