Archive for Januar 2009

Kónc kumštneje kultury

31. Januar 2009

Přichad noweho słowa na nowy problem pokaza: Hdyž dźensniši dźeń pozdatnje cyły swět wo identiće rěči, ma to z našim začućom činić, zo njejsu naše přirodne korjenje dosć kruće zaručene. W so zhubjacej wěstosći tři wězo šansa, mjenujcy sej sam swójsku identitu paslić, kotraž bě prjedy postajowana. Tomu njemóžeš so přez modowe słowčko „multikulti“ wuwinyć, přetož ty njesy ženje „multikulti“, ale maš so w kontekscé wšěch poskitkow swěta za to rozsudźić, štož je ći wosebje wažne a bytostne. Zo nawjedowaca wědomostnica serbskeho instituta, kotraž sam porjadnje serbsce njemóže, nastajnosći twjerdźi, zo su Serbja „multikulti“, je wjeleprajace wo wosobinskich deficitach identity tuteje žony, ale nam dale njepomha.

 

Před někak sto lětami su wědomostnicy w zapadnym swěće słowo seksualita“ wunamakali, štož je tež na zjawy deficita pola někotrych ludźi pokazało: Přirodna přićahliwosć mjez mužom a žonu bu přez někajke psychiske problemy haćena, a potom su terapeuća za wupućemi pytali. Zajimawe, zo je hač do dźensnišeho njedźiwjacy interneta a wliwa zapadneho myslenja w masowych medijach dosć kónčinow a wulkich krajow kaž China, hdźež ludźo seks“ njeznaja. Zapadni wědomostnicy rady praja, zo to na tabuach zaleži, ja praju: To njetrjechi. To z tym zwisuje, zo njeje we wonych regionach kuzło přićahowanskeje mocy mjez žonu a mužom přez kolektiwne kompleksy a wopačny stres mylene a tohodla žana wosebita tema.

 

Wužiwajmy składnosć žiwjenja pod wuměnjenjemi globalizacije, wot druhich swětow wuknyć a žiwjenskofilozofiske koncepty našich wědomostnikow do prašenja stajeć. Njetrjebamy dale a wjac psychologow, ale zmužitosć, sej nowu samozrozumliwosć wšědneho žiwjenja tworić, kotraž bjez „identity“, „seksa“, „multikulti“ a druhich modowych zapřijećow wuńdźe. Naša doba – postmoderna – je na wěste wašnje kónc stawiznow w zymsle chronologiskeho slěda epochow. Z tym je jónkrótna historiska šansa data, kulturu tworić, kotraž je z čłowječej naturu bóle w pjezjednosći hač wšě kumštne towaršnostne pospyty minjenych lětstotkow. Dajmy sej wot Afričanow a Azičanow pomhać, přirodnu žiwjensku radosć zwoprawdźeć!

Vatikan njegoogluje

30. Januar 2009

Němska železnica je ze swojim projektom „škleńčanych sobudźěłaćerjow“ do wulkich zjawnych wušparanjow přišła, při wšěm njeje sej społnomócnjeny koncerna za wojowowanje přećiwo korupciji žaneje winy wědomy. Wón je tola jenož princip rasteroweho slědźenja na přistajenych nałožował, bohužel bjez toho zo su woni to wědźeli.

 

Tajke wobchadźenje z datami je w Němskej zlě wuwołane, přetož za tym, tak praja kritikarjo, mysl tři, zo je zasadnje kóždy podhladny.

 

So wě, zo móžeš to tež hinak widźeć, wšako kóždy wot nas z pytanskej mašinu na podobne wašnje dźěła a na přikład mjeno potencielneho partnera pola google zapoda, zo by zwěsćić móhł, štož tón sam wo sebi wozjewi resp. hač su ludźo něšto pozitiwne wo nim pisaja, kotrychž mam ja zańč, a hač su jeho njepřećeljo snadź tež moji … Jenož Vatikan wočiwidnje njegoogluje a ekskomunikowaneho biskopa zaso do cyrkwje přiwozmje, kiž holocaust prěje.

 

To je wězo potom tohorunja, kaž je wčera kardinal z Awstriskeje prajił, „wopačna informaciska politika“.

Šah bjez syna

29. Januar 2009

Šah je w połstatych lětach swoje poprawom zbožowne mandźelstwo na hrački stajił, dokelž njeje jeho žona jemu syna porodźiła. To pak bě z jeho wida za dołhodobne zdźerženje tak mjenowaneho pawjaceho tróna trěbne. Zo so móc a lubosć do jednoho hornca njehodźitej, je tak a tak jasne, tule pak so wulki kejžor tež jako mjechkowc wukopa, wšako njeje wón kmany był, prosće muž swojeje žony być, ale bě bóle na swoju dynastiju wusměrjeny. Zo ma wón potom w telewizijnym filmje wo tehdomnišej dobje w Iranje njejapcy problemy ze słabosću potency, je nazorny wuraz jeho tragedije.

 

Zadwělowana žona je ćeknyła, jeje muž-šah je do toho wšě rady swojeje žony hladajo na wobchadźenje z opoziciju ignorował. Kaž ze stawiznopisa wěmy, je jemu hižo bórze islamska rewolucija móc wzała, štož je poprawom škoda było, přetož jeho režim bě nastupajo tolerancu napřećo modernym žiwjenskim wašnjam bóle doprědkarski. Ale tónle zdrudny přikład dopokaza, zo njerozsudźa geny wo přichodźe systema, ale ideje. Tola šahej njeje so poradźiło, mjez narokom ludnosće na sebjepostajowanje wosebje hladajo na wudobywanje nafty a žadanja mjezynarodnych wulkomocow puć do wurunanja a měra namakać. Jemu tež njeby syn pomhać móhł, jeho system bě zestarjeny.

 

Zo su USA porno druhim mocam k stajnemu wobnowjenju kmane, přewažnje na tym zaleži, zo je to kraj připućowarjow, kotřiž přinjesu nastajnosći inowaciju přez hinaše mentality. Epocha stawoweje towaršnosće je po cyłym swěće nimo, to rěka nichtó njemóže swoje dźěći na zadźerženske mustry programować. Tohodla njeje prašenje, štó budźe naše potomnistwo, prěnjotnje genetiske, ale kulturne prašenje. To zaznaješ tež we Łužicy: Wjele připućowarjow ze zapada angažuje so za serbskorěčne šulske kubłanje swojich dźěći, a wjele ludźi tak mjenowaneho serbskeho pochada to raznje wotpokaza.

Awtentiski čłowjek być

28. Januar 2009

Barack Obama je w swojej jara kedźbyhódnej knize wo swojej swójbje – prěni nakład w lěće 1995, druhi 2004 a nětk w němskej rěči w Carla Hanserowym nakładnistwje – na kóncu, wuhladawši wšě swoje korjenje w Africe a Americe, na dypk přinjesł, wo čo na zemi  dźe: awtentiski čłowjek być. To je prěnjotny zaměr humanistiskeje eksistency a kwintesenca wšěch jeho prócowanjow, hač jako student na sławnej uniwersiće abo jako socialny dźěłaćer w zlě wuwołanej štwórći města Chicago.

 

Hač sy čorny abo běły, křesćan, muslim abo spiritistisce wěrjacy čłowjek, hač sy po mentaliće bóle z afriskej wjesku abo z ameriskim wulkoměstom zwjazany, hač rěčiš rěč swojeho kmjena abo jendźelsce abo woboje, to je bytostne wužadanje: z awtentiskim čłowjekom so stać. Kluč do kraja awtentiskeho čłowječeho žiwjenja su poćahi: k swójbje, k susodam, towaršam w zhromadnych socialnych projektach, k přećelam a wězo k swojej žonje resp. swojemu mužej. Kniha skónči z kwasom …

 

Na špočatku njeje program, ale poćah. A z poćahow wurosće zhromadny plan za lěpši swět.

Estet abo ideolog

28. Januar 2009

Rady so twjerdźi, zo móžeš ludźi po mało powšitkownych kriterijach rozeznawać: Je něchtó prawicarsce abo lěwicarsce myslacy, konserwatiwny abo doprědkarski, komunist abo kapitalist, moderny abo nostalgiski atd. Ale to je wšo kał resp. wotbyte. Kóždy wot nas mysli w jednym nastupanju konserwatiwnje, w druhim pak progresiwnje, tohodla dyrbjeli sej tajke klišeje zalutować.

 

Ale jedyn rozdźěl wostanje: Pak sy estet pak ideolog. Estet wě, zo njeje ničo rjeńšo hač rjanosć – w wušim a w šěršim zmysle. Ideal rjanosće je so w běhu stawiznow změnił: W antice su woni šwižneho, sportowaceho pachoła jako prototyp perfektneho čłowjeka wobhladowali. Wotpowědnje běchu tež rjane žony šwižne, takrjec hólči typ – kaž dźensniše předstajerki na mjezynarodnych modowych přehladkach. Porno tomule – by móhło so rjec – idealej unisexa, kotryž so tohorunja w nowym trendźe pokaza, družiny parfima za wobaj splahaj poskićeć, je z časa srjedźowěka ideal inscenacije maksimalneho rozdźěla mjez splahomaj.

 

Za tónle wid steji moler kaž Rubens, a hač do dźensnišeho so na balach tradicija pěstuje, na jednym boku muži kaž jenake pinguiny pokazać, mjeztym zo maja damy na najbóle indiwiduelnje wupyšene wašnje, swoje nadra demonstratiwnje prezentujo, wustupić, a běda damje, kiž widźi druhu damu w samsnym šaće … Sprawnje prajene, hačrunjež njejsym přećel folklory, maja serbske narodne drasty wulku lěpšinu, zo knježi hladajo na jenakosć w outfiće runoprawosć mjez splahomaj. Njedźiwajcy toho wotpowěduja serbske drasty konceptej inscenaciji maksimalneho optiskeho rozdźěla muža a žony.

 

Wšojedne, kajkemu konceptej so zbližiš – na wuchodźe je wězo wobdźělenje žonow na powołanskej sferje kulturnje k estetice unisexa přinošowało –, k hrě žiwjenja słuša tež wěsta wotměna, wotwisna wot składnosćow. A tohodla smy my postmoderne poriki swobodnje dosć, sej přeco zaso wariacije wobeju zakładneju modelow wupytać. Hłowna wěcka, zo smy duchownje z rjanosću zaběrani a nic z ideologiskej wadźeńcu.

 

Ja sej myslu: Jeli je duša ze žedźbu za rjanosću spjelnjena, so k zasakłej rozkorje wo abstraktnych idejach njepřichila.  

„Sakske bahno“

27. Januar 2009

Najwažniši swědk přepytowanskeho wuběrka „Sakske bahno“ je so wuprajił: Něhdyša wjednica referata „organizowana kriminalita“ wustawoškita. W aferje wokoło aktow referata, kotryž bu mjeztym změny zakonja dla rozpušćeny, dźěše wo seksualne znjewužiwanje małolětnych a wobwliwowanje wusudow sudnistwow přez juristow, kotřiž su so bóle na tym oriententowali, z kim woni we łožu lěza, hač na sprawnosći.

 

Hač su woprawdźe wšě wumjetowanja wopaki respektiwnje, dokładnje prajene, njedadźa so dopokazać, kaž je statne rěčnistwo zwěsćiło, abo hač je jenož sčasom dosć aktow zničenych było (po wčerawšim wuprajenju je so hišće wjac zminyło hač bě dotal znate) a so neutralnym, njewotwisnym přepytowanjam justicy zadźěwało, kaž SPDnik Nolle mysli, njemóžu z wěstosću pohódnoćić. Fakt wostanje, zo je za nastaće łoskoćiwych aktow zamołwita hižo do toho ze swojej dźěławosću k wusudam přećiwo mužam mafije přinošowała a jako statna rěčnica w Drježdźanach wuspěšnje přećiwo organizowanemu znjewužiwanju dźěći zakročała.

 

Centralna tema „Sakskeho bahna“ je kaž wumocowanje we wójnje ludźi wosebje pohnuła, podźěl brać, přetož je měšeńca powołanskeje mocy a splažneje ćěrje wosebje zlě wuwołana wěcka. Wona myli towaršnostny porjad, fairne a wěcowne wobchadźenje na hospodarskim, politiskim abo zarjadniskim polu, a – to je te najhórše – hustodosć so porno druhim přeńdźenjam ze serioznymi srědkami lědma dopokazać njeda, wšako njeje nichtó pódla …

 

Splažna hra je motor towaršnostneho wuwića, hlej na wulke temy literatury, dźiwadła a wěčne klučowe prašenja poćaha mjez mužemi a žonami, z kotrymž so ludźo wšěch dobow w priwatnym a zjawnym žiwjenju zaběraja. Stawowa towaršnosć, hdźež je hra mjez splahomaj wot konwencije a hierarchije postajowana, njeje porno modernej towaršnosći inowatiwna. Štóž ani w najintimnišim wobłuku swobodny njeje, tež swobodnje myslić njemóže.

 

Ale je wěstych regulow, kotrež mamy dodźeržeć. K tomu słuša, zo njesmě we łožu wo móc hić abo wo to, „so horje spać“.      

Ptači kwas

25. Januar 2009

Poselstwo ptačeho kwasa je – kaž je Posoł na prěnjej stronje derje rozkładł – přihot na nalěćo, a to wosrjedź zymy. Dyrbiš přeco kusk na přichod myslić, kotryž po wšěm zdaću hišće přewjele z přitomnosću činić nima. Hdyž bě mojeje zymicy a sylneho infekta dla moja naměstnica na minjenych plenarnych dnjach w sejmje prěni raz wužadana, mje w hołku a tołku posedźenjow sakskeho parlamenta zastupować, sym jej telefonisce prajił: Chcych ći to drje zalutować, ale wšo ma swój zmysł. Tak móžeš za wšě pady nazhonjenja nazběrać, wšako njebudu wěčnje na tymle městnje sedźeć.

 

Wona bě jara překwapjena, tola sym swoje wuprajenje chutnje brał. Nichtó njeje njenarunajomny a ma winowatosć, so wo porjadne přechody starać. Hdyž bě w zymje lěta 1999 – před dźesać lětami – druhi wulki přewrót w redakciji ND po přewróće a sym so njejapcy z čłonom šefredakcije stał, steješe hižo nowy korespondent nowiny za Saksku k dispoziciji, kotrehož sym lěto do toho spěchować započinał, hdyž dyrbjach nachwilnje w Saksko-Anhaltskej skutkować.

 

Wón móžeše tehdom samo za mojim pisanskim blidom w mojim bydlenju w Drježdźanach dźěłać, štož njeje mojeho sobuwobydlerja runjewon zahoriło. Po tym zo sym so noweho poskitika ze sejma dla z ND rozžohnował, je wón dołhodobne zrěčenje dóstał, tak dźěłam nětk dźewjeć lět w sejmje a wón dźesać lět na mojim prjedawšim městnje, mjeztym wězo za pisanskim blidom w swójskim bydlenju, hdźež je wón ze žonu a synom žiwy.

 

A hdyž su mje před dźesać lětami do Berlina wołali, sym krótkodobnje do stareho bydlenčka blisko redakcije w Friedrichshainje zaćahnyć móhł, kotrež hišće staremu přećelej słušeše, kiž je kónc wosomdźesatych lět swobodny sobudźěłaćer časopisa we Würzburgu był, kotrehož zamołwity redaktor běch. Wón sam je hižo wjele lět w aparaće konferency kultusowych ministrow w Bonnje dźěławy, hdźež ma ze swojej dołholětnej přećelku dom, a připódla wo času nacizma slědźi.

 

Bórze woswjeći swoje štyrcećiny. Smój swěrnaj a sej poměrnje prawidłownje majlki pisamoj. Rady so dopomnju, kaž sym tehdom w Berlinje w kupnej hali brikety za kachle wobstarał a so z nimi dwójce na tydźeń domoj wačił. Tak je přeco wšo ze wšěm splećene – dźakowano syći znatych, kolegow a přećelow, skrótka prajene, ludźi, kotřiž stajnje do našeho žiwjenjoběha słušeja, bjez toho zo přeco hromadźe kokamy. Z nimi móžeš w zymje wo tym přemyslować, štož w nalěću zaso přińdźe. Snadź změje mój Bonnski lětsa abo klětu dźěćo, sym jeho wotpowědne mysle dawno podpěrał: Ty sy na rjedźe!    

Wěčna młodosć swěta

24. Januar 2009

Z woknom dźěłarnje won hladajo wuhladam pódla susodźic rostlinarnje wulki prózdny blak: Dwaj a poł dnjow je to trało, doniž njejsu z wjele dźěłaćerjemi a jeničkim hoberskim bagrom staru chěžku spotorhali, hdźež je jich wowka bydliła – lěta dołho na łožo sputana. Nětk leži wona pola přiwuznych w Chasowje – a jeje dom je preč, hač njeby ženje wobstał. To je kaž z woclownju, w kotryejž je mój dźěd nanoweje strony štyri lětdźesatki dołho w Porurskej dźěłal – ničo njeje wyše wostało nimo zastanišćow tramwajki, kotrež su hač do dźensnišeho pomjenowane po wrotach něhdyšeje fabriki.

 

Najwjetši dźěłodawar sakskeje stolicy – Qimonda – je zbankrotowany, a nichtó njewě, što wostanje na kóncu wubědźowanja mjezynarodneje chipindustrije w „Siliconje Saxony“ wyše. W srjedźowěku bě Annaberg w Rudnych horinach wudobywanja slěbra dla najbohaćiše němske město – ničo na městnje na tule zańdźenosć njedopomni. Zachodnosć žiwjenja – we cyle wulkim a w małym. Jedne lěto je młody Barack Obama z běłej“ lubku z tak mjenowanych lěpšich poměrow z połnej paru wjesela lubosće dowučerpał, kaž sym w jeho knize wo młodych lětach čitał – ale wšo je zabyte, přećelka je bórze hižo noweho přećela měła, a wón je dawno ze swojej Michelle zbožowny, hač njeby ženje ničo druhe było.

 

Po Hegelskim filozofiskim myslenju běža wuwiće žiwjenja přeco dale přez tezu, antitezu a potom syntezu na wyšim schodźenku. Na tule wašnje je zabyta zańdźenosć změnjenje pozběhnjena do přitomnosće. W sobotnišej nowinje z Kamjenicy móžemy něšto wo wulkim wuspěchu zawoda čitać, kotryž wosebiće powabne spódnje cholowčki produkuje. Wobsedźer widźi optimisce do přichoda, wšako jich produkty požadliwosć wupruža. Wón ma prawje, přetož je to klučowa tema žiwjenja, ćěr, kotraž nas dale honi – do dale a intensiwnišeho byća. Kóžda rewolucionarna ideja je pódlanski efekt tuteje ćěrje.

 

A na kóždym prózdnym blaku móže něšto nowe rosć, štož je połnosći žiwjenja bliše hač te stare, kotrež je městno jónu wupjelniło. To je wěčna młodosć Božeho swěta.

Prezidialna požadosć w USA, wosobna wostuda w Drježdźanach

21. Januar 2009

Barack a Michelle staj sej tak zarejwałoj, zo bě přihladowarjej ryzy wjeselo. Rejwanje słuša tola ke kulturje erotiki, je takrjec seks light a tohodla wone wězo najlěpje skutkuje, hdyž je sexy porik na parkeće kaž prezident Obama a jeho mandźelska. Mjez nimaj wšo so hodźi, rytmiski cyłk. Wobaj rjenje swjatočnje, ale bjez wopicojtosće zdrasćenaj.

 

Přirunujo z tym bě napohlad wosobnych porikow na fotach Sakskich Nowin wo balu Semperoweje opery spodźiwna wěcka, a hišće spodźiwniši tón tekst: Najwjace kedźbnosće su hosćo bala wobdźiwanja hódnym kompozicijam „damow“ wěnowali, kaž su wone swoje črije, toški, šaty, stoly atd. „perfektnje“ barbnje připodobnili. A cyle sterilnje …

 

Štóž ma dosć financielneho zamóženstwo, přewejele pjenjez za tajke wěcki rozfórmanić, njech to čini, wšako smy w swobodnym kraju žiwi. Ale štož dyrbi so poprawom hromadźe hodźeć, njejsu prěnjotnje někajkje ekstrawagantne dróhe klunkry damow, ale žona a muž jako porik, kiž tak wustupi, zo móžeš sej jeju tež we łožu předstajeć.

 

Pola Baracka a Michelle je to tak …  

Obama a Chrystus, Bush a Tilich

21. Januar 2009

Zo je nastup zastojnstwa noweho prezidenta USA, Baracka Obamy, najwažniši wokomik w stawiznach čłowjestwa po narodźe Jězusa Chrystusa, je w New Yorku wupožčer suknicow zwěsćił. Wón ma prawje, dokelž potomnik woršty njewólnikow, kiž je sej porno druhim zastupjerjam prjedy potłóčowanych ludow swojej historiskej misiji wědomy, je nětk najmócniši muž swěta. Wčera je so nowa epocha započinała.

 

Haj wšak, słyšu znapřećiwjenje, štó wě, hač móže naš Barack swoje přilubjenja dodźeržeć? Mój Božo, jeho předchadnik je w mjenje syna Boha lubosće dźesatki tysacow ludźi morić a krjudować dać a z tym k tomu přinošował, zo je so historiska bilanca křesćanstwa dale pohubjeńšiła, bjez toho zo bychmy na ideju přišli, wuznam Chrystusa samoho prěć. Nimo toho kóždy wě, štóž woprawdźe na narěče Obamy poska, zo njeje wón ludźom slubił, jich wumóžić, ale jim zaćišć posrěkował, zo maja woni sami wjace mocow, hač su sej dotal myslili.

 

Što budźe z Bushom? Wosebity rozprawnik UN za krjudowanje je sej žadał, Busha čwělowanja a dračowanja jatych dla před sudnistwom wobškoržić, wšako je dosć dopokazow. Alternatiwny namjet: Spožčenje sakskeho dźakneho rjada – tón raz za němsko-amerisku kulturnu wuměnu, přetož z spožčenjom tutoho myta Putinej je sakski ministerski prezident Tilich měritko dał.

 

Porno Bushej Putin ani demokrat njeje, a porno USA a Europje móžeš w Ruskej z angažementom za wobydlerske prawa swoje žiwjenje na hrački stajić. Ale hladajo na złóstniske wójny móže Bush z Putinom snadź tola sobu dźeržeć.