Archive for April 2009

Róčnica bloga

29. April 2009

Sym prěnju róčnicu mojeho bloga 21. haperleje zapasł – a nětk njetrjebam swjećić nachwatać, wšako budźemoj jutře tak a tak w Radworju składnostnje wałporneje nocy na priwatnej feće. Wjeselu so, zo je so skónčnje tež žona słowa jimała a hnydom tři raz něšto k temam bloga napisała. To bě najwjetši čas! Wšo dohoromady je tule tuchwilu někak 500 přinoškow scomter komentarami, a nimale 13.000 wopytow čitarjow je so dotal registrowało.

 

Je rjenje widźeć, kak je serbska rěč njedźiwajcy wšěch načasnych wužadanjow globalizacije dosć žiwa. Tak móžeš w serbskim blogu z ludźimi po cyłym swěće stajny diskurs wo wšěch bytostnych a zabawnych aspektach našeho žiwjenja wjesć. Zajimawe tež, z kajkimi pytanskimi słowami Serbja tule za artiklemi pytaja. Na prěnim městnje steja porno powšitkownemu internetej nabožne a narodne prašenja, ale potom přińdźe tola tema temow na zemi, mjenujcy lubosć a seks. So wě, zo tule njepřeradźu, w kajkich kombinacijach zapřijećow … A bohudźak nichtó njewě, štó za čim pyta.

 

Hladajo na so zbližace komunalne wólby chcemy so snadź zaso kusk bóle politice wěnować. Je jara chwalobna wěcka, kelko Serbow a Serbowkow je zwólniwych, za swobodne serbske wolerske zjednoćenstwa kandidować. To tyje serbskim zajimam a wobmjezowanju wliwa stronskeje politiki w zarjadniskich naležnosćach serbskich wsow. Blogowar chce dale swěrnje njewotwisnych duchow podpěrać, kiž serbskemu ludej nowe puće rubaja.  

Mój papa wo žiwjenju pisa

29. April 2009

Mój nan filozofuje wot najnowšeho wo wšědnym žiwjenju z perspektiwy staršeho muža w Zhorjelcu pod: http://twitter.com/Congo_Randy. Chcu wšěm čitarjam mojeho bloga tón zajimawy poskitk na wutrobu kłasć.

My smy „serbski lud“

28. April 2009

Kulturna mnohotosć bě prjedy mozaik wšelakich towaršnostnych a ludowych skupin, kiž su swój kompletny program měli, po kotrymž su jich přisłušnicy swoje žiwjenje wusměrili. W našej dobje postmoderny tči tuta mnohotosć w kóždym jednotliwcu samym. Wón móže so přez bjezkónčnu syć z elementami starych kulturnych kompleksow zwjazować a sej přiswojować, štož so jemu k swójskemu byću hodźi.

 

Tak maš Serbow, kotřiž nimale cyły swój wólny čas do nastudowanja a nałožowanja serbskeje folklory inwestuja, ale žane chwile nimaja, serbsce wuknyć. Na druhim boku je młodych Serbow, kiž při kóždej składnosći na wysokim niwowje serbuja, ale z klasiskej serbskej kulturu ničo činić nimaja, město toho na přikład z hiphopom. Tworja pak woni wšitcy hromadźe „serbski lud“?

 

Porno wěstym młodym lěwicarskim ignorantam, kiž widźa za koždym „ludom“ nacionalizm, móžemy cyle měrnje na tym wobstać, zo smy „lud“ a nic jenož někajka „ludnosć“, dokelž tči za zapřijećom „serbski lud“ žiwy a mjez sobu splećeny konglomerat wašnjow serbskeje identity. Štóž so w tym ideelnym cyłku zakótwjeny čuje, je Serb. A wón je žiwy we Łužiskej ludnosći – kaž Němcy a wšelacy druzy připućowarjo.      

Njedźelu na Krabatowym puću

27. April 2009

Cyły Krabatowy puć při najrjeńšim wjedrje dožiwiwši móžemoj zwěsćić: Wjac hač 80 kilometrow kolesowanja w krasnej krajinje, kotraž zdźěla hišće tak njedótknjenje kaž w srjedźowěku wupada, zo bychu woni tule film wo Krabaće wjerćeć móhli, jeli bychu to chcyli. Potom by młyn w filmje – kaž so poprawom słuša – wosrjedź pahórkow ležał a nic srjedź wysokich horin.

 

W Čornym Chołmcu derje wuhotowany Krabatowy młyn wopytawši, hdźež woni hosćom jenož popołdnju kofej a plincy poskićuja, smój w jednej w hosćencu při naměsće wonka sedźo wobjedowałoj. Po jednej hodźinje je pinčnica skónčnje „serbsku kwasnu poliwku“ přinjesła, kotraž definitiwnje žana njeběše, ale kaž wopłokowanska woda słodźeše. Njedźiwjacy naju pokiwa, zo to serbska kwasna poliwka njeje, je wona naju powučiła, zo „so so tuta poliwka w našich kónčinach tak čini“.

 

Po dobrej hłownej jědźi smój dale kolesowałoj. Štož so mi njelubi, zo sy porno kolesowarskim pućikam w Šleswigsko-Holsteinskej přeco zaso nuzowany, na dróhach jězdźić, hdźež awta smala. W Křidole wjedźe će Krabatowy puć direktnje k wrotam swinger-kluba, kiž na wulkej tafli za seks w skupinje wabi. W Pěskecach će wulka postawa Chrystusa wita. Jara wotměnjacy puć.

Ryzy radosć

25. April 2009

Sym so hižo stańši z łoža nad swěrnym módrym njebjom wjeselił a so tohodla – njedźiwajcy słužbneje winowatosće, cyły dźeń na stronskim zjězda sakskeje Lěwicy na Drježdźanskim lětianišću kokać dyrbjeć – za ryzy radosć rozsudźił. Čim bóle so wjeselu, ćim wjac na jutře myslu, wšako chcemoj so kaž minjenu njedźelu kolesowanju wěnować, tón raz najskerje na Krabatowym puću. W tym zmysle přeju wšěm rjany słónčny a skónčnje porjadnje ćopły kónc tydźenja. A potom nas wočakuje tydźeń z jenož štyrjomi wšědnymi dnjemi – dźakowano prěnjej meji …

Politiske pluskotanje a mrějacy lud

24. April 2009

We wólbnych lětach so rady za tym praša, kajka strona je najbóle poboku Serbow. Wuchadźišćo prašenja je mysl, zo móžeš z wěstym narodnym měridłom wuličeć, štó je Serbam přichileny a štó nic. Serbske Nowiny so we wulkich interviewach z najwažnišimi politiskimi wosobinami wšěch runinow prócuja, jich nastajenje Serbam napřećo wotkryć. Nimale přeco čitaš potom wobsahowje jenake wotmołwy nastupajo přichodne financowanje załožby, wuznam dwurěčneho kubłanja a so wě, zo sej woni serbsku kulturu jara waža.

 

To su zwučene politiske rituale, pluskotanje rěki stajneho bledźenja, šumjenje hołych słowow, kotrež jednotliwy rozmołwny partner subjektwinje chutnje měni, ale wróćo hladajo na dwaj lětzdźesatkaj zjawnych diskusijow wo serbskich prašenjach po přewróće njeje ani jeničkeho rozrisanja wotewrjenych strukturelnych abo bytostnych problemow. Wina na tutej stagnaciji je mjez druhim primat diplomatije, kotraž wšo tak dołho w rozmołwje łahodźi, doniž nichtó hižo njewě, wo čo poprawom dźe.

 

Kóždy, kiž so z přiswojenjom rěče we wšědnym žiwjenju wuznaje, wě, zo je model dwaj plus kat Serbstwa. Mała skupina maćernorěčnych dźěći dale a hubjeńšo rěči, a wulka skupina dźěči z přewažnje němcowacych staršiskich domow njebudźe ženje serbšćinu jako normalny komunikaciski srědk mjez sobu nałožować. Koždy wě, zo nimamy dwaj plus, dokelž je to lěpsa pedagogiska metoda, ale přetož njeje swobodny stat Sakska zwólniwy, małe A-rjadownje ze serbskimi dźěćimi financować. A tak so dale bledźi – a so zhubi serbski lud.

Analyza Vogta a skóstnjene serbske poměry

22. April 2009

Hdyž čuje so zarjadniska struktura wot ewaluacije wohrožena, je najwoblubowaniša metoda, za zmylkami w detailach přepytowanja hladać a na tute wašnje konkluzije analyzy diskreditować. Tak so to tuchwilu z dokumentowm z pjera prof. Vogta stanje, kotryž je so ze serbskimi institucijemi zaběrał. Nawodźa su so w jednym dypku přezjedni: Wšo, štož by přewrót w Serbach, zasadne změny nastorčić móhło, ze zhromadnymi mocami wotwobarać.

 

Sym sam zdźěla njewěcownu polemiku Vogta w konkretnym přikładźe kritizował, ale najebać njedostatki dyrbimy so centralnemu prašenju w Vogtowych wuwjedźenjach wěnować, mjenujcy kak profesionelne narodne dźěło we wšelakich institucijach a zarjadach načasnym potrjebam normalnych serbskich čłowjekow wotpowěduje abo tomu njetyje. Hladajo na spadowacu efektiwitu serbskich institucijow w cyłku – na jednym boku zdźerženje aparatow, na druhim boku dale a mjenje serbowacych ludźi – je wočiwidnje jara trjeba hłuboko sahaceho přetworjenja organizowaneho serbskeho zjawneho žiwjenja.

 

Po tym zo njeje sej nichtó w Serbach zwěrił, do tajkeho směra koncepcionelnje skutkować, je Załožba zdobnje a prawje jednajo zwonkastejacemu kulturnemu wědomostnikej nadawk přepodała, namjety za do přichoda pokazace změny wudźěłować. So wě, zo su rezultaty z wěstej prowokaciju. Nó a? Najskerje trjeba Serbstwo tuchwilu tajke wužadanje, zo by zepěrajo so na rozestajenje z tym swójski wupuć ze skóstnjenych poměrow namakać móhło.       

Wottrašacy konserwatizm

21. April 2009

Štóž chce w towaršnosći, w kotrejž stare stawy a awtority dale a mjenje wliwa na myslenje ludźi wukonjeja, wuspěch měć, dyrbi so wo wotpowědny image starać. Danska mjeńšina na přikład je w Šleswigsko-Holsteinskej jako doprědkarsce wusměrjena woršta towaršnosće poměrnje woblubowana. Wona steji za skandinawiske žiwjenske wašnje, kiž je bóle atraktiwne, takrjec cool, hač mnohe druhe poskitki w sewjernoněmskej prowincy.

 

Kajke dobre mjeno pak maja Serbja we Łužicy? Njedawno je so wospjet wo přiběracej ličbje šulerjow serbskich zakładnych šulow diskutowało, kotřiž po štwórtym lětniku na němsku šulu chodźa. Zdźěla ma to něšto ze zawrjenjom serbskeje srjedźneje šule a bliskosću druhich šulskich stejnišćow činić – hlej Pančicy-Kukow. Ale njedźiwajcy tohi mi do mysli přińdźe, zo sym jako šuler w Hamburgu z busom, u-ćahom a pěši jara dołhi puć do šule na so wzał, zo bych město normalneje statneje šule na katolskim gymnaziju wuknyć móhł.

 

Wočiwidnje njeje wjele staršich we Łužicy měnjenja, zo je wopyt serbskeje šule z wjac šansami, zajimawšimi dožiwjenjemi a wotewrjenosću swětej zwjazany. Haj, woni njewidźa w serbskej kulturje móst k susodnym kulturam a rěčam. Z jich wida su Serbja jejka pomolowacy, folkloru pěstowacy ludźo ze zańdźeneho swěta. Tute předsudki pak njejsu z njebja padnyli, wone su reakcije na nazhonjenja ze zjawami serbskeho konserwatizma, kiž tež wjele Serbam na čuwy dźe, kotřiž sej přeja, na načasne wašnje Serbja być móc.   

Je dźensniša wobchadna rěč připóznaća hódna?

19. April 2009

K tuchwilnej diskusiji wo pozdatnje trěbnym připóznawanju wobchadneje rěče w serbskokatolskich wsach wosebje w kruhu młodostnych, kotruž je njedawno zwjanje prezentowne wědomostne dźěło wubudźiło, chcu jako njewědomostnik jenož cyle pokornje něšto přispomnić: Wobchadna rěč móže jara inowatiwna za wuwiće maćeršćiny być, hdyž je wona z wupłodom hrajkanja z pisomnej rěču. Potom tuta ertna rěč wšedneho dnja k dalewuwiwanju serbšćiny přinošuje.

 

Hdyž pak je wobchadna rěč přewažnje wuraz wochudnjenja słowoskłada ludźi, kotřiž pisomnu formu hižo porjadnje njewobknježa, je wona jenož dalša kročel k wotemrěču rěče. Potom njemóžeš prosće prajić, hłowna wěcka, zo woni docyła hišće serbuja, přetož niski niwow nałožowaneje rěče tola na to pokaza, zo so we wšědnym žiwjenju tak mało serbuje, zo serbska bjesada bjez pomocu přewjele germanizmow njewuńdźe.

 

So wě, zo je wužiwanje z němčiny wupožčenych zapřijećow hižo lětstotki dołho fenomen w Serbach a na sebi ničo špatne, tak dołho kaž je tež wěsty wliw słowjanskich rěčow, na přikład čěšćiny. Porno prjedawšim dobam serbskeho ludu mamy dźensniši dźeń jenož dale a wjac wliwa němcowanja, štož tež na modernych masowych medijach zaleži. Serbske dźěći sćelak KiKa w telewiziji hladaja – a nic serbsku dźěćacu telewiziju, kotruž bohužel nimamy. Njech kóždy rěči, kaž jemu so chce, ale wědomostne připóznawanje skomoleneje rěče je signal do wopačneho směra.

Nowostka: Kniha wo Miliduchu

18. April 2009

„Miliduch, Mjez zabyćom a wěčnosću“, powědančko ze serbskich stawiznow, je titul knihi dr. Lubomíra Jaroša, kotraž je tele dny wušła. Jeho lubosć słuša stawiznam połobskich Słowjanow, a wjele lět so z nimi, wosebje ze stawiznami Łužiskich Serbow zaběra. Nětko je napisał powědančko wo Miliduchu. We wosom kapitulach předstaja žiwjenje Miliducha, rowjenka Korly Wulkeho (747-814). Wón předstaja chcyće a byće wojwody Miliducha, wusahowaceje wosobiny srjedźowěka, kotrejž so poradźi wšitke pohanske serbske splahi we wojowanju přećiwo Frankam zjednoćić. Žiwje zwobraznja awtor rozestajenja Miliducha z křesćanskim mnichom Wenekom. Z kotrym wuspěchom? Bjez lubosće tež tele powědančko njewuńdźe, čućiwje rysuje so hłuboka lubosć mjez Miliduchom a Radku.

Kniha doporuči so za šulske dźěći wot 6. lětnika a hodźi so kupić w Smolerjec kniharni w Budyšinje.    

 

Lubomír Jaroš (narodźił 1956 w Libercu), po wopyće šule w ródnym Libercu a Žilinje/Słowakska studowaše wón farmaciju w Hradec Králové a studiji zakónči z disertaciju. Nětko je nawoda lěkarnje „Lužice“ w Hradeku nad Nysu, w hraničnym třiróžku ČR, Pólskeje a Němskeje. Wón je awtor dalšich knihow a hrow, kaž “Neučiniš sobě obrazu…” (basnje 1997), “Věra” (dźiwadłowa hra 1999), “Dáša” (nowela 2001), knihi za dźěći “Tajemství křišt´álové jeskyně” (2004), 12 powědkow z vojenského prostředí Liščí vršek (2006) a “Písně na národní notu” (spěwy, harmonizowane wot Ilje Havlička 2007)

 
„Miliduch, Mjez zabyćom a wěčnosću“, powědančko ze serbskich stawiznow. Dr. Lubomír Jaroš. Kniha je wušła w čěskej,serbskej a němskej rěči.
Serbski přełožk staj spisałoj dr.
František Vydra, Jurij Šěrak.
Nakładnistwo RENECO Ústí na Labem, 2009, 159 str., ilustracijemi Petry Šnokhausoveje.
ISBN 80-86563-21-9

 

Jurij Łušćanski