Archive for Dezember 2008

Serbske lěto 2008

31. Dezember 2008

Serbske narodne koparske mustwo je na Euopeadźe narodnych mjeńšich cyły kontinent zahoriło, jara derje hrało a njewočakowane dobre wuslědki docpěło. Prěnja serbska demonstracija w němskej stolicy – sydom lět po tohorunja historiskim Chróšćan zběžku – bě wuspěšna hladajo na financowanje Załožby a je snadź samo k dołhodobnemu zrěčenju wo zaručenju přichoda pjenježneho wuhotowanja Załožby přinošowała. Prěni raz w sakskich stawiznach je so Serb z ministerskim prezidentom stał, a z tym steji prěni raz w ZRN po druhej swětowej wójnje na čole zwjazkoweho kraja přisłušnik etniskeje mjeńšiny.

 

Z nimale třista blogowanymi přinoškami sym so tule na nutřkoserbskej rozmołwje wo temach serbskeho lěta wobdźělił. Blog bu lětsa mjez jutrami a swjatkami załoženy a ma mjeztym swoje swěrne čitarstwo, kotrehož ličba dale stupa. Přeju wšěm zbožowne nowe lěto z lubymi a wuspěch w powołanju a ze swojimi konikami. Směm přeradźić, zo mam nětk štyri diskusrybički, dokelž předawar měnješe, zo dyrbjałoj doskónčne wobsadźenje akwarija hnydom k hodam zestajić, hewak by prěnja starša rybička přewjele stresa w běhu časa měła. Naš kwartet jara derje žerje, wšako mjezsobna zawisć k stajnemu dobremu apetitej dopomha.

 

Lěto 2009 steji pod wliwom swětadalokich turbulencow. Jedyn z mojich młodšich serbskich přećelow, z kotrymiž sej prawidłownje přez majlki listuju, je mi po hodźoch zrudnu powěsć zdźělił, zo budźe wón klětu bjezdźěłny. Nadzijamy so njedźiwajcy hubjeńšich ramikowych wuměnjenjow nowych pućow za našich ludźi a słowjanskeje kreatiwity při zmištrowanju wšěch wonkownych ćežow. Tohodla přeju wosebje wšěm patriotiskim serbskim předewzaćelam tež w zajimje jich přistajenych maksimalny hospodarski wuspěch.

 

Ale to woznamjenja za nas wšěch porno zadźerženju zamołwitych noweho Wosadnika, kiž dadźa we wukraju produkować: Dajmy druhim Serbam najwjetše nadawki, zo bychu sej woni swoje zežiwjenje dale w domiznje zasłužić móhli!     

Lěto mandźelstwa

30. Dezember 2008

Na kemšach móžeš přeco něšto zajimawe zhonić. Te najnowše: Nětko budźe w cyrkwi „lěto mandźelstwa“. Dobra ideja to je, a snadź móža duchowni składnosć wužiwać, wěriwych na to skedźbnić, zo smy wšitcy jara dźakowni za towaršnostny postup k powyšenju powšitkowneho niwowa mandźelstwa. Přetož dźensa njeje mandźelstwo ani jězbna dowolnosć za splažny wobchad, ani zrjadowanje za zamóženstwo staršiskeju domow ani socialne zastaranje žony a dźěći – to wšo maja ludźo bohudźak tež bjez mandźelstwa.

 

Mandźelstwo je w postmodernje zaso kaž w starogrjeskej antice najbytostniši žiwjenski projekt zjednoćenja dweju połojcow – žónskeje a muskeje – k wyšemu cyłkej, takrjec jednej wosobinje w dwěmaj ćěłomaj. A ta móc, kotraž ćěri wobeju do jednoty, jeli wonaj jej dataj, je – dušina, čělna, duchowna – lubosć. Tajke poradźene projekty starych mandźelskich móžeš na wšěch kontinentach a njewotwisnje wot swětonahlada namakać. Dobre mandźelstwo njeje ani křesćanske ani ateistiske, ale čłowjeske. A čłowjesce poradźene mandźelstwo je z hladanišća křesćana potom wězo křesćanske.

 

Mandźelstwo a swójba njejstej dźensa bóle wohroženej hač prjedy, nawopak: Hdyž su starši dźěći do mandźelstwow bjez lubosće nuzowali, bě ani křesćanskeho ani druheho mandźelstwa, ale jenož tragedijow. Budźmy dźakowni swobodźe w modernej towaršnosći, w kotrejž móžetaj so partneraj na čas žiwjenja na cyle njehaćene wašnje namakać. Zo njeje mandźelstwo hižo samozrozumliwe a maš w dźensnišej dobje swobodu, tež hinak žiwy być, njeje wohroženje mandźelstwa, nawopak: Hakle přez alternatiwy móžeš so swobodnje za mandźelstwo rozsudźić, a to je derje tak.  

Pytaj swoju melodiju!

29. Dezember 2008

Hdyž poprawne žiwjenje so započina – w času młodosće – ničo čłowjeka bóle njezajimuje hač hudźba. Wjele młodostnych hudźi w tradicionelnych abo swójskich skupinach, spěwa w chórach, rejuje wosebje w diskotekach. Mnozy sej sami noty abo teksty napisaja a z hudźbu eksperimentuja. Keyboard je w tym zwisku wažny instrument za zwoprawdźenje hudźbnych idejow. Kreatiwita je wšo, a tohodla maja skóstnjene folkloristiske formy wjac ćežow, dosć młodych skutkowacych nadeńć hač inowatiwne cyłki.

 

W wudaću magacina mjezynarodneje modoweje firmy, kotrež bě kubanskej młodźinje wěnowane, bě tež jedyn přinošk wo sportowcach. W nim bu trenar z namołwu citowany, mi so zda, zo dźěše wo kopańcu, zo maja so młodźi kadlojo „na sportnišću hibać kaž z přećelku w łožu“. Nazhonity muž-trenar chcyše z tajkim cool wuprajenjom zwuraznić, zo je wšudźe, njech je w sporće abo w lubosći, prawy rytmus z klučowej kompetencu. A swój prawy rytmus namaka młodźenc, hdyž za swojej melodiju pyta.

 

Teksty su něšto zachodne, ale melodija je wěčna. Nawjac spěwnych tekstow w rozhłosu tak dokładnje sobu njedóstawamy, ale melodije sej spomjatkujemy. Radšo swojej lubce jónu něšto wopačne praj, ale znajmjeńša ton dyrbi trjechić, dokelž wón hudźbu wučinja. Poprawom je kóždy čłowjek prěnjotnje powołany, z hudźbnikom so stać. Jeho najwažnišej instrumentaj stej hłós a cyłe ćěło. Jeho spěw je jónu wjesoły, jónu zrudny, druhdy zamysleny, druhdy połnje ekstatiskosće – kaž žiwjenje same.

 

Čim starši sy, ćim bóle pytnješ, zo wšě nalady za swoju žiwjensku melodiju trjebaš.    

Mjez lětomaj

28. Dezember 2008

Prjedy, hdyž njejsym jenož přirunujo z Helmutom Schmidtom młody špunt był, ale we woprawdźitosći, sym woteběrar nowiny taz“ był. Tehdom njeje „taz“ mjez hodami a nowym lětom wušoł, redakcija je sej něšto dnjow přestawki popřała, štož su čitarjo bjez problemow znjesli, wšako maja woni tele dny hinaše wěcki k činjenju, hač so swětowej politice wěnować. W dźensnišej krajnej politice spytuju z mojej kónclětnej hotowostnej słužbu staremu idealej wotpowědować a so starać, zo přewjele so njestanje …

 

Čas mjez hodami a swjdźenjom třoch kralow su ludźo prjedy „čas mjez lětomaj“ mjenowali, tež tule tradiciju z wotpohladom pěstuju. Čłowjek ma we wotběhu žiwjenja tajke strategiske mjezyfazy: na přikład mjez maturu a spočatkom studija, wukubłanja resp. woborneje słužby; sym tehdom ze šulskimaj towarstwomaj po cyłej Šleswigsko-Holsteinskej kolesował, smy cyle spontanje w młodownjach přenocowali, so na puću w jězorach kupali a krasny bjezstarostny čas dožiwili.

 

Abo mjez žiwjenskim wotrězkom nježenjenca a ženjeneho čłowjeka; wjele muži so wědomje ze stawom nježenjenca rozžohnuje – w kruhu starych přećelow a z pomocu dobrych napojow. Tež powołansce je tajkich mjezyfazow, serbski alpinist Mič je sej sabatowe lěto za krosnowanje wzał, druzy so zaměrnje ze starobnym dźělnym dźěłowym časom na wuměnk hotuja, to je tež tajka mjezyfaza. Trjebamy přestawki a přechody, zo bychmy sej lěpje  zhromadny a zwjazowacy zmysł wšěch dźělow žiwjenja wuwědomić móhli, to, štož naše wěčne byće wučinja.

 

K tomu słuša, druhdy njedocpějomny być a so na najintimniši socialny kruh wobmjezować, dźeń bjez wšědneje komunikacije ze wšěmi ludźimi je kaž eksercicije a snadź tež nastork dźensnišeho swjedźenja swjateje swójby. Tež za to je mjez lětomaj jónu dobra składnosć.  

Spodźiwny němski mytos „Helmut Schmidt“

27. Dezember 2008

Krótko do hód je něhdyši zwjazkowy kancler Helmut Schmidt swoje dźewjećdźesaćiny woswjećił – jeli wotpowěduja wěste wuslědki woprašowanjow ludźi woprawdźe měnjenju wobydlerstwa w Němskej, ma jeho wjetšina ludnosće za „najmudrišeho žiweho Němca“.

 

Dźakowano tak mjenowanemu pučej Genschera, kiž je tehdom scomter FDP njejapcy koaliciju z SPD wopušćil a so Kohlej přiwobroćił, njemóžeše Hamburgčan Schmidt dlěje amtěrować hač je ameriskemu prezidentej dowolene: wosom lět. Tute wobmjezowanje jeho politiskeje dźěławosće, po kotrejž je so wón jako sobuwudawaćel časopisa „Zeit“ do publicistiki podał, je k jeho mytosej porno politisce wuspěšnišemu Kohlej přinošowało.

 

Wězo njemóžu sej jako młody špunt, kiž je hakle napoł stary kaž Schmidt, žadyn doskónčny wusud wo nim dowoleć, ale sym jako přeco hišće politisce zajimowany rowjenk jeho kanclerstwo dožiwił – a wone lěta su zaćišće we mni zawostajili. Sprěnja mi do myslow přińdźe, zo je Schmidt njedźiwajcy image ekonoma, na polu hospodarskeje politiki po swójskich měritkach zwrěšćił, wšako je wón jónu prajił: Radšo pjeć procentow inflacije hač pjeć procentow bjezdźěłnosće, a kusk pozdźišo smy w zapadnej Němskej woboje měli.

 

Štož je dołhodobnje hišće wažnišo: Bjez jeho njedowidźenja dlěšodobnje skutkowaceho rizika atomowych milinarnjow a jeho přichilenosće k instrumentam zymneje wójny w zwisku z wotmołwu na sowjetske rakety SS 20 njebychu Zeleni jako we wšěch parlamentach zastupjena strona nastali. Wón je po jara wuspěšnym kancleru Brandće, kiž je za SPD 46 procentow hłosow při wólbach do zwajzkoweho sejma w lěće 1972 dobył, sćělesnjeny spočatk kursa desintegracije socialdemokratow w Němskej.

 

Jeho naslědnicy su po přewróće z tutym rozpadom SPD pokročowali – a přiwzaće SEDnikow, z kotrymiž je SPD do toho cyle oficielnje zhromadnje dźěłała, wotpokazali. Tak móžeše PDS we wuchodźe rosć: Typiski přikład je prěni wyši měšćanosta PDS był, Horst-Dieter Brähmig we Wojerecach, kiž chcyše po přewróće do we wuchodnej Němskej znowa załoženeje SPD zastupić, ale njesmědźeše. Połdra lětdźesatka pozdźišo je Gerhard Schröder z tak mjenowanej Agendu 2010 (Hartzom IV atd.) nastaću noweje Lěwicy dopomhał, kotraž njeby bjez toho w zapadnych zwjazkowych krajach žanu šansu měła.

 

Štož je Schmidt na mjezynarodnym polu stabilizował a nastorčił, je pak dawno politisce wotbyte kaž NATO abo mjeztym přestarjene kaž G 7 resp. 8 najmócnišich statow, kotremuž je G 20 scomter tak mjenowanymi prohowymi krajemi sćěhował. Sprawnje prajene mam to tak a tak za dźiwny nałožk němskeje zjawnosće, zo w aktiwnym politiskim žiwjenju zwrěšćeni stari mužojo młodšim swět rozkłasć spytaja, z mojeho ródneho města Hamburga mamy na přikład hišće knjeza Dohnanyija w poskitku talkshowow. A njech je Heiner Geißler nětk jako starc čłon Attac, ale wězo njezabudźemy jeho wuprajenja wo měrowym hibanju, kotrež je wón na jednu runina z prjedawšimi politiskim pomocnikam nacijow stajił.

 

Na podobne wašnje je Schmidt njedawno, nawjazujo na jeju retoriske kmanosće, dwè mjenje Lafontaine a Hitler do zwisk přinjesł, štož wuraz mudrosće runjewon njeje. Sam přiwisnik přiležnostneje polemiki tajkele so wobsunjenje drje wodam, ale tež wobsahowje přewjele substancy pola Schmidta spóznać njemóžu. Po jeho dołhich wuwjedźenjach wo swětowej politice so přeco zaso prašeš: Što je wón nětk poprawom prajił?

 

Ale njecham njesmilnje być: Składnostnje mojeho dźensnišeho kwasneho dnja dyrbju mandźelskeho Schmidta wuchwalić, kiž je někak sydomdźsat lět ze swojej Loki swěrnje a zbožownje hromadźe žiwy. To je woprawdźe přikładne. Tež kurjaka Schmidta připóznaju, kiž so zjawnje k swojemu najlubšemu konikej wuznawa: nastajnosći kurić. Prjedy je wón k tomu hišce dwaj litraj Coly kóždy dźeń wupił, a tohodla je woprawdźe mediciniski dźiw, zo je wón tak dołho žiwy.       

Čłowjeska hwězda

25. Dezember 2008

Kelko lamety trjeba božodźěsćowy štom? Połsta nitkow abo pjeć pakćikow? Pola mnje dyrbi so hodowny štom slěbornje zybolić kaž sym to jako dźěćo cyle fascinowanje při wołtarju w cyrkwi bayerskeho klóštra wuhladał. Ale dyrbju wězo z tym wobchadźeć, zo mój wobswět moju zahoritosć za tajki wocuzbnjeny jehlinowc njedźěli, a tohodla je wěsta wotměna trěbna, jónu k hodam štom połnje lamety a potom zaso hinak wupyšeny, mjenje lamety a wjac čerwjenych kulow.

 

Naš Baćonski farar móžeše so w hodownej nocy nad sylnym angažementom wjele ludźi we wosadźe wjeslić, kiž su, bjez toho, zo buchu namołwjeni, dale a wjac initiatiwow tworili, na přikład młódźinski rozmołwny kruh wo nabožnych temach kóždu njedźelu dopołdnja po kemšach. Na tym widźiš, kak skutkuje njenanuzowacy, inspěrowacy duch kaž naš farar Wornar. Wón je kaž tajka hwězda, kotrejž ludźo sćěhuja.

 

Mojedla móžemy, kaž je wón w swojim prědowanju runja bamžej činił, tež duchownych kaž kardinala Meissnera k hwězdam ličić, wšako trjeba čłowjek wěste stajne wužadanje přez njeoportuniske duchowne nastajenje, najebać toho, hač so wón w konkretnym padźe přeco měnjenju čłowjeskej hwězdźe přizamknje. „Dźeržmy dale hromadźe“, je sej naš farar wčera wječor přał – sym kruće přeswědčeny, zo tomu tak budźe, nic jenož w Baćonju – dźakowano zhromadnemu pućej, na kotrymž je naš zwóńk Beno Zynda hižo pjećadwaceći lět w swojej słužbje swěrnosćiwje chodźił.

 

A to w třećej generaciji – na tym spóznajemy: Póńdźe wšo někak derje dale.    

Hnadypołne hody

23. Dezember 2008

… přeju wšěm swojim swójbnym, přećelam, kumplam, znatym, čitarjam, komentatoram bloga a sympatizantam Łužiskeje bohemy!

 

Piwarc z Łuha

Transparenca – načasna kaznja

23. Dezember 2008

Hdyž so sakske hospodarske ministerstwo napřećo žurnalistam spjećuje, na prašenje wotmołwić, kelko zjawnych pjenjez je so dotal do stejnišća mikroelektroniki w swobodnym staće inwestowało, je to směšne. Hdyž Serbske Nowiny z přinoškom wo strukturach w Serbach ke diskusiji namołwja a potom komentar Domowiny njewozjewja, njeje to suwerene.

 

Transparenca je w 21. lětstotku jedne z bytostnych kubłow. Štóž ze swojimi brachami transparentnje wobchadźeć móže, nadeńdźe smilnosć, štóž chce samowólnje zatajić, ma skandal na šiji, přetož je jeho wěryhódnosć skepsana. Oficielne haćenje informacijow móže w dobje web 2.0 rozšěrjenje wěda jenož krótkodobnje borzdźić, je pak dołhodobnje bjeze zmysła, wšako so pozdźišo wšo pospěši, kaž wulka woda po łamanej spjatnej muri.

 

Tak dawam na dźěle zasadnje nowinarjam informacije, kotrež chcedźa měć, wězo zwjazane z mojej interpretaciju, do kotrejež móža woni wěrić abo tež nic. Na tute wašnje kalkulowaneje wotewrjenosće sym swojim šefam wšelake wušparanja zalutował. Bych sej tež w serbskej zjawnosći wjac transparency přał, dokelž je potom mjenje njedorozumjenjow.    

 

 

 

Hodowny dar

23. Dezember 2008

Dźensa dóstanu wot mojeje mandźelskeje najkrasniši hodowny dar: diskus za akwarij, kotryž sym wčera wosebje dokładnje wurjedźił. Budźe čerwjena diskusryba a kumpl tuchwilu samostejacemu tirkisnemu diskusej, kiž samlutce w dwěsćě litrach pólskeho akwarija płuwa, po tym zo je marlborodiskus na prawdu božu wotešoł. Nadźijomnje so wobaj pjerskaj z majestotnymi pjericami znjesetej.

 

Dźakowano wědomostnikam wěmy, zo su ludźo před pjeć tysać lětmai na teritoriju dźensnišeje Saksko-Anhaltskeje hižo tak žiwi byli kaž čłowjekojo 21. lětstotka: Muž, žona, dźěsći pod jednej třěchu. To je tola jara změrowace, zo njeje so w běhu sto generacijow w bytostnych naležnosćach zemskeho žiwjenja přewejele změniło. Njedźiwajcy wšěch wonkownych zjawow stajneho přetworjenja swěta wostanje poprawom přeco wšo, kaž je.

 

Z dwěmaj kralomaj Amaconasa“ budźe „dźěćacy wobłuk“ naju domjacnosće zaso kompletny, wšako maš napřećo jimaj nanowske a maćerske začuće.    

Trojica poprawom njeje boži třiróžk

22. Dezember 2008

Křesćanski bóh je z wida teologiskeho myslenja třiróžk, tak mjenowana trojica. Pětr Hejduška je so ze zwisku z mojim přinoškom wo hodźoch z prawom za tym prašał, kak móže trojica fungować. Smy wuknyli, zo je bóh z lubosću, a smy w žiwjenju zhonili, zo třiróžki na tym polu njefunguja. Mam so z tajkimi teologiskimi wobrazami lochšo hač druzy, přetož su mi jezuića na šul posrědkowali, zo dźe prosće wo metafry, to rěka přibliženju božemu potajnstwu z čłowječeho wida.

 

To rěka, bóh je so čłowjestwu po stawiznach biblijow takrjec w třoch postawach wozjawnił: jako wótc, wumóžnik a duch. Za kóždej božej postawu tři samsny bóh, wšako njeda so bóh hižo po ryzy filozofiskej logice rozdźělić. Teologija je spytała, tři historiske postawy boha, kotrež tak a tak jenož hladajo na poćah mjez bohom a čłowjekami eksistuja (kaž komunikaciski srědk), na wěčnje płaćiwe zapřijeće přinjesć a je trojicu wunamakała. Při wšěm wě kóždy křesćanski mysler runja antikskemu filozofej Sokratesej: Wěmy, zo ničo njewěmy. Njewěmy, što je bóh za sebje.

 

To pak za ludźi, kiž chcedźa z pomocu nabožiny móc nad druhimi wukonjeć, runjewon dosahace njeje. Tohodla je so praktiska moralka cyrkwje dwaj lěttysacaj mjenje z mozami a bóle z cymplom zaběrała a splažnosć chutnišo brała hač spiritualnosć. To widźiš tež w aktualnym Katolskim Posole: Na prěnjej stronje jara kedźbyhódny přinošk wo zajimawym prašenčku, što by było, jeli by Marija ně“ prajiła. Awtor na smjerćwulki wuznam swobody skedźbni, haj na boha, kiž je bóh swobody. Na třećej stronje dźe wo hódnoćenje stajnych demonstracijow přećiwo rozsudej žonow, kiž su „ně“ prajili.

 

Njeznaju nikoho, kiž ma wotehnaće za něšto dobre, kotrež dyrbiš spěchować. Mamy pak k wědomju brać, zo je w krajach bjez tajkich mediciniskich poskitkow kaž w Drježdźanach tak wjele abo hišće wjace wotehnaćow hač w Němskej, jenož njeoficielne, ilegalne. To móžeš hižo na tym spóznać, z je samo w europskich kónčinach z faktiskim zakazom wotehnaća zdźěla mjenje porodow hač pola nas. Cyle wothladajo wot toho, zo je lětstotki dołha diskriminacija njemandźelskich dźěći a jich maćerjow přez cyrkej z wěstostu k wjele wotehnaćam wjedła, dokelž nochcychu sej žony tajku „hańbu“ načinić.

 

Hač do dźensnišeho njejsu samo w našim bohatym kraju wšě dźěći runohódne před zakonjom: Štóž wjele zasłuži, ma swojich dźěći dla wulku lěpšinu jako dawkipłaćer a wězo dźěćace pjenjezy; štóž je dołhodobnje bjezdźěłny a wot Hartza IV wotwisny, tuchwilu za swoje dźěćo ani dźesać eurow přidatnje njedóstanje kaž starši, kiž maja dźěło. Zo su chude dźěći w Němskej wosebje w kubłanskim systemje diskriminowane, je mjezynarodna studija PISA wospjet dopokazała. Tohodla demonstrujće radšo za narodźene dźěći, potom je wšěm najbóle pomhane!     

 

(Wosebitosć křesćanskeho boha je, zo je so wón nas dla cyle małeho činił a je so z dźěsćom stał. Tónle dźiw česćujo je so piwarc rozsudźił, kaž w klasiskej serbšćinje wšo małe pisać, po tym zo je nowy Wosadnik z njewothłosowanymi krokami do napřećiwneho směra rěčny konsens prawopisa w Serbach skóncował.)