Archive for Juli 2009

Mjena zańdźenosće

31. Juli 2009

Po přewróće bě po cyłej wuchodnej Němskej horcych diskusijow wo mjenach dróhow. We wulkich městach su woni hustodosć samo filozofa Marxa šmórnyli, na wsach je tež we Łužicy samo Ernst Thälmann wostać směł. W Berlinje, hdźež běše zymna wójna mjez systemomaj najhorcyšo, njejsu so woni žanych hroznosćow wzdali a su na přikład na městno wot zapadnikow zatřěleneho wojaka hraničneho wójska NDR (tajke něšto tež dawa) mjeno „třělensku dróhu“ sadźili a tohorunja swětoznate wojowarki za prawa žonow wotstronili.

Zo su woni w zapadnym Berlinje dale „Reichssportfeld“ měli a na dwělomnych wosobow spominali, kiž su k mocy Hitlera přinošowali, njech je tule přispomnjene. – W susodnych krajach wočiwidnje tajkeje zasakłasće we wobchadźenju ze zańdźenosću njeje, ale wjace humora. Tak sym sćěhowace słyšał: W Zgorzelecu mějachu ulicu W. Pieckowu, dźensa wona rěka jara podobnje ulica Piekna (= rjana). Hač na deklinaciju so wjele změniło njeje a kaž Polakow znaju, woni sej njedadźa we wupokazu a dokumentach ekstra přepisać.

Němcy pak su konsekwentnišo – štož woni činja, činja stoprocentowsce, tak abo znak. Tuta mentalita je žórło wšeho złeho w našim kraju.

Słódne žiwjenje a bože kralestwo

26. Juli 2009

Wobsedźerka sadoweje prasowarnje Walther w Arnsdorfje (http://twitter.com/SaftTante) je třilitersku boks scomter honačom za brěčku wunamakała, kotruž smój wčera wot dobreho přećela darjenu dóstałoj. Perfektny słód, idealne wužiwanje a dołha dźeržomnosć – tři lěpšiny, z kotrymiž móže tónle zawod, kotremuž hižo bankrot hrožeše, jara wuspěšnje wikować. Rjany přikład za słódne žiwjenje, čehoždla sym (http://twitter.com/piwarc) so jej hnydom za produkt podźakował. Zdobom je brěčka hranatoweho jabłuka, kotraž je namaj ranje porjeńšiła, wupłód ćěrje čłowjeka, přeco swoje dotalne hranicy překročować chcyć.

Słódne žiwjenje je zmysł našeje zmysłoweje zemskeje eksistency, wšako je nam w Nowym zakonju slubjene, zo bože kralestwo hižo na zemi so započina. Eksistenca je kruće zwjazana z ekstazu, to woznamjenja, zo čłowječe „ja“ sebje přez překročenje swojich hranicow twori. Bjezkónčny proces to je, kaž wosebje w načasnej dobje začuwamy, a w nim so boža podoba čłowjeka pokaza. Tohodla tež wukonliwosć čłowjestwa wobmjezowana njeje, kaž sym tele dny hakle zaznał, hdyž je namaj młody energijowy poradźowar rozkładł, kelko energije hodźi so dźensniši dźeń přez dale a lěpši izolaciski material zalutować.

Wěčne překročenje čłowječich hranicow bu z wunamakanjom dweju splahow zahajene. W zjednoćenju wobaj něšto nowe spóznawataj, štož jeju dale njese. Žadyn dźiw potajkim, zo w načasnym wabjenju sex-appeal tajku wulku rólu hraje. A poprawom dyrbi tež inowatiwna twora sama, kaž na přikład nowy handy, někak sexy być, zo by dosć wuspěcha na wikach měć móhła. Štóž chce přichodnje dźesać abo samo pjatnaće miliardow čłowjekow na zemi zežiwjeć a zdobom ekologiski zakład našeho žiwjenja zdźeržeć, bjez kultiwowanja ekstazy njewuńdźe. Runje w 21. lětstotku trjebamy nuznje dynamiku prastareje ćěrje, zo bychmy ludy do jedneje wulkeje swójby čłowjestwa wjesć móhli, kaž je sej to bamž w najnowšej encyklice přał.

Bohužel w serbšćinje so hodźace słowo za „genießen“ faluje, wužiwanje je psychisce přemało.

Přihot na zrowastanjenje ducha Serbstwa

25. Juli 2009

Jurij Brězan je jónu prajił, zo je čas knjejstwa nacijow Serbam połojcu ludu preč wzał. Z tym je wón na sćěhi lěta dołheho zakaza serbskeje rěče w zjawnosći a podtłóćowanja wšeho serbskeho skedźbnił: Daledawanje rěče bu we wjele swójbach přetorhnjene. Čitaš-li pak w starych powójnskich dokumentach a poskaš-li na powědanje wo prjedawšej dobje, něšto napadnje: Ličba Serbow je přez namóc fašizma spadnyła, ale nałožowanje maćeršćiny pola tych ludźi, kiž su Serbstwu swěrni wostali abo so po wuswobodźenju na kóncu wójny k njemu nawróćili, je so na přirodne wašnje zdźeržało.

Dźensa smy wobdaći wot kubłanskich programow přiswojenja serbšćiny, dźakowano NDR wot wjele serbskich institucijow (kotrež njebychu so załožili, jeli njebychu Rusojo tón teritorij wobsadźili, kaž móža ći etniske mjeńšiny bjez přirunujomnych institucijow w zapadźe wobkrućić), a wot skutkowanja serbskeje załožby, kotraž móže so w swojim etaće stoprocentowsce na statne spěchowanje zepěrać – a njedźiwajcy toho maja wosebje horliwi Serbja zaćišć, zo někak wšo k rakecam jědźe (prošu z małym r, tule njeńdźe wo Rakecy!). Porno NDR, kotrejež – tež serbscy – funkcionarojo su sej nabožny rjap serbskeje kultury nječesćili, knježi w našej dobje, mjez druhim dźakowano EU, na narodnym a nabožnym polu w dotalnych stawiznach poprawom jónkrótna a lědma přetrjechujomna swoboda, ale wšudźe dale a mjenje serbsce rěči, hač bychu Serbja sami na čas čakali, so cyle dobrowólnje ze Serbstwom rozžohnować móc.

Je serbskich sobudźěłaćerjow serbskich institucijow, kiž ze swojimi dźěćimi na dróze němsce rěča. Na proze cyrkwje po serbskich kemšach přeńdźe wulki dźěl ludnosće hnydom do němskeje bjesady. Na dworach serbskich šulach so přewažnje němcuje, hač by to kazane było. A kelko swójbow hišće je, hdźež so rozmołwa tež wo powołanskich wěckach, njech su wone tež techniskeho razu, serbsce wjedźe? Stara přirodna samozrozumliwosć je preč, štož so tohorunja w razantnym přeněmčenju wurěkowanja samo w serbskim rozhłosu a w zeserbšćenju dale a wjac rěčnych wobrotow němskeho pochada pokazuje.

Wupuća bohudźak je: Dodźerženje kaznje, wšudźe z kóždym serbsce rěčeć, hdźež je to někak móžno. Potom budźe serbowanje zaso wšědna zwučenosć, a potom móžemy zrowastajenje ducha serbskeje rěče dožiwjeć.

Złota Praha

23. Juli 2009

Čěska stolica Praha je bjezdwěla najbóle fascinowaca europska metropola. Z wuprawy do města při Wołtawje so połnje nowych zaćišćow do Łužicy wróćiwši zwěsću, zo „złote město“ słowjanskosć wosebiteho razu posrědkuje, cyle swojoraznu a cyłemu swětej wotewrjenu. Pytnješ, zo je tule mjenje hospodarskich problemow hač druhdźe, mało bjezdźěłnosće, wjele lubjacych potencialow na kubłanskim a kulturnym polu, wjele lóštnych młodych porikow a młodych ludźi, kiž su po puću do swójskeho žiwjenja, najwšelakoriše aspekty našeje doby z wulkim zajimom wobkedźbujo.

Jenož tule mjez přijomnymi korčmičkami na zadnich dworach stareho města, mjez antikwariatami, bibliotekami, wustajeńcami, mjerwjeńcu na wulkich naměstach a ćichimi blečkami w měrniwych haskach móžeš na ćopłym lěćnym wječoru zjaw zazanać, kotremuž bohème rěkamy. Na tutym městnje je samo eksistencielna zadwělowanosć znjesliwa, a spominamy na myslerjow kaž Franza Kafku, kiž je tule bjezwuhladnosći jateho běrokratije literarny pomnik stajił. Lětstotki dołho bu w Praze serbska elita duchownje a dušinje formowana, kotraž je swojemu ludej stajnje nowu nadźiju dawać móhła.

Hač do dźensnišeho so angažowani čěscy přećeljo Serbow wo podpěru serbstwa prócuja, a je jara hnujace dožiwjenje, hdyž w domje něhdysěho serbskeho seminara młody čěski wědomostnik z hosćimi z Łužicy bjezporočnje a běžnje serbuje. Na městnje drje pytnješ, zo smy daloko zdalene wot spjelnjenja zjawneho sluba sakskeho serbskeho ministerskeho prezidenta hladajo na přichodne wužiwanje doma stareho serbskeho seminara. Ale njedźiwajcy toho budźe serbstwo dale w złotym Praze rólu hrać, a by rjenje było, hdyž by wjac młodych Serbow tule na swojej słowjanskosći dźěłało.

Nabožina a politika w Sakskej

18. Juli 2009

Druhdy něchtó so praša, kak móžeš lěwicarski a křesćan być, a potom so powěda, kaž su socialisća w NDR z cyrkwju wobachadźeli. Znajemy směšne přikłady, na přikład kaž je Nowa Doba křižerstwo folklorizować spytała a bu hustodosć nabožny zmysł nałožka ignorowany. To pak nima ničo z lěwicarskimi idejemi činić, ale z wopačnym změšenjom dweju runinow, politiskeje a metafyziskeje. SED je sebje samu za statnu cyrkej měła a marxizm-leninizm jako zawjazowacy swětonahlad prědowała, z tym bě cyrkej takrjec konkurenca.

W rozswětlerskim lěwicarskim myslenju, po kotrymž su so hižo před lětdźesatkami w zapadnych krajach tak mjenowani eurokomunisca měli, knježi laicizm, to rěka dźělenje stata a cyrkwje: Kóždy njech we swojej sferje spomóžnje skutkuje. Tak je w Francoskej z wašnjom, a tež w katolskich krajach při srjedźnym morju kaž w Italskej a Španiskej njeby nikomu do mysli přišło, zo maja financne zarjady za kasěrowanje přinoškow sobustawow cyrkwjow přisłušne być. W Němskej je to, zepěrajo so na dojednanje cyrkwinskeje wyšnosće z Hitlerom, na po cyłym swěće jónkrótne wašnje hinak.

W Sakskej móžeš po přewróće wěste wočakowanje ewangelskeje cyrkwje wobkedźbować, zo dyrbjał stat ze swojimi srědkami ludźom k wěrje dopomhać, hlej na přikład na rozestajenje wo nabožne kubłanske zaměry w statnym kubłanskim planje za pěstowarnje. Tež konfesionelny předmjet nabožina bu njedźiwajcy sekularneje tradicije našeho kraja hižo z časa industrializacije wot CDU ze zapada importowany. Pobožnosći ludnosće to wočiwidnje pomhało njeje. Snadź su časy kulturneho boja nimo – na wšěch stronach.

Encyklika a Serbja

15. Juli 2009

„Kóždy lud je twarc swójskeho postupa“, piše bamž w aktualnej encyklice „Lubosć we wěrnosći“. To so na přikład z młodźinskimi klubami započina, wo kotrychž dźensa Roman Grzyb na třećej stronje Sakskich Nowin powěda. Tuta wěrnosć je tež za serbski lud płaćiwa, to rěka ani Zhorjelski profesor ani sakska ministerka ani społnomócnjeny zwjazkoweho knježerstwa přichod serbskeho ludu tworić njemóža, ale jenož Serbja sami.

Na tajkim zakładźe maja sej woni potom, kaž encyklika, praji, „njeizolowanje“, potajkim we wzajomnosći z druhimi ludami, partnerow namakać. Tajkich je mjez Čechami, Polakami, Němcami a druhdźe. Bohužel je kóždolětna ćahańca wo Załožbowe pjenjezy cyle wopačny wobraz Serbstwa posrědkowała, zo přichod serbskeje rěče a kultury na wěstej wysokosći etata Załožby wisa. Tola žiwa kultura je něšto přirodne, štož by tež bjez statneje pomocy rostło – kaž křižerstwo abo wšelake swjedźenje.

Potom su zjawne srědki sprěnja wotškódnjenje za historiske diskriminowace wobchadźenje ze Serbstwom, wšako by na přikład bjez knjejstwa nacijow dźensa wjele wjac Serbow było. A zdruha přinošk ke runostajenju z Němcami, kiž tež swoje šule a zjawne institucije maja. Střeća słuži spěchowanje zesylnjenju čestnohamtskich aktiwitow na wsach. Tohodla ničo njewunjese, financowanje projektow přećiwo institucionelnej dźěławosći wuhrawać.

Bamž globalny kapitalizm wotpokaza

14. Juli 2009

Bamž Benedikt XVI. so w swojej encyklice wo načasnych socialnych problemach tuchwilu najhorcyšo diskutowanej temje wěnuje, mjenujcy krizy mjezynarodnych financnych wikow. Wón je, cyle w trendźe časa, na ideal čestneho wobchodnika wusměrjeny, kiž zamołwitosć napřećo swojej domiznje, přistajenym a kupcam začuwa. Porno tomu swjaty wótc managerow šwika, kotřiž jenož zajimy wobsedźerjow akcijow firmy wobkedźbuja a dźensa tule, jutře pak we wukraju inwestuja, přeco tamle, hdźež móžeš dźěłaćerjow lěpje wuklukować.

Žadyn dźiw, zo je Oskar Lafontaine po lekturje encykliki zahorjeny. Bamž pleděruje za nowu předewzaćelsku kulturu a wjac zawodow, kotrež po principje powšitkownowužitnosće hospodarja. Benedikt XVI. přeje sej produktiwne wubědźowanje mjez tajkimi a takrjec ryzy priwatnokapitaliskimi předewzaćemi. Wón wuraznje přehnate fleksibilizowanje a pohubjeńšenje socialnych standardow tež w bohatych krajach kritizuje a staji hódnoty kaž swójbne žiwjenje, sprawnosć a darmotnosć (darowacu lubosć) do srjedźišća swojich přemyslowanjow wo towaršnosći.

Kaž smy to wot tutoho bamža zwučeny, na jednotu wěru a rozuma skedźbni. Tohodla je poprawom wjac hač dźewjećdźesat procentow teksta njewěriwym jako plawsibelne mysle přistupne. Benedikt na namołwu předchadnika Jana Pawoła II. nawjaza, po zwrěšćenju komunizma nowy hospodarski porjad po cyłym swěće natwarić. Tak wostanje sej katolska cyrkej swěrna a realnoeksistowacy globalny kapitalizm jako njepřećela čłowjeskeje kultury wotpokaza. Mje by zajimowało, štož CDUnicy kaž katolik Tillich k tutej encyklice praja …

Lubosć we wěrnosći

10. Juli 2009

Mjeztym zo so tak a tak nichtó chutnje z wólbnymi programami politiskich stron do wólbow do krajneho resp. zwjazkoweho sejma njezaběra, chcu dowol za duchowne zanurjenje do najnowšeje encykliki swjateho wótca Benedikta XVI. wužić. Dokument, kotryž wućišćany w němskej rěči 58 stron wobsahuje, njech sej kóždy zajimc w interneće wobhladuje:
http://www.vatican.va/holy_father/benedict_xvi/encyclicals/documents/hf_ben-xvi_enc_20090629_caritas-in-veritate_ge.html

W njej dźe pod hesłom „lubosć we wěrnosći“ wosebje wo wuznam lubosće za zrjadowanje zjawnych naležnosćow – w času financneje a hospodarskeje krizy najwažniša tema našeje doby. Tohodla so wjeselu, zo je naš bamž, tak a tak wuběrny intelektualc, ze swojimi nazběranymi myslemi smjerćaktualnje, štož poprawom wot cyrkwje zwučeni njejsmy, wšako sej to bytostne dosć chwile žada. Nětk čitarjow bloga wutrobnje přeprošu, we wólnym času hromadźe encykliku čitać a krok po kroku wo njej diskutować.

Kral pophudźby w njebjesach – po smjerći Michaela Jacksona

9. Juli 2009

Dyrbju so přiznawać: Porno mojej mandźelskej njejsym smjerće Michaela Jacksona dla wulce žarował. Je přeco škoda, hdyž ma čłowjek zemrěć, a čim bliše sy jemu był, ćim bóle to će potrjechi. Kral pophudźby njeje takrjec mój čłowječi typ, dokelž sym přiwisnik klasiskeje jasnosće, a wuhladawši Jacksona pak na jewišću pak w telewiziji sym přeco zaso dwělował: Je tón swětosławny spěwar poprawom prawy muž abo nic bóle něšto mjez splahomaj, a što je wbohi kadla ze swojej krasnej čornej kožu činił?

Štóž jeho jako hudźbnika česćuje, něšto hinaše dyžli ja widźi: jeho zakuzłane pohiby, přirodnu hudźbu a krasnu kompoziciju wšěch elementow prezentacije na jewišću. Samo ja póznawam jeho jako jónkrótneho wuměłca, kiž wšěch přesahuje, kotrychž spěwy w rozhłosu poskamy. Nětk je MJ jara zahe na prawdu božu wotešoł, dokelž Bóh jeho hišće bóle hač my trjeba, tak so na pohrjebje praješe.

Wón je na wěste wašnje na čas žiwjenja dźěćo wostał. Njechamy so na spekulacijach wobdźělić, hač je woprawdźe swojej dźěsći na zwučene wašnje spłodźił, abo što je w splažnym nastupanju wotběžało, hdyž je wón z hólcami hromadźe we łožu ležo přenocował (ja tukam na to: sprěnja ně, zdruha nic přewjele), dokelž Bóh tón knjez to wě, a to dosaha. A wón njech w njebjesach swoje wjeselo z nim ma.

Přiměr a pokoj – NDR w Serbach a Sakskej

8. Juli 2009

Myslić móc rěka přirunać a rozeznawać móc. Maš alternatiwy porno mojim diskusrybičkam, kiž móža w akwariju płuwać a žrać, dalšich žiwjenskich wariantow jim k dispoziciji njesteja. Hdźež je wšo jenak, njetrjebaš bańki w mozach napinać. Instinkt knježi, a to tež dosaha.

Štóž prěduje wo narodnej jednoće, prěje rozdźěle, mnohotosć a wšelakosć, abo spyta model kulojteho blida zwoprawdźeć, kotrež jenož po wuměnjenjemi towaršnostneho ruma bjez intaktnych strukturow mocy efektiwnje dźěłać móže. Hinak prajene, tak daloko kaž je dźěłakmaneje Załožby a někak fungowaceje knježaceje politiki na wokrjesnej, krajnej a zawjazkowej runinje, njertrjebaš jako towarstwowy akter na politiskim parkeće nutřkownje přiměr mjez staršimi ludźimi, ale wotewrjenu zjwanu diskusiju wo alternatiwach tak mjenowaneho narodneho jednanja a potom rozsudy, kotrež so přesadźa.

Poprawom wo to dźe: Smy hišće w dobje nacionalneje fronty žiwi abo w pluralnej demokratiji? To so tohorunja na polu wulkeje sakskeje politiki prašeš. Ministerski prezident wotmołwi na wumjetowanja wobdźělenja na nućenych wuswojenjach dla, wotkryće jeho wopačnych wotmołwow na personalnym naprašniku, poroki dwumoralki a rozdźělnych měritkow za njeho a normalnych ludźi a zamołwitosć zarjadow za zničenje aktow w archiwje wo jeho prjedawšej dźěławosći, zo ludźo w Sakskej „nětk hišće bóle hromadźe dźerža“. To nima ničo z naspomnjenymi temami činić, ale ma zwuraznić: Chcemy swój měr měć – a božedla nic myslić dyrbjeć! To so kryje z wěstej nutřkoserbskej logiku, zo njeńdźe wo prašenje konkretneje šulskeje politiki, ale wo psychologiski měr abo radšo přiměr.

K tajkemu předdemokratiskemu stawej so hodźi wobchad ze zjawnosću, kiž je tajki, zo dyrbiš w nowinje mjez linkami čitać a w oficielnej zdźělence zhonić, zo bu to najwažniše po njezjawnym wuradźowanju wobzamknjene. NDR je w Serbach a Sakskej jara žiwa.