Archive for Dezember 2009

Direktorka serbskeho gymnazija přemało čita

31. Dezember 2009

Čitanje kubła. Hdyž by direktorka Budyskeho serbskeho gymnazija wjac čitała, njeby wona žurnalistej hospodarskeho magacina „Neuland“ sćěhowace powědała: „Serbšćina je wopisowaca rěč a so tohodla k přirodowědźe tak njehodźi kaž němčina“, tohodla dyrbjeli šulerjo fyziku němsce wuknyć (hlej „Neuland“, zešiwk 5, region Drježdźany, str. 111 w reportaži „Dwě rěči, dwě kulturje, jedna domizna. Wopyt pola Serbow w Budyšinje“.

Němčina so drje lěpje k filozofiji a matematice hodźi hač francošćina a jendźelšćina, ale njedźiwajcy toho maš wjele francoskich filozofow a jendźelskich matematikarjow, kiž wo swojej wědomosći bjez problemow ze srědkami maćeršćiny komunikuja. W našej (serbskej) swójbje je cyle samozrozumliwje z wašnjom, zo móže kóždy při bjesadźe wo swojim powołanju serbsce powědać, wšojedne, wo kajke dźěławosće abo techniki dźe.

Hdyž njeby direktorka Šěnowa přemało čitała, by wona dawno při lekturje fachowych přinoškow hórniskeho inženjera (w Rozhledźe) abo mediciniskeho slědźerja (w Serbskich Nowinach) k wědomju brać móhła, zo je hišće w srěnjej a starej generaciji dosć rěčnych kompetencow, kotrež chcemy tola tež młodostnym popřeć, wšako maja serbscy šulerjo prawo, tež fyziku, matematiku a chemiju serbsce nawuknyć. Za to je gymnazij zamołwity.

Serbska rěč je rjeńša

30. Dezember 2009

Martin Gillo, zapósłanc CDU w sakskim krajnym sejmje, prjedy lěta dołho manager AMD a ze swójbu w USA žiwy, je wot najnowšeho społnomócnjeny parlamenta Sakskeje za wukrajnikow. Klětu najskerje jeho titul so změni, potom budźe wón za „integraciju“ přisłušny. Gillo je so do wothłosowanja w sejmje tež frakciji Lěwicy předstajił a něšto wo swojich konceptach powědał. Při tutej składnosći wón rjekny: „Poprawom su w Sakskej wšitcy wobydlerjo z připućowarjemi – nimo Serbow.“

To je rjenje prajene, ćim bóle so čłowjek mjerza, hdyž je w biosferowym rezerwaće Hornjołužiska hola a haty (hlej foto) po puću a žane serbske słowčko na pokazowakach a taflach njenamaka. Tule dźe wo přirodu a krajinu wosrjedź serbskeho sydlenskeho ruma, tohodla wočakuju wotpowědny respekt napřećo prěnjotnej rěči našeho kraja. Njech ansambl klětu na jewišću wšelake njewjesćinske šaty a wašnje serbskeho kwasowanja wšelakich regionow turistam pokaza, kaž je planowane, ale na prěnim městnje steji serbske słowo.

Nic jenož sćenik Jan je wědźał, zo je słowo ze spočatkom cyłeho byća. Znaty rusko-němski spisowaćel Wladimir Kaminer je w swojej najnowšej knize („Moji ruscy susodźa“) zwuk rěčow přirunał. Němčina na přikład klinči kaž kašel, rušćina kaž připitk. Wo serbšćinje njeje wón ničo pisał, ja bych prajił: kaž lubozne pluskotanje. Tamle tči přirodna dynamika nutřka, zwjazana ze žedźbu za harmoniju. Tohodla su woni militantnemu němcowstwu podleželi, ale w 21. lětstotku su hinaše kmanosće hač w 10. prašane.

Myslički mjez lětomaj

29. Dezember 2009

Mjez lětomaj – w času mjez hodami a třomi kralemi resp. spočatkom normalneho wšědneho dnja w nowym lěće, štož budźe za mnje přijeće noweho prezidenta sakskeho krajneho sejma, Matthiasa Rößlera (CDU) přichodnu póndźelu – ma čłowjek falowacych winowatostnych terminow dla přerěznje wo wjele wjac chwile hač hewak. Tohodla móže wón na přikład z mandźelskej přez krajinu Łužiska hola a haty pućowac a so kaž Piwarc w rohodźi rozhladować, wšako dźe w tutym jónkrótnym wotrězku lěta, kiž leži někak zwonka ruma a časa, wo to, myslam nowe puće rubać, kotrež su njewotwisne wot wulkich dróhow normalneho žiwjenja.

Tak je jara rjenje, zo je tež naju kwasny dźeń runje w tutuej fazy mjez lětomaj, zo móžachmoj sej cyle měrny dwudnjowski wulět do čěskeje prowincy popřeć. Wězo bychmoj tež – po ličbje wjetšu – róčnicu podpisanja zrěčenja za zhromadnu chěžku we Łuze w nazymje woswjećić móhłoj, wšako je wobsydstwo doma po statistice najkrućiši zakład mandźelstwa, bóle hač dźěći abo kwas. Ale (cyrkwinski) kwas je njepřetrjechujomny wjeršk žiwjenja, a tak smjerćrady so na wěrowanje w Baćonju dopominamoj. K tomu přinošuje, zo je katolski kwas definitiwnje na čas žiwjenja jónkrótny podawk.

Do Łužicy so wróćiwši wěm po lekturje Sakskich Nowin, zo je indentant NSLDź chodojtypalenje zaso zawjedował, wězo w našej dobje přiměrjenej moderatnej formje: Dobrozdaće (Vogta) so na kartce z nowolětnym postrowom spali. Nó haj, lěpje by było, hdyž by knjez intendant z krutymi, jasnymi faktami na prašenje wotmołwił, hač podźěl Załožby při financowanju cyłkowneje infrastruktury dźiwadła podźělej serbskich inscenacijow wotpowěduje abo nic. Radšo woni zběraja podpisma wot ludźi, kiž tak dokładnje njewědźa, wo čo w rozestajenju mjez Załožbu a dźiwadłom docyła dźe. Z tajkimi starymi metodam do noweho lěta derje njepřińdźeš.

Wšitkim swojim čitarjam přeju hnadypołne hody!

23. Dezember 2009

Pohlad z mojeje dźěłarnje doma – dźensa

23. Dezember 2009

Zaso so sněži. Nětk sym napjaty: Što budźe jutře w swjatej nocy, sněh abo dešć?

Spočatk a kónc

22. Dezember 2009

Lětsa bě po dołhim času prěnja serbska křćeńca w Slepjanskich kónčinach (foto deleka), jara jimacy podawk při najrjeńšim wjedrje na Njepilic dworje w Rohnom. Křćenc je – tohodla je to někak hodowna tema – nowy kulturny spočatk sćělesnił, kiž je zakótwjeny w lětstotki dołhej serbskej tradiciji w tutym regionje. Bohužel nima Njepilic dwór, njedźiwajcy tule dźakowano wulkemu čestnohamtskemu angažementej zwjeselaceho rozkćěwa serbskeje rěče a kultury, žanoho přichoda, dokelž ma so po planach brunicoweje politiki wotbagrować.

So wě, zo so zamołwitym Njepilic dwora nowonatwar na druhim městnje poskićuje, wšako ma pola koncerna Wodopada wšo swój porjad. Ale hač budźemy tamle samsne aktiwity dožiwjeć, je tuchwilu dwělomne. Na swěće tajke něšto kaž genius loci, duch městna, eksistuje. Stary Njepila je na tutym blečku zemje skutkował, wšo, štož tule steji, je dalewuwiće stareho statoka, ma w konkretnych stawiznach swoje korjenje. Tola milinarnja Hamor (foto horjeka) sej picu žada – serbsku zemju z cyle swojoraznym, jónkrótnym duchom slepjanšćiny.

Hody w sněze – prošu!

22. Dezember 2009

Na fóce je napohlad naju zahrody we Łuze widźeć, z woknom bydlenskeje won. Tak bychmoj to rady patoržicu a hody dožiwić chcyłoj: Sněh na jałorcu a na łuce. Bohužel su wjedrarjo hižo někotre dny dołho něšto hinaše připowědźili, w Němskej zwučene hodowne taće.

Tola njedźiwajcy wšeje prawdźepodobnosće pěstujemy swoju žedźbu: běłe hody! Čehodla poprawom, wšako přińdźe w Južnej Africe Jězus w najwjetšej horcoće? Ale naš najlubši kěrluš je „Ćicha nóc, swjata nóc“ (wězo w originalu, nic we wot Wosadnik-Talibanow skepsanej formje – woni móža dźakowni być, zo w Serbach žanoho połkownika Kleina nimamy), a tón spěw najrjeńšo skutkuje, hdyž sej při tym sněženki dokoławokoło božeho narodka předstajiš.

Tak sej nětk wobstaće sněha na našej serbskej zemi přeju. Žadyn strach, knježe profesoro ze Zhorjelca, to njeje „Blut und Boden“, ale wobkedźbowanje fakta, zo je na naju ležownosći sta lět njepřetorhnjeneje serbskeje tradicije, štož tak mjenowany genius loci (duch městna) postajuje.

Serbske slědy na Łužiskich horach

21. Dezember 2009

Na Pichowje, najwyšej horje (499 m) w sewjernym rjedźe Łužiskich horin namakaš (hlej foto) Michałej Rostokej wěnowany pomnik. Dźakowano pomnikej a biografiskemu słownikej mjeztym wěm, zo je wón wučer a přirodospytnik był, narodźeny w lěće 1821 w Bělšecach a zemrěty 1893 w Husce. Bjez domizniskeho towarstwa Tućicy (Tautewalde), kiž je za njeho tónle rjany pomnik stajiło, njebych so z Rostokom zeznajomił.

To pak by jara škoda było, přetož je wón 68 wědomostnych dźěłow w serbskej rěči rostlinam a překasancam wěnował, a „ze swojej prócu wo tworjenju serbskeje fachoweje terminologije zdoby sej R. wulke zasłužby za dalewuwiće serbskeje spisowneje rěče“ (biografiski słownik). Rostok je někotre lěta jako kruwar dźěłał, dalše stacije jeho žiwjenja: 1837-41 Krajnostawski wučerski seminar w Budyšinje, 1841-44 pomocny wučer w Hodźiju, 1844-84 wučer w Drječinje, 1884 na wuměnk a přesydlenje do Huski.

Tule pak chcu wosebje chwalić, zo su Němcy w najnowšim času serbskemu wučerjej pomnik stajili, na kotrymž wón so ze swojim serbskim mjenom zjewi. To je wšěje česće hódne, wšako so ani wšitcy dźensniši serbscy wědomostnicy wo serbske mjena na narownym kamjenju najblišich přiwuznych njestaraja. Domizniske towarstwo Tućicy je sej wulku zasłužbu za dalewuwiće serbskosće Łužicy zdobyło.

Podwódny měr jako přikład za žiwjenje na zemi

21. Dezember 2009

Angela je najrjeńša naju štyrjoch diskusrybow, wona je lońši hodowny dar, kiž sym wot mojeje mandźelskeje dóstał. Tuchwilna wobsadka akwarija je bohudźak lěto přežiwiła, wšako je „kral Amaconasa“ jara čućiwy. Mjez nimi je so jedyn porik namakał, wonej njepřestajnje njerkujetej, ale něchtó přeco te jejka w běhu dweju dnjow žerje.

Na jednym boku je to zrudne, na druhim boku trjeba jedyn dorosćeny diskus połsta litrow wody, akwarij ma dwěsćě, štož woznamjenja, zo bychmoj za dorost nowy akwarij kupić dyrbjałoj. Tak je poprawom lěpje, njerkowanje je wuraz toho, zo so jim jara derje wjedźe, ale krasna podwódna krajina, kotraž diskusam k dispoziciji steji, njebudźe přepjelnjena.

Bohužel su po třoch lětach małe sumy, kotrež su škleńcy akwarija rjedźili, zahinyli. Tohodla dyrbjach tutu winowatosć sam přewzać.

Tónle měr, kiž maja diskusy kóždy dźeń, chcemy sej tola znajmjeńša w dnjach wokoło hód popřeć, zo bychmy potajnstwo bytostneho žiwjenja kusk bóle dodnić móhli. Wone su indiwidualisća, pak zdobom swěrne čłonojo małeho roja, hibićiwe, ale bjez hektiki.

Serbske zastojnikarstwo přećiwo serbskej młodźinje

20. Dezember 2009

Politikar CDU Heiner Geißler je w sydomdźesatych lětach zašłeho lětstotka před nowej chudobu wjele ludźi warnował. Jeho wopodstatnjenje: Mamy drje w (zapadnej) Němskej sylne lobby-organizacije, na přikład dźěłarnistwa, ale wone jenož zajimy dźěla ludnosće zastupuja, a druzy bjez pomocy lobbyistow dale a wjac přisadźeja. W samsnym času je najznaćiša slědźerka na polu demoskopije, Elisabeth Noelle-Neumann, tak mjenowanu spiralu mjelčenja wunamakała, kotraž k tomu wjedźe, zo sej ludźo z wot knježaceho měnjenja wotchilacym stejišćom njezwěrja, so zjawnje k swojej poziciji wuznać.

Hladajo na přiběrace socialne pačenje towaršnosće je so dawno wukopało, zo je Geißler prawje měł. W tuchwilnej diskusiji wo Vogtowych poručenjach nětk serbsku wariantu tuteje mizery dožiwjamy. Na jednym boku je nawodow por institucijow, kotřiž maja serbske medije stajnje jako platformu za darmotne rozšěrjenje swójskeho měnjenja, kotrež je wuraz zajima na zdźerženju priwilegowaneje pozicije w serbskej towaršnosći. 99 procentow wšěch serbsce rěčacych ludźi w serbskej instituciji njedźěła, poprawom bychu serbske medije systematisce rešeršować dyrbjeli, kajke posłužbne wukony institucijow sej woni za serbski lud přeja, ale medije widźa sebje same tež jako wot Vogta wohrožene institucije (hlej na diskusiju k temje online-dźenik a ćišćany tydźenik).

Wopor tuteje konstelacije je serbska młodźina, kotraž bjez přewjedźenja reformow po Vogtowych poručenjach žane wuhlady ani na wjac projektow ani na wjac dźěłowych městnow w serbskim zjawnym žiwjenju nima. Na tym njejsu Němcy wina, ale – prajmy tak – wěste serbske zastojnikarstwo, kotrež na přikład radšo stary status orchestra zakituje abo NDRske zarjadniske struktury, kotrež nowej dobje njewotpowěduja. Ale bohudźak takrjec móc faktow serbskej młodźinje poboku steji: Dotalne struktury so pobrachowaceje eficiency dla ke kolapsej přibližuja.