Archive for März 2009

Žiwjenje mjez prawubuchomaj

31. März 2009

Čłowjestwo steji před nowymi rewolucionarnymi wědomostnymi dopóznaćemi hladajo na wuwiće swětnišća: Němski astrofyzikar twjerdźi, zo bě hižo do prawubucha před 13,7 miliardami lětami druhi uniwersum (hlej aktualny „Špihel“). Za dźesać lět změja slědźerjo najskerje techniske připrawy za přijimanje grawitaciskich signalow z prěnich sekundow po prawubuchu a móža potom tež dalše indicije na staw swěta do prawubucha namakać.

 

Hdyž njeje žanoho spočatka časow z prawubuchom, tež njebudźe žanoho kónca časow, ale bjezkónčne tworjenje uniwersumow. To by čłowječe myslenje snadź hišće bóle hač wuslědki přepytowanjow Darwina wobwliwowało.

 

Kaž zańdźene uniwersumy je so 99 procentow wšěch družin zwěrjatow, kotrež jónu na zemi  běchu, cyle bjez skutkowanja čłowjestwa pozhubjało, wšako bě jónu zemja nimale dospołnje napjelnjena z lodowcami. A kelkow ludow abo rěčow, kotrež w prjedawšich časach eksistowachu, su so zhubili, bjez toho zo něšto w jich eksistency wěmy. Možemy EU dźakowni być, zo je wona tuchwilnu mnohotosć kulturow a rěčow jako stajnu a škita hódnu drohotnu wěc postajiła.

 

Metafyziskeho zakonja, zo ma serbšćina hač do pozdatneho kónca časow wobstać, pak njeje.

Nowe puće k lubosći

30. März 2009

Serbski bur jako typiski sakski bur w telewiziji – to je wono. Zo je wón na swojej maćeršćinje wobstał, je něšto jara chwalobne. Nuknicy su wěsty čas w sćelaku MDR pupk swěta; cěhodla poprawom nic, wšako je tale wjes centrum wjacorych swjedźenjow, kotrež słušeja k najwažnišim towaršnostnym podawkam w Serbach.

 

Snadź móže sakska telewizija hišće seriju „bur pyta žonu“ po serbskim produkować, zo bychu wšitcy naši burja k swojim statokam so hodźace žony namakali.

 

Wězo dyrbi lubosć njewotwisna wot konwencijow być, ale hustodosć so dźiwaš, kak dołho traje, doniž so serbski muž a serbska žona njezeznajetaj, hačrunjež w bliskosći bydlitaj. Druhdy dyrbi samo internet ke kontaktej dopomhać. Wočiwidnje je dźensniši dźeń w našim časowje tak fleksibelnym swěće přemało składnosćow, na přirodne wašnje mandźelskeho namakać.

 

Tohodla dyrbjeli serbske medije kaž Wuhladko :-)samlutkim ludźom nowe puće k lubosći rubać, přetož njeje zmsyłapołnje, zo woni samstejacy wostawaja, kaž bu nam hižo w starym zakonju prajene.  

Přikład Wendland

27. März 2009

We Wendlandźe maja swoju internetnu platformu http://www.wendland-net.de/, kotraž na dwaj wažnej aspektaj zjawneho žiwjenja we wosebitych regionach kaž tež pola nas we Łužicy pokaza: Sprěnja je dźensniši dźeń dźakowano daloko rozšěrjenemu kubłanju, powšitkownej mobiliće a přistupej k informacijam přez internet we wjeskach jara wjele duchownje hibićiwych ludźi. Časy „hłupeho ludu“, kotremuž móžeše měšćanske byrgarstwo něšto napowědać, su nimo.

 

Zdruha trjeba regionalna towaršnosć zhromadne projekty. We Wendlandźe je to zhromadne wojowanje přećiwo planowanemu składej za atomowe wotpadki w starych selowych podkopkach w Gorlebenje. Formy spjećowanja su so změnili, ale tema wostawa jadro identifikacije wobydlerstwa. Jako pódlanski efekt su tež dopóznaća wo podobnych temach rostli, na přikład wo składowanju CO2, kaž je to koncern Vattenfall předwidźał. Tež k tomu něšto na internetnych stronach wendland-net namakaće.

 

We Łužicy by tajki zhromadny projekt wojowanje wo dwurěčnosć wotpowědje serbskemu zakonju być móhł. Wulka rozprawa SN wo skandaloznych deficitach na tutym polu je dobry nastork, centralnje a decentralnje postupować. K tomu słuša tež žadanje za skorigowanjom wjele wopačnych napismow na wjesnych taflach. Pola nas we Łuze rěka „gmenja“ a nic „gmejna“. Tajke skomolenje našeje rěče njetrjebamy sej lubić dać.

 

Domowina njech kusk koordinuje, ale konkretne kročele móžemy na měštnje přewjesć.

Dźiće do sawny!

26. März 2009

W tutych dnjach wjele so wo měrliwej rewoluciji rěči. A CDU-Piwarz, zapósłanc sakskeho krajneho sejma, předsyda młodeje unije, kiž je prjedy něhdyšemu ministerskemu prezidentej Milbradtej narěče pisał, je k demonstraciji přećiwo konferency Lěwicy wo přewróće namołwił. To mje jara dźiwa, wšako njeje dotal znate, zo je blokowa strona CDU w nazymje lěta 1989 rewolucionarnu rólu hrała …

 

Je CDU znajmjeńša strona němskeje jednoty? Ně, to je jeničce zasłužba Helmuta Kohla, kiž je z Gorbačowom w ruskej sawnje kokal, hdźež staj so na wuměnjenja zjednoćenja němskeju statow dojednałoj. Byštaj-li w krawaće a wobleku za blidom sedźałoj, njebyštaj wuspěšnje byłoj. Ale mócnaj nahaj mužej, kotrajž so na jednej ławce we włóžnej horcoće sedźo poćitaj – to je dobra strategija za dojednanje.

 

Snadź móža zamołwići Serbja wotpowědne konkluzije sćahnyć a so do hłowneje zhromadźizny Domowiny w sawnje zetkać, zo bychu woni rozrisanje za najwažniše problemy namakać móhli. Na tutym intimnym městnje snano noweho předsydu wupjeku. Bjez małeje měrliweje rewolucije a zjednoćenja dotal so wadźacych zastupjerjow towarstwow a Domowinskeje centrale njepońdźe dale.     

Njewočakowane lubosćinske basnje

25. März 2009

Čłon Lěwicy začuwam zamołwitosć napřećo woporam NDRskeho socializma, wšako je naša předpředchadnica SED na nim načinjenej njeprawdźe wina była. Tohodla sym po zarjadowanju sakskeje ministerki Stange (nětk čłonka SPD, prjedy SED) w ministerstwje za wědomosć a wuměłstwo, hdźež smy njedawno na přewrót před 20 lětami spominali, k blidu kniharnje přichwatawši jednu z knižkow Andreasa Reimanna kupił – z wjele lubjacym titulom „Muske wěki – lubosćinske basnje“. Z płaćiznu pjatnaće eurow sym tak swój mólički podźěl k wotškódnjenju wopora socializma přinošował.

 

Poprawom chcych swojej mandźelskej kóždy wječor jednu baseń ze zběrki přečitać, ale mjeztym je so wukopało, z je lubosć Andreasa Reimanna jednostronsce jenož na muži wusměrjena. Tak nadeńdźeš přeco nowe cymple a k nim słušacych młodych pinčnikow, dźěłaćerjow, cuzych muži w ćmě měšćanskeho parka, z kotrymiž je basnik, kiž je dwě lěće tak mjenowaneje šćuwańcy přećiwo stata dla w jastwje sedźał a tohodla rentu jako wopor SED dóstał, seksualnje swoje wjeselo měł.

 

Bohužel je spisowaćel w swojim literarnje dokumentowanym splažnym žiwjenju kusk w puberće wisajo wostał, to rěka wón z najrjeńšej wěcu swěta wobchadźa kaž małolětni hólcy, kiž pod dušu swoje cymple přirunaja. Wo woprawdźe wulkej lubosći mjez mužomaj ničo njepisa. Politisce je wón w diskusiji z ministerku zajimawše wěcki powědał: Zo je wón za lěpšu NDR wojował a nic za hubjeńšu ZNR, kotraž dwaceći lět po přewróće mamy. W NDR je Reimann tež štučki za skupinu Lift pisał. Jeho erotisku literaturu chcemoj njedźiwjacy wšeho k wědomju brać, wšako su teksty rěčnje rjane 🙂  

Serbska běda bjez njepřećela

24. März 2009

Čehodla je – na přikład – w Ralbicach loni nazymu jenož hišće 873 ludźi kemši chodźiło porno 1622 w lěće 1998, hačrunjež je tule po cyłej Sakskej demografisce najmłódša ludnosć? W katolskich Serbach widźimy podobny trend kaž tuchwilu w Pólskej, hdźež ma katolska cyrkej prěni raz w stawiznach ekstremne straty kemšerjow. We woběmaj padomaj maš wot radikalneho konserwatizma wobknježeny miljej z krutymi awtoritami, kotryž bjez wulkich zjawnych diskusijow wuńdźe. Runja wašnju njediskusije w serbskokatolskim swěće spyta pólski klerus ze wšěmi srědkami nutřkownocyrkwinskej diskusiji wo kolaboraciji duchownych z komunistiskej tajnej słužbu zadźěwać.

 

To je cyle logisce, wšako diktatorisce strukturowany miljej najlěpje funguje, hdyž móže so wot druheje – njepřećelneje – diktatury wotmjezować, wšako skrući tajka distanca swójsku identitu, bjez toho zo wonkowny swět pobrachowacu nutřkownu demokratiju do prašenja staji, wšako tón socialistiski/komunistiski swět sam njebě demokratija. Dźensniši dźeń je serbskokatolski swět wo swěta tolerancy a transparency wobdaty, štož so dwójce zahubnje wuskutkuje: Identitu tworjacy njepřećel faluje, a wonkowny swět demonstruje swobodu jednotliwca, kotraž w katolskich Serbach faluje.

 

Wčera je sakske statne ministerstwo za wědomosć a wuměłstwo – z čitanjom třoch spisowaćelow a wustupom legendarneje hudźbneje skupiny Lift na 20. róčnicu měrliweje rewolucije dopomniło. Na prašenje ministerki, kajki wuznam měješe politiski přewrót za Serbow, je Róža Domašcyna jenož něšto wo – njespjelnjenej – nadźiji na změnu brunicoweje politiki powědała. Štož je wona čitała, je so problematice Serbowki w nalutowarni wěnowało, kiž je serbowanja dla swoje dźěłowe městno přisadźiła, a Serbam, kiž njejsu na tankownjach w měsće za trabi bencin dóstali, přetož su serbske nalěpki na awće měli.

 

Njech serbska basnica lěpšu wurěč za to wunamaka, zo ze swojej dźowku serbsce njerěči. Němcy na tym wina njejsu. A kajke projekty chce Róža Domašcyna nětk na nohi stajić? Němske teksty z dualom a deminutiwom. Připosłucharjo su prašejcy na nju hladali … Sym so wjeselił, zo je serbska spisowaćelka ze serbskimi linkami swoje čitanje zahajiła. Tak změje serbski swět přichod na swěće swobody a bjez njepřećela. Ale nic w niši skurilnosćow.

Rozpad katolskeho Serbstwa

23. März 2009

Dźakowano Jěwi-Mari Čornakec ma serbski lud zaso načasnu dźiwadłowu hru na powołanskim jewišću w Budyšinje (njepraju: na profesionelnym, wšako tež naše lajske skupiny jara profesionelnje skutkuja). „W sćinje swěčki“ so zaběraja na přeswědčace wašnje z aktualnymi łoskoćiwymi temami w Serbach, wosebje w katolskich Serbach. Je wulki čas, hdyž w rozhłosu zhoniš, zo je w běhu lětdźesatka zdźěla ličba kemšerjow wo połojcu woteběrała.

 

Tute wuwiće na to pokaza, zo je dale a wjac katolskich Serbow, kotřiž so na zjawnym nabožnym žiwjenju hižo njewobdźěleja. Mje by zajimowało, kajke přičiny druhim ludźom do mysli přińdu. Za mnje je cyle jasnje (tež hladajo na wjele rozmołwow), zo to mjez druhim na přehnatym konserwatizmje zaleži, kiž dale a wjac ludźi wottraša. Sym sej wěsty, zo nowy Wosadnik tutomu zahubnemu trendej polěkuje.

 

K tomu fakt přinošuje, zo njeje w katolskich Serbach žana wotewrjena diskusija wo tajkich prašenjach móžno. Pobrachowaceje murje dla dale a wjac ludźi z konserwatiwneje „diktatury“ ćeknje. Jěwa-Marja Čornakec je mjez serbskimi žiwymi spisowaćelemi najlěpša, přetož maja wšě jeje powědančki hłuboki psychologiski raz, kiž je we wosobach derje wufilowany. Tak móže wona snadź z wuměłskimi srědkami duchowne rozestajenje zmóžnić, kotrež w Katolskim Posole móžno njeje.

Swěra

20. März 2009

Mojemu njeboh wujej Pawołej su woni tehdom zwjazkowy zasłužbny křiž spožčili, dokelž je wón połsta lět w samsnej tworni dźěłał. Wón je swojemu zawodej, hdźež je jako wučomnik wuknył, swěrnje wostał, doniž njeje so na wuměnk podał. Tajka wutrajnosć je drje chwalobne, ale dźensniši dźeń lědma móžno, dokelž je ćežko dosć, zawod namakać, kotryž tak dołho wobsteji.

 

Cyle wothladajo wot toho, zo je w našej dobje wěsta powołanska hibićiwosć bóle prašana hač lětdźesatki trajace swěrne dźěłanje na samsnym městnje, wjele firmow swojich wučomnikow njepřewozmje. Kaž na powołanskim su so tež na priwatnym polu ramikowe wuměnjenja změnili. Štóž je w přenich pjatnaće lětach dorosćeneho žiwjenja přerěznje na znajmjeńša třoch městnach žiwy, mjeztym zo partner prěnjeje lubosće snadź druhe plany abo winowatosće ma, dyrbi so na to nastajić, zo snadź hakle třeća abo štwórta lubosć k partnerstwu na čas žiwjenja wjedźe.

 

Tež w towaršnostnym žiwjenju je so stajne samozrozumliwe wobdźělenje na aktiwitach towarstwa rozpušćiła, štož na tym njezaleži, zo njejsu ludźo dosć njesebičnje abo woporniwje zmysleni, ale zo hraja wjesne towarstwa hinašu rólu, hdyž so wulki dźěl wšědneho žiwjenja ludźi zwonka wjeski wothraje. Tohodla njeje kulturny pesimizm falowaceho dorosta na městnje, ale pytanje za nowymi formami zhromadnosće, tež přez kombinaciju wirtuelneje a realneje eksistency, potajkim interneta a korčmy …

 

Swěru pak móže čłowjek wostać – swojej rěči, swojej mandźelskej, swojemu Bohej, swojej cyrkwi, swojemu ludej a – wěrje, nadźiji a lubosći, kotrež su rjap zmysłapołneho zemskeho žiwjenja.    

Teror

19. März 2009

Runja sebjemordarskim atentatnikam z islamskeho swěta je w nawječornych krajach amokowarjow. Štož skućićelow z wobeju swětow zwjaza, je, zo woni na kóncu masakra abo při mordowanju cuzych ludźi swoje žiwjenje přisadźa. Nimale cyły tajki teror wuchadźa wot młodych kadlow. Freud je so hižo ćěri k smjerći wěnował, kotraž po wšěm zdaću tak mócnje tež w tajkich padach skutkuje.

 

Porno orientaliskim krajim, hdźež spytaja tajkemu terorej z wěstotnymi naprawami zadźěwać, pola nas politikarjo za wjac psychologami wołaja. Nimo toho zaso jónu rěka, zo maja starši wjac ze swojimi dźěćimi rěčeć, hačrunjež nichtó njewě, hač su so w swójbje badensko-württembergskeho amokowarja woprawdźe přemało wo swojeho hólca starali. Štož pak definitiwnje wěmy, zo je přewjele brónjow w rukach ludźi. Tohodla je w USA najwjac tajkich padow, wšako je tamle nimale w kóždej domjacnosći pistola.

 

Njedźiwajcy toho je krajow z poměrnje wjele brónjemi, hdźež móžeš we wěstosći žiwy być, hlej Šwicarsku. Wočiwidnje ma prawdźepodobnosć ekstremnych njeskutkow něšto z njerunowahu cyłeje towaršnosće činić – a z rozšěrjenym začućom, zo njeje zmysłapołne žiwjenje móžno. Hdyž zadwělowanje přiběra, budźe naše wšědne žiwjenje wohrožene. Njetrjebamy wjac psychologow, ale dušepastyrjow.

Serbske zepěranišćo bratstwa Pija

17. März 2009

Je w Kulowskej wosadźe zepěranišćo přiwisnikow arcyreakcionarneho měšniskeho bratstwa Pija? Nic jenož zo přińdźe jich prěni serbski seminarist z Kulowskeje wosady, tež předsyda Kulowskeho bratrowstwa a městopředsyda Domowiny dr. Pětr Brězan je so na swjatočnym podawku zastupa přenjeho Serba do měšniskeho seminara w Zaitzkofenje wobdźělił.

 

Při kóždej składnosći je „pater“ Pětr Brězan (kaž jeho mnozy mjenuja) lěta dołho na to skedźbnił, zo dyrbimy so bóle za duchowny dorost modlić. Wočiwidnje je wón měnjenja, zo je nětk tajki dororst za serbskokatolskich měšnikow přišoł.

 

Radšo by wón młodeho kadlu přeswědčić dyrbjał, z normalnym katolskim měšnikom so stać a so tajkeje ekstremneje sekty zdalować. Trjebamy w katolskich Serbach ludowych wjesnych duchownych, ale žanych fundamentalistow a ekstremistow w sutanje. Na jich płodach maš ludźi spóznać – demonstratiwna pobožnosć Pětra Brězana (wotpowědnje jeho hesłu: Jenož pobožny Serb je dobry Serb) dóstanje nětk cyle nowy wuznam …