Archive for Januar 2010

Rěčne zastatki w Hornjej Łužicy

31. Januar 2010

Sobotu na wulěće w Delnjej Łužicy smój w Mosće samo hišće na pokazowanskej tafli při dróze pokiw na (stare) Horno wuhladałoj, ale hdyž sćěhuješ, docpěješ jenož slepu hasu a nasyp před hoberskej wuhlowej jamu. Na kromje Janšojskeje jamy namakaš hišće wjesku z mjenom Groźišćo. Tule wosebitosć dwurěčnosće w Braniborskej napadnje: Tež nimale wšě wažne městnosće we wěstych kónčinach serbskeho sydlenskeho ruma su dwurěčnje wupokazane, na přikład milinarnja a w tutym padźe kěrchow (hlej foto horjeka). To ani w jadrowych kónčinach serbskeje Łužicy we Sakskej njeje.

Spodźiwne dosć pak, zo so w tradicionelnje serbskej Hochozy wosrjedź lěsa samo wohnjowa wobora jenož němsce prezentuje. Jenož nad hosćencom je dwurěcnosć zaměstnjena (foto deleka). K tomu so hodźi informacija, zo so na projekće Witaj we wsy přewažnje dźěći připućowarjow z města wobdźěleja, ale nic wone ze starozasydlenych swójbow. Zo domoródni ludźo awtochtoneho ludu swoju maćeršćinu wotbywaja, je hišće bóle tragisce hač njetrjebawše spušćenje stareho štoma, kiž móžeš dołhodobnje z nowymi štomami zaso narunać. Zo so rěč, kotraž je so ze zjawneho žiwjenja pozhubjała, jónu do wšědneho dnja wróći, runjewon prawdźepodobne njeje. Wona budźe folklorna komponenta kaž serbske mjeno hosćenca, kiž ma wužitk jednotliwcam, ale lědma towaršnosći.

Tohodla dyrbimy tamle, hdźež je serbskorěčnych rumow a blakow, wšě srědki zjawneje prezency rěče wužiwać. Bych sej přał, bórze tež w Hornjej Łužicy wjac taflow kaž „kěrchow“, „milinarnja“ atd. widźeć móc.

Potrjecheni blokuja

31. Januar 2010

W zwisku z reformami institucijow je přeco zaso žadanje słyšeć, zo maja so potrjecheni zamołwići zarjadnišća bólu při tworjenju rozsudow zapřijeć. Eksaktnje to su gremije kulturneho ruma we swojim wobłuku činili a intendantow wšěch dźiwadłow w dźěłowej skupinje sobu skutkować dali, kotraž měješe namjetować, kelko ma kóžde dźiwadło z etata kulturneho ruma dóstać. Nětk móžeše w nowinje čitać, zo njeje ničo při tym wušło, přetož su so intendanća mjez sobu blokowali: By-li jedne dźiwadło wjac dóstało, by za druhe mjenje zwostało. Tak njeje dźěłowa skupina ničo namjetować móhła.

Tohodla je bjezdwěla zmysłapołne, zo je so Załožba za serbski lud za hinaši puć rozsudźiła. Štóž trěbnosć zasadnych změnow do prašenja staji, dokelž njemóže porno prof . Votgej žanu dysfunkcionalnosć cyłka serbskich institucijow spóznawać, ma pak wopačne měritko pak njebjerje fakty k wědomju. Hdyž ma serbske institucionelne žiwjenje k rozwiću nałožowanja serbskeje rěče přinošować, wočidnje pak woteběranje serbskehe słowa w zjawnosći je kaž ženje do toho, je najwjetši čas, sej zaměrnje wo tym přemyslować, kak móža institucije bóle k zdźerženju a wuwiću zjawneho rěčneho ruma přinošować.

Třěšny zwjazk Serbow k SLA a NSLDź

30. Januar 2010

Dokumentuju aktualnu nowinsku zdźělenku Domowiny:

Zwjazkowe předsydstwo Domowiny wuradźowaše dźensa pod nawodom předsydy Domowiny Jana Nuka w Rogowje. Wone schwali mjez druhim

Wočakowanja na serbske profesionelne jewišćowe wuměłstwo:

Serbske wuměłstwo ma wotpowědować wšitkim wuměłskim žanram.
Tradicionelne serbske wuměłstwo a bóle hišće moderne jewišćowe formy słušeja k wobrazej Łužicy.
Młodźina ma so w serbskej rěči, wuměłstwje a kulturje wukmanić a dale wuwiwać. Wona dyrbi so wjele bóle hdyžli prjedy do kulturno-wuměłskich procesow zapřijeć a jej maja so poskićeć móžnosće skutkowanja, wšudźe hdźež je móžno.
Wobě jewišći stej posoljo němsko-serbskeho wuměłstwa a kultury tež zwonka Łužicy.
Pruwować maja so lěpšiny móžneje fuzije, zhromadneho skutkowanja wobeju wuměłskeju ćělesow Němsko-Serbskeho ludoweho dźiwadła a Serbskeho ludoweho ansambla.

Wuběrk Domowiny za kulturu, wuměłstwo a wědomosć je so na zeńdźenjach dnja 30.11. a dnja 17.12.2009 na slědowace dypki dojedanał, kotrež konkretne potrjeby na serbske jewišćowe wuměłstwo (wosebje SLA) formuluja:

1) Jewišćowe wuměłstwo měło wotpowědować wšitkim dźensnišim wuměłskim žanram ze zaměrom, kubłać a wukmanjeć wšě generacije w serbskej rěči a kulturje; wosebje ma so na młodźinu dźiwać, jej maja so wšitke móžnosće skutkowanja skićeć.

2) Konkretnje to rěka, zo maja so wšitke dotalne žanry (chór, balet, hudźbnicy) wobchować. Programy měli pak so bóle wusměrjeć na wuměłstwo małeje formy – we wysokej a profesionelnej kwaliće!

3) To rěka, zo měli dotalne sparty tež bóle na načasne potrjeby, kaž elektroniska hudźba a pod. dźiwać, a zo maja so wobkedźbować nimo tradicionalneho wuměłstwa tež tučasne formy zaběry młodźiny.

4) Jako hłowne ćěleso rěčaneho a spěwaneho serbskeho słowa je wosebje chór wažny. Spěwarjo měli po móžnosći być zdobom wukubłani pedagogojo, kotřiž wuwučuja a nawjeduja dźěćace a młodźinske serbske lajske chóry a ansamble.

5) Wot orchestra dyrbjała garantowana wostać wobsadka, kotraž hraće na tradicionalnych serbskich ludowych instrumentach zarući a kotraž je zdobom zdonk za předstajenje wjetšich klasiskich hudźbnych formow.

6) Ansamblowcy měli so prawidłownje kubłać w rěči a kulturnych stawiznach Serbow.

7) Za wukmanjenje wuměłskeho dorosta je zhromadne dźěło ze Serbskimaj gymnazijomaj, ze serbskimi kaž tež hudźbnymi šulemi Łužicy njeparujomne.

– W programach měł so princip semiprofesionalnosće wobkedźbować. (1)

9) Pruwować měli so lěpšiny móžneje fuzije, zhromadneho skutkowanja wobeju wuměłskeju ćělesow Němsko-serbskeho ludoweho dźiwadła a Serbskeho ludoweho ansambla.

10) Wočakujemy, zo naše profesionelne wuměłske jewišća přewažnje we Łužicy skutkuja.

Dr. Měrćin Wałda, předsyda wuběrka

(1) Z principom semiprofesionalnosće je měnjene, zo při předstajenjach wjetšich klasiskich hudźbnych formow – kaž na přikład oratorija – profesionelny ansambl podpěru wot lajskich chórow dóstawa, kaž je hižo dotal z wašnjom

Interview z Piwarcom w Serbskich Nowinach

28. Januar 2010

… je tule online přistupny:
http://www.serbske-nowiny.de/index.php?main=docs/predzenak

Wo čo w zwadźe wo SLA woprawdźe dźe

28. Januar 2010

W trajacej debaće wo přichodźe SLA je najwjetši čas, so na to dojednać, wo čo dźe a wo čo nic. Njeńdźe wo likwidowanje serbskeho ludoweho ansambla, kotrež njeje sej nichtó žadał. Dźe pak wo to, zo je dotal wjac hač třećina wšěch wot załožby financowanych dźěłowych měštnow w ansamblu. Hladajo na to, kaž tamle na serbšćinje klaca a zo je tež wjele druhich serbskich kulturnych wobłukow, tajki wysoki podźěl so k zaměrej załožby, serbsku rěč a kulturu spěchować, wočiwidnje njehodźi.

Njeńdźe wo to, štó je němskeho pochada. Pochad nas njezajimuje; wot prof. Vogta tak mjenowany nowofyt, potajkim čłowjek, kiž je z hinašej maćeršćinu wotrostł a je sej serbšćinu hakle pozdźišo we wysokej kwaliće přiswojił, dyrbjał – nic jenož po měritkach Vogtowych poručenjow – lěpše wuhlady na dźěłowe městno w serbskej instituciji měć hač rodźeny Serb, kiž je swoju maćeršćinu zanjechał. Dźe wo rěčne kmanosće, cyle njewotwisnje wot pochada.

A wězo njeńdźe wo to, hač su so ludźom, kotřîz hišće na wuměłske zarjadowanja SLA chodźa, jeho předstajenja lubili, a tym ludźom, kotřiž hižo wopytowarjo SLA njejsu, skerje nic. Chceš-li z woteběraceje ličby přihladowarjow konkluzije sćahnyć, dyrbiš so tych za přicinami jich njepřitomnosće woprašeć, kiž su so wot SLA wotwobroćeli.

Nimo toho płaći za SLA to samsne, štož za NSLDź płaći: Štož njemóže serbska załožba pjenježnje dale přewzać, njech zamołwići regionalni politikarjo z wokrjesneho resp. měšćanskeho etata dawaja. Njech knjez krajny rada jenož rjenje njerěči, ale tež jedna. Apropos nošerstwo. Štóž sej mysli: Najradšo SLA załožbje preč wzać a do wobsydstwa swobodneho stata Sakskeje dać, so myli: Sakska je so přećiwo zadołženju rozsudźiła a je w swójskich zawodach – hač dźe wo pórclin abo wino – kruće na saněrowanje tłóčiła.

Domowina a załožba dyrbitej lobby młodym Serbam być

26. Januar 2010

Zjawnostne dźěło załožby a Domowiny tuchwilnym wužadanjam zjawnych diskusijow wo přichodźe tak mjenowanych serbskich institucijow njewotpowěduje. Tež na wčerawšim zarjadowanju na žurli ansambla, kotrež bě faktisce zawodna zhromadźizna přistajenych SLA a NSLDź a nic solidarna manifestacija serbskeho ludu, bě postupowanje oficielnych zastupjerjow zajimow Serbow předefensiwne. Šefowka załožboweje rady je lědma něšto prajiła a je so potom dočasnje rozžohnowała, dokelž nochcyše přepozdźe zaso w Choćebuzu być. Njeje w Budyšinje žaneje móžnosće přenocowanja?

Předsyda Domowiny a direktor załožby staj nimale na kóncu wječora zmužiće wšo někak prajiłoj, štož nastupa bytostne naležnosće Serbow – wozrodźenje nałožowanja serbskeje rěče we wšěch kulturnych wobłukach serbskeje Łužicy město spěchowanja němcowacych profijow folklory. Ale dotal žana komunikaciska strategija wobeju zarjadnišćow za tworjenje zjawneho měnjenja w zajimje wšěch tych ludźi, kotřiž chcedźa w swójbje, na dźěle a we wólbnym času wšudźe, hdźežkuli je to móžno, našu rěč w maćernorěčnej kwaliće pěstować, spóznajomna njeje. Wočakuju, zo so wotnětka při kóždej składnosći, hač na forumach, w medijach abo w rozmołwje z politikarjemi, trěbne priority serbskeho ludu cyle jasnje zwuraznjuja.

Sprěnja: Ze serbskimi pjenjezami maja so telko młodym Serbam kaž móžno dźěłowe městna w institucionelnym žiwjenju financować. Je absurdne, zo dyrbja młodźi kwalifikowani Serbja falowaceje powołanskeje perspektiwy dla do cuzby wotpućować, mjeztym zo nawoda SLA, kiž je so nawuknjenju serbšćiny spjećował, pječa přeco hišće njewě, kajki konkretny kulturny nadawk napřećo serbskemu ludej jeho institucija ma. Zdruha: Hdyž wosebje wliw masowych medijow k asimilaciji Serbstwa přinošuje, dyrbi so prěnjotnje do wobłuka medijow inwestować – wutwarjenje internetnych poskitkow, załoženje časopisa za młodostnych atd. Střeća: Hač je wěsty kulturny poskitk wosebje drohotny, njeje wot časa jeho wobstaća wotwisne, ale wot jeho wuznama z wida dźensa žiwych ludźi. Serbska pop-hudźba serbsku identitu młodych ludźi hustodosć bóle spěchuje hač folklorna moda połstatych lět – załožba a Domowina dyrbitej jako lobby wšěch tutych młodych kreatiwnych wustupić, kiž su Serbja z ćěłom a dušu, ale kiž žanoho prawiznika wulkeho dźěłarnistwa při boku nimaja.

Dźensa so rady wo cyłotnym myslenju rěči. Dyrbimy tohodla falšnu zdwórliwosć přewinyć: Štóž njecha priwatnje Serb być, njemóže to wěryhódnje powołansce być. Jemu mzdu za „serbski job“ dawać, njeby k dlěšej skutkownosći wjedło. Tajki luksus njemóže sej mały lud w dobje dale a bóle wobmjezowanych zjawnych srědkow – štož njeje jenož dóńt Serbow – dowolić. Mzda w serbskej instituciji dyrbi tež wažny pódlanski efekt měć: přinošk k zežiwjenju serbskeje swójby we Łužicy.

Wothłosowanje serbskeho ludu wo „swojim“ ansamblu

25. Januar 2010

Što přinjese tak mjenowany Serbski ludowy ansambl (SLA) přichodej serbskeho ludu a wosebje wozrodźenju jeho dale a bóle wohroženeje maćeršćiny? Na tute bytostne prašenje předsydy Domowiny, Jana Nuka, a direktora załožby za serbski lud, Marka Sucheho, nima intendant SLA, Wolfgang Rögner, žanu wotmołwu, a wjele ansamblowcow na žurli SLA su dźens wječor zaćišć sposrědkowało, zo jim tajki narok dotal znaty njeje. To pak skedźbni na katastrofalne zaprajenje nawodnistwa tuteje institucije, kiž sej přirunujo ze wšěmi druhimi přijimarjemi serbskich spěchowanskich srědkow zaručenje najwjetšeho pjenježneho podźěla na etaće serbskeje załožby žada.

Nuk je Serbam dawno znate deficity tutoho kulturneho zarjadnišća naličił: Pobrachowace pozbudźenje ludźi k nałožowanju serbšćiny, přemało znajomosćow serbskeje rěče w SLA, falowacy za dźěći rěčnje přihódny ptačokwasny program, zo přewjele hudźbnikow njeje z wutrobu při (serbskej) wěcy atd. Złožujo so na swoje nazhonjenja z aktualnym předstajenjom programa SLA – „ca. 150 připosłucharjow w starobnym přerězku wot 60 lět, mój 15-lětny přitomny syn njeje wědźał, što wón tu dyrbi“ – je Nuk wuraznje na kulturne potrjeby serbskeje młodźiny pokazał: „Swět je so změnił, tež w Serbach, tomu mamy ze spěchowanjom kultury wotpowědować.“

Suchy je – poćahujo so na statistiku Měrćina Wałdy wo katolskich Serbach – dramatiske pohubjeńšenje nałožowanja serbskeje rěče we wšědnym žiwjenju Łužicy rozkładł, „na kotrež dyrbimy wotmołwić.“ To pak rěka, zo ma po jeho měnjenju załožba na cyle nowych polach inwestować, „zo by so tež za sto lět serbsce rěčało“. Wón sam je jako horliwy Serb ze šěsć dźěćimi a wjele wnučkami, kotřiž wšitcy serbsce rěča, swój wosobinski podźěl zdokonjał – „a kak to pola was wupada?“ so Nuk kritikarjow direktora prašeše. Ze serbskeho ludu je lědma štó na protestne zarjadowanje ansambla přišoł – wjele prajacy zjaw. A tež forma wothłosowanja našeho ludu wo ansamblu w tuchwilnej wulkosći a formje.

Kónc hodowneho štoma

25. Januar 2010

Jedyn měsac po patoržicy bě wčera wječor na času, so z naju hodownym štomom rozžohnować. Posledni raz swěčki zaswěćić a sej mjeztym zrudnje dele wisace hałuzy wobhladać – předwječor ptačeho kwasa je dobry termin swój wosobinski hodowny čas skónčić, jako dobry kompromis mjez starym a nowym wobličenjom cyrkwje.

Nětk su čerwjene kulki a jandźelki zaso w kašćiku na łubi, hdźež čaka tež boži narodk na lětuše hody. Zdónk štoma steji na zahrodźe, doniž chodojtypalenje njebudźe, a hałuzy smój w kaminje spaliłoj. So wě, zo tule žanych fotow wo kóncu božodźěsćoweho štoma njeje, wšako mam dostojnosć tuteje wosebiteje zelenje wobkedźbować …

Lětuši ptačokwasny porik w dźiwim mandźelstwje?

24. Januar 2010

Wotměnjacy ptačokwasny program serbskeho ludoweho ansambla w Slepom wobhladawši (foto deleka) mam zaćišć, zo dyrbi lětuši porik (rjedźerka a domownik) w dźiwim mandźelstwje žiwy być, wšako je kwas wupadnył. Město toho su so ansamblowcy intensiwnje prof. Vogtej (foto srjedźa) wěnowali a na kóncu protestnu rezoluciju přednjesli (foto horjeka). Jenož mały wobsahowy tip knjezej intendantej Rögnerej, kiž je tekst napisał: Ani w Domowinje ani we Załožbje žadyn jenički zastojnik njedźěła, ale přistajeni kaž w ansamblu …

Kampani SLA a NSLDź na kóšty serbskeje młodźiny

24. Januar 2010

Při tworjenju zjawneho měnjenja wo Vogtowych poručenjach knježi w Serbach to, štož w hospodarstwje „skřiwjenje wubědźowanja“ rěka. Dwaj „koncernaj“ – SLA a NSLDź – financujetej z dawkowymi resp. takrjec serbskimi pjenjezami (Serbja wšako sami wjac dawkow płaća hač woni přez Załožbu za serbski lud wróćo dóstawaja) protestnej programaj a zběrce podpismow. Zaměr akcijow: Tutej kulturnej koncernaj chcetej dale jara wulki dźěl z hornca serbskich pjenjez měć, zo byštej z tym wjele přistajenym, kiž docyła bikulturnje njejsu, dokelž serbsce pak njemóža pak njerěča, mzdu dawać resp. infrastrukturu němskeho měšćanskeho dźiwadła subwencionować móhłoj.

Wobaj koncernaj wězo twjerdźitej, zo je jeju wašnje wobchodniskeje dźěławosće bjez alternatiwy: Zdźerženja kusk serbskeho dla dyrbi Załožba pozdatnje wjac němskeho spěchować, to so potom synergetiski efekt mjenuje. Mam wězo zrozumjenje za to, zo serbscy přistajeni tuteju kulturneju wulkozawodow zjawnje swojeju šefow kritizować njemóža, přetož w porjadnym zawodźe knježi princip loyalnosće. Ale my serbscy dawkipłaćerjo směmy so prašeć, zwotkel sej tutej – njeserbskej – kulturnej koncernaj prawo bjerjetej, z našimi pjenjezami přećiwo Serbam bojowniskej kampani přewjesć, kotřiž chcedźa ze serbskimi pjenjezami wjac serbskosće docpěwać.

Lajske wjesne ansamble, kiž su sej wjac podpěry zasłužili hač jim dotal k dispoziji steji, nimaja pjenježne zamóžnosće, tajke zjawne kampanje za swój podźěl na serbskim horncu organizować. Młodźinske kluby abo młodźi wuměłcy tež nic. Najnowši hłupy žort na fronće agitacije za zajimy kulturneju koncernow: Njeje projektow znatych, kiž wudawkow za SLA abo NSLDź dla přemało abo žane spěchowanje njedóstawaja. Mój božo! Tak dołho kaž su ludźo wěrili, zo je naša zemja z tačelu, njejsu wědźeli, kak swět wupada, hdyž je zemja z kulu. Lětdźesatkaj dołho dominuje institucionelne spěchowanje dźěławosć Załožby, doniž njeje w nadawku Załožby sameje profesor přišoł, kiž je model na blido połožil, w kotrymž relewantny čwak za projekty młodych Serbow wyše wostanje.

Nětk hakle so swět spěchowanja serbstwa započina so tohorunja ze swětom serbskeje młodźiny stać. A z tym móža so přemyslowanja wuwiwać, što by z toho nastać móhło – jeli intendantaj Rögner a Hillmann ze swojimaj kampanjomaj njedobudźetaj.