Archive for November 2009

Samopostajowanje ludu, nic institucijow

28. November 2009

Zo trjeba serbski lud awtonomiju na kulturnym a kubłanskim polu, je mjeztym zaso konsens, po tym zo su zamołwići Domowiny zwěsćili, zo su woni sami hižo před wjele lětami za wutworjenje zjawnoprawniskeje korporacije wabili, prjedy hač je to prof. Vogt činił. Tohodla by jara spodźiwnje było, nětk přećiwo tajkejle korporaciji polemizować, jenož dokelž je ju Vogt namjetował …

W diskusiji wo móžnej přichodnej awtonomiji steji kaž w debaće wo poručenjach Vogta zaměr samopostajowanja serbskeho ludu, nic samopostajowanje nawodnistwow serbskich institucijow na dnjowym porjedźe. „Potrjecheny“ w modernym politiskim zmysle je wobydler, kiž je wot rozsudow zarjadow potrjecheny, ale zamołwity w zarjadnišću njemóže jako „potrjecheny“ wustupować. Hydž dźe na přikład wo to, kak móžemy z nowymi strukturami ze serbskimi pjenjezami wjac za serbsku hudźbu a serbske dźiwadło wuskutkować hač stej to dotal SLA a NSLDź činiłoj, njesmětaj dotalnaj šefaj tuteju institucijow sobu rozsudźić, kotrajž staj profiterjej wobstejaceje struktury.

Štóž che woprawdźe podźel za spěchowanje projektow na třećinu srědkow Załožby powyšić, njesmě so nawodow institucijow prašeć, hač su woni zwólniwi, telko pjenjez swobodnje skutkowacym wotedawać. Znajemy tola hrónčko wo žabach, kotrychž njesměš so prašeć, hdyž chceš bahno wusušić. Nimo toho je Vogt jara plawsibelnje na wulki problem zajatosće w serbskich gremijach skedźbnił – faktisce nastajnosći ludźo wo sebi samych rozsudźa, prajo, zo serbski lud zakitować dyrbja …

Dotalni zamołwići přewažnje hižo wot spočatka dźewjećdźesatych lět wulku rólu w Serbach hraja. Wo nětko trěbnym přestrukturowanju njech pak ći rozsudźa, kiž maja potom wotpowědny čas z nowej strukturu wuńć – to rěka ludźo, kiž su młódši hač połsta. Wšitcy druzy – tež tuchwilu nawjedowacy – njech poradźuja, ale so wot mocy nad přichodom serbskeho ludu zdaluja.

Dyrlich ma prawje

26. November 2009

Předsyda wustawko-strukturneho wuběrka Domowiny, Benedikt Dyrlich, je sej w lisće wobšěrnu diskusiju Serbow wo Vogtowych poručenjach hladajo na woprawdźite samopostajowanje Serbow žadał. Při tym měli so woni wo tym rěčeć, hač maja Serbja nowu orientaciju ze zjawnoprawniskej korperaciju za zmysłapołne. Wosebje kedźbyhódny je jeho pokiw na wulku šansu, Domowinje nowy wuznam a wažnu rólu dać: z wólbami demokratisce legitimowaneho zastupnistwa serbskeho ludu.

Derje je tohorunja namjet Dyrlicha, spočatk lěta 2010 z prof. Vogtom a dalšimi ekspertami diskusiju wo konkretnym přestrukturowanju Domowiny zahajić. Bjezdwěla njemóže organizacija, kotraž je jenož jedne towarstwo mjez druhimi, dołhodobnje zajimy Serbow na kulturnym a kubłanskim polu zastupować.

Mje drje formalna zwjeršnosć Vogta mjerza – w poručenjach je telko zmylkow – najhórje runje w kapitlu wo kubłanuju! -, tež w zestajenju tekstow, zo maš druhdy ćeže, zmysł rozumić. Tajke něšto njesmě so stać, bych sej jako nadawkidawar dźěl pjenjez wróćo žadał. Ale njedźiwajcy toho su poručenja žórło inspěrowacych mysli, intelektualneje kreatiwity a čerstweho ducha. Tajke něšto trjebamy za nowy wotmach w serbskim towaršnostnym žiwjenju. Tohodla ma Benedikt Dyrlich prawje.

Wosadnik fundamentalistow na schadźowance

25. November 2009

Wo schadźowance sym wjele dobreho słyšał, wosebje wo jara lóštnym a naročnym programje. Štož su woni z wosadnikom činili, je w porjadku, wšako by přichod katolskeje cyrkwje w Serbach lěpje zaručeny był, bychu-li tón dokument dobyća zasakłych fundamentalistow cofnyli a preč ćisnyli.

To njeje swjata kniha, fararjo Delano, ale posledni dopokaz, zo je tuchwilne serbskokatolske duchownstwo přewažnje duchownje w srjedźowěku zaměstnjene. Je wěriwych ludźi, kiž noweho wosadnika dla hižo kemši njechodźa. Nowy wosadnik je wulkopřerada na jednoće rozuma a wěry.

Wobsahowje je k wosadnikej wšo prajene, w tutym blogu, ale tež w Serbskich Nowinach. Tohodla wostanje tule jenož dźak za so hodźace wobchadźenje z wosadnikom na schadźowance. Wotbyće wosadnika je dale na dnjowym porjedźe …

Woptawanje wina w Jessenje

23. November 2009

Kónc tydźenja smój sej w kruhu serbskich přećelow woptawanje wina w Jessenje popřałoj, hdźež leži najbóle sewjerny teritorij plahowanja wina po cyłej Němskej. Pjeć družin Jessenskeho wina, kotrež smy na winowym kuble – tamle je dweju tajkeju kubłow, a woni maja samo kóžde lěto nowu winowu princesnu – pili, je nam dobry dohlad do jeho kwality sposrědkowało.

Přenocowali smy w priwatnym kwartěrje pola „statnje pruwowaneho kastrěrowarja“, kaž na tafličce při chěznych durjach steiji. To rěka, wón powołansce wurězuje, walachuje, skopi, trjebi, wučisći; na tym widźiš, zo naša krasna serbšćina tež w tutym nastupanjo za kóžde zwěrjo wosebite słowo ma. Hdyž dźe wo swinje, rěka kastrěrowanje po słowniku „nunwić“.

Wulět do rjaneho Jessena, politisce k Saksko-Anhaltskej přisłušaceho, bě dźakowano z Łužicy pochadźacej Serbowce móžno, kotraž tamle ze swójbu bydli a w katoskej wosadźe jako pastoralna referentka dźěła. Jessenske winicy tak a tak k saksemu teritorijej plahowanja wina přisłušeja. Potajkim wopytajće jónu Jessen a jeho winicarjow – a snadź tež přijomnu cyrkwičku!

Třěšna rěč

20. November 2009

Mam za jara dobre, zo su Serbske Nowiny zjawnu diskusiju wo Vogtowych poručenjach k spěchowanju serbskeje rěče a kultury zahajili. Z mjelčenjom njedadźa so problemy rozrisać. Nimo toho je na dwěsćě stronach wuwjedźenjow profesora ze Zhorjelca dosć zajimawych nastorkow, wo kotrychž so debatować wudani.

Ale ja poruču, dokładnje čitać a nic dale a bóle mjez druhim w internecach kał rozšěrjeć: Na přikład wužiwanje čěšćiny jako třěšneje rěče njeje ničo druheho hač to, štož je słownikar Pful w 19. lětstotku činił – serbski słowoskład z pomocu słowjanskeje rěče wudospołnjować.

Dźak dźiwadłu!

19. November 2009

Komedija „Muška“ wot Guntera Antraka, wutoru w Njeswačidle předstajena, je so nam a dalšim 30 přihladowarjam jara lubiła. Dźak Němsko-Serbskemu ludowemu dźiwadłu w Budyšinje a wězo wosebje wurjadnymaj hrajerjomaj na jewišću Janej Mikanej a Janinje Brankačkowej!

Drama dokoławokoło mandźelskeho porika Horsta Šołty a jeho žony Jutty so na ideju złoži, zo dyrbješe so muž na slinowym přepytowanju wobdźelić, kotrež su woni pytajo za serijowym mordarjom přewjedli. Při tym je so pozdatnje mediciniska sensacija wukopała, zo by knjez Šołta po ličbje genow poprawom dyrbjał muška być. Tón wuslědk ma wězo swoje wuslědki na wšědne žiwjenje mandźelstwa, nic naposledk přez nawal masowych medijow.

Wjac tule přeradźić nochcu. Komedija „Muška“ nasta němskorěčnje w lěće 2003. Wona předstaji so w dźiwadłach w Drjedždźanach, Schwerinje, Kasselu a Bremenje. Nětk dožiwimy na wsach Łužicy jeje serbskorěčnu premjeru, ke kotrejž tež słuša, zo je wona wobsahowje tule zaměstnjena. Na Drježdźanskim „Theaterkahnje“ hraje so kruch hižo šeste lěto. Zeserbšćiła je jón na jara so hodźace wašnje Lubina Hajduk-Veljkovićowa.

Jara rjany přikład za wulki wuznam našeho dźiwadła za kulturne žiwjenje w našich wsach. Hižo dźensa so na přichodne tajkele dožiwjenje wjeselimy!

Domowina hižo w rozhłosowej radźe njeje

12. November 2009

Krajny sejm je zaso w tajnych wólbach tak mjenowane towaršnostnje relewantne organizacije postajił, kotrež móža zastupjerja do rozhłosoweje rady MDR pósłać. Domowina hižo wobkedźbowana njeje. Nětk je słyšeć, zo to na njedorozumjenju mjez frakcijomaj CDU a Lěwicy zaleži. To rjenje klinči, wěrno pak to njeje.

K faktam: CDU ma – zepěrajo so na wuslědk wólbow do krajneho sejma – prawo, lisćinu z třomi organizacijemi namjetować, Lěwica jednu. Domowina bu w předposlednjej legislaturnej periodźe přez namjet frakcije PDS wolena a je w poslednjej wólbnej periodźe na lisćinu CDU přešła. Tón raz pak je so CDU wočiwidnje hinak rozsudźiła.

Žadyn reprezentant Domowiny so ani frakciskeho předysdy ani serbskeho zapósłanca Lěwicy prašał njeje, hač móhli Lěwicarjo Domowinu namjetować – njedźiwajcy toho, zo sedźi zastupjer Domowiny ze serbskim zapósłancom zhromadnje w Załožbowej radźe resp. na druhich terminach, tak zo by tola dosć składnosće było, jónu do rěčow přińć. Nimo toho ma serbski zapósłanc Lěwicy fungowacy mobilny telefon.

Njewěm, čehodla nochcyše CDU hižo Domowinu na swojej lisćinje měć. Lěwica je swoje jeničke městno z Młodźinskim kubłanskim skutkom wobsadźiła, kiž sćele dołholětneho čłona rozhłosoweje rady, Heika Hilkera, do tutoho gremija.

Tuchwilu frakcija Lěwicy naćisk zakonja přihotuje, po kotrymž by zastupnistwo Serbow w Sakskej runja Braniborskej krute městno w rozhłosowej radźe měło – kaž cyrkwje. To by tomu wotpowědowało, zo dźe hladajo na Serbow wo we wustawje zakótwjene prawa a nic wo jednu wot wjele někak wažnych organzacijow.

Tilich a swinjaca gripa

12. November 2009

Njedawno je sakski ministerski prezident Tilich w interviewje cyle sprawnje přidał, zo so přećiwo swinjacej gripje šćěpić njeda, ale so radšo ćopły drasći a dosć hiba. To su woni z opozicije jemu nětk w aktualnej debaće sejma wumjetowali, wšako ma šef knježerstwa ludnosći z dobyrm přikładom być. W Němskej pak je dotal wjac ludźi, kiž chcedźa so šćipić dać, hač docyła šćěpiwo k dispoziciji steji. Hač do kónca lěta budźe šćěpjenska maćizna za dwaceći milionow, to rěka za kóždeho štwórteho.

Bychu nětk strowi ludźo bjez wosebiteho rizika na to tłóćili, serum dóstać, by chaos wudyrił. To prosće předwidźane njeje. Štóž so přećiwo normalnej gripje šćěpić njeda, to wězo tež hladajo na tak mjenowanu swinjacu gripu činić njetrjeba, wobkedźbujo objektiwne ličby woporow. Přez normalnu gripu je dotal wo wjele wjac ludźi swoje žiwjenje přisadźiło. Tohodla njech je maksima: Kóždy ma swóje rizisko indiwiduelnje wotwažować a so wotpowědnje rozsudźić. Bjez hysterije a jenakowanja.

Z mjenje ludźimi a mjenje pjenjezami na inteligentne wašnje wjac wuskutkować

11. November 2009

W swojej dźensnišej knježerstwowej deklaraciji je sakski ministerski prezident Stanisław Tilich (CDU), šef noweje čorno-žołteje koaliciji w Drježdźanach, připowědźił, zo chcedźa ličbu dźěłowych městnow w zjawnej słužbje kraja wot nimale 90.000 na 70.000 znižić, a to w běhu lětdźesatka. Na tute wašnje spytuja křesćanscy demokraća a liberalni – wottwar personal je sćěh wobsahoweho dojednanja w koaliciskim zrěčenju, hačrunjež je so konkretna ličba dźensa prěni raz wozjewiła – zadołženje wobeńć a dołhodobnje njedźiwajcy woteběraceho etata Sowobodneho stata dosć srědkow za politiske projekty wobchować, wšako móže krajny sejm hižo tuchwilu faktisce jenož wo štyrjoch procentach krajneho etata swobodnje rozsudźić.

Wězo je wšelakich politiskich měnjenjow wo wobchadźenju z dale a mjenje statnymi srědkami wosebje we wuchodźe Němskeje (solidarny pakt hač do lěta 2019 wuběži). Jedni praja, zo ma so stat financielnje wobmjezować a na ćežišća koncentrować, druzy widźa bóle trěbnosć nowych dochodow tak mjenowaneje zjawneje ruki. Dźakowano mojemu młodemu južnoserbskemu partnerej Nenadej wěmy, zo je po cyłej Europje a runje tak na Balkanje podobnych wuwićow, na přikład na polu demografije. Wobkedźbujo aktualnu ratu porodow w Serbiskej woteběra tamle ludnosć dołhodobnje wo 15 procentow. W Němskej by to wjac minusa było, ale tule je wjac připućowarjow. Jasne pak je – we wšech europskich krajach –, zo přichodne generacije změju mjenje hłowow hač naša.

Štóž wo změnje strukturje přemysluje – a njech je w Serbach –, ma tónle aspekt wobkedźbować. Při tym je – to płaći za cyły Swobodny stat runja serbskim institucijam – transparenca prašana. Tak transparentne kaž Vogtowe poručenja je sakske statne knježerstwo hišće dawno nic. To rěka: Z mjenje ludźimi a mjenje pjenjezami dźakowano nadźijomnje přiběracej inteligency wjac projektow scomter nowymi dźěłowymi městnami na nohi stajeć – w fairnym wubědźowanju z druhimi inteligentnymi ludźimi po cyłym swěće a tak mjez sobu – tež duchownu – produktiwitu cyłeho čłowjestwa stopnjować.

Dźenik abo tydźenik?

10. November 2009

Sym woteběrar pdf-abonementa Katolskeho Posoła a dóstawam z přičin solidarity z najwažnišim serbskim medijom hišće ćišćane wudaće domoj – jedny dźeń pozdźišo. Serbske Nowiny mam tohorunja dwójce – woboje w ćišćanej formje, doma a na dźěle w Drježdźanach – jedyn dźeń pozdźišo. Pjatnaće lět sym jako žurnalist printmedijow skutkował a čuju so tohodla na wosebite wašnje z aktualnje wopisanej papjeru zwjazany.

Hač Serbske Nowiny na samsnym dnju abo jedny dźeń pozdźišo dóstanu, je poprawom wšojedne, wšako njeje serbski wječornik aktualny. Znate hrónčko „Ničo njeje tak stare kaž wčerawše nowiny“ Serbske Nowiny konsekwentnje ignoruja – z cyle techniskich přičin: W dwěmaj je kónc aktualneho redakciskeho dźěła, štož k tomu wjedźe, zo wjele aktualnych podawkow wot dopołdnja abo připołdnja, wo kotrychž powěsćernje rozprawjeja, w Serbskich Nowinach faluja.

W małym Serbskim swěće pak dosć aktualnych, wulku wjetšinu Serbow zajimowacych wěckow njeje, zo by ty z toho jednu abo samo dwě stronje dopjelnić móhł. Tohodla je wjele přinoškow, kotrež su njewotwisnje wot podawkow aktualneho dnja napisane. Posudźowar prof. Vogt ze Zhorjelca je w swojich poručenjach k přichodej serbskich instutucijow mjez druhim namjetował, Serbske Nowiny jako dźenik w interneće publikować – a jako ćišćany tydźenik we wobšěrnišim wobjimje kónc tydźenja.

Na tute wašnje bychu wšědne Serbske Nowiny woprawdźe aktualne być móhli a jónu w tydźenju bychu woni wšo w jednym pakćiku poskićeli, štož je tuchwilu w serbskim žiwjenju a na swěće ze serbske wida wažne. Nimo toho mamy wobkedźbować, zo je młoda generacija, wotrosćena z internetom, dale a bóle zdalena wot klasiskeje nowiny. Te časy budu bórze nimo, zo su Serbja zwólniwi, za wšědne dodawanje ćišćaneje nowiny płaćić, kotrež standardej nowiny tak a tak wotpowědować njemóže.

Tohodla je kontraproduktiwne, sej nětk wuprajenja solidarity powołanskeho zwjazka – ritualizowany protest – ze serbskim dźenikom organizować, dokelž njeńdźe w Vogtowej papjerje wo wotstronjenje dźenika, ale dalewjedźenje w časej přiměrjenej formje. Tež wjetšina staršich ludźi mjeztym nimale kóždy dźeń internet wužiwa, samo jendźelskorěčne nowiny tuchwilu wo swojim dołhodobnym přichodźe na papjerje diskutuja. Potajkim: Wjace zumužitosće prošu!