Archive for Oktober 2010

Žórło zboža – prof. Kinsey a jeho wotkazanje

31. Oktober 2010

Zo z tezy a antitezy nowa synteza nastanje, je staroznata wěrnosć, kotraž pak so hustodosć při tworjenu nowych wuwićow wědomje přemało wobkedźbuje. Čitam tuchwilu knihu „the inner circle“ awtora T.C. Boyle. Hłowna wosoba historiskeho romana je prof. Alfred Kinsey, kiž je před połlětstotkom z woprašowanjom wjele tysac ludźi wšědnu realitu seksualneho žiwjenja wuslědźił. Wón přińdźe z pobožneho staršiskeho domu, je so sam pak dorosćeny nabožiny wzdał, dokelž njebě moralka jeho pochada z wědomostnymi dopóznaćemi Kinseyja wo čłowjeku zjednoćomna.

Dzensniši dźeń – dwě generaciji po spočatku Kinseyjowych slědźenjow w USA – přerězny krěsćan hižo njewěri, zo móže prawidłowna masturbacija w času młodosće k błudnomyslnosći wjesć. A štož je Kinsey na swojej skali wot 0 do 6 so na empiriske přepytowanja złožujo zwěsćił, zo je lědma štó stoprocentowsce hetero- abo homoseksualny, ale něšto mjez tutymaj polomaj, je dawno powšitkownje připóznate. Runja sebjespokojenju njejsu domandźelske intimnosće hižo žadyn problem, nawopak, po Kinseyju je dołhodobne erotiske zbožo bóle prawdźepodobne, hdyž njeje porik hakle po kwasu nawuknył, što móžetaj muž a žona hromadźe činić.

Tak rěka načasna synteza: Zaměr njeje hižo tak wjele zdźeržliwosće kaž móžno, ale kultiwowanje wobchadźenje z nam spožčenym potencialom wzajomneho ekstistencielneho lóšta, a nětk so moralka přez faktory myli, kotrež běchu prjedy jeje stołpy: patriarchat, namóc mandźelskeho (w šěršim zmysle, nic jenož ćělnje, ale tež přez materielnu wotwisnosć žony wot muža), nanućeny kwas po woli staršeju atd. Hdyž nětk rozswětlerscy křesćenjo někotrym konserwatiwnym muslimam humanistiske zakłady našeje ciwilizacije pokazaja, słuša tež prof. Kinsey k nawjerčornemu kulturnemu herbstwu.

„2plus“ dźěći rěčnje wopak programuje

30. Oktober 2010

Čim swobodniša towaršnosć je, ćim mjenje „přirodneho“ zadźerženja ludźi eksistuje. To samozrozumliwe, bjez prašenjow akceptowane, stajnje woteběra. Dotal so přejara wo problemach tutoho njewobeńdźomneho wuwića rěči – zo je žiwjenje na wěste wašnje dale a njewěsćiše, zo móžeš so na dale a mjenje spušćić –, ale mały lud runja serbskemu ma w bytostnych naležnosćach lěpšiny přez tónle globalny megatrend.

„Přirodna asimilacija“ do směra wobdawaceje wjetšiny je rozšěrjenju serbskeje rěče dotal, kaž smy to tež w kónčinach druhich tak mjenowanych małych rěčow wobkedźbowali, najbóle škodźała. Tež wjetša ličba dźěći tute straty njewurunowaše. Dźensa pak je dale a wjac ludźi, kiž wšědny dźeń serbuja, bjeztoho zo je to wot doma samozrozumliwe. Swójba so dźiwa, hdyž dwaj swójbnaj poprawom němskeho pochada mjez sobu jenož serbsce rěčitaj – to pak je prosće wuraz kulturneho sebjeprogramowanja.

„2plus“ w tuchwilnej formje dyrbi preč, dokelž dźěći rěčnje wopak programuje: přewažnje němcować. Derje, zo je so w Budyšinje nětk župa hromadźe ze staršimi wo tule problematiku starała, kotruž je Serbske šulske towarstwo přez swoju, knježacej kubłanskej politice w Sakskej podanu propaganda za „2plus“ sobu zawinowało. Snadź so knjeni Budarjowa jónu bóle z kultusowym ministrom hač ze Serbami samymi nasadźuje.

Chwalobne sebjerozpušćenje dotalneje załožby druhim nastork k rozmyslowanju dawa

29. Oktober 2010

W Sakskej je přeco hišće třoch knježerstwowych prezidijow, hačrunjež hižo wjele lět wjetšina krajnych politikarjow ze wšěch stron tutu třeću runinu statneje běrokratije wotstronić chce. Ale w dźěłowych skupinach, kotrež maja namjety za přestrukturowanje předpołožić, su zastupjerjo knježerstwowych prezidijow samych sedźeli – „fachowcy“, „potrjecheni“, kaž so praješe –, z efektom, zo je zarjadniski aparat hač do dźensnišeho kóždemu zmysłapołnemu politiskemu rozsudej zadźěwał.

Tak by to tež w zwisku z trěbnej reformu serbskich institucijow wotbězowało. Tohodla je so załožba za takrjec eksterne dźěłowe skupiny rozsudźiła. Jich wuslědki su wočiwidnje přewažnje jara plawsibelne, znajmjeńša je dotal w Serbskich Nowinach jenož kritika z erta potrjechenych nawodow institucijow čitać, kiž fuziju z druhimi nochcedźa, resp. powšitkowne wobmyslenja někotrych, zdźěla serbsce njerěčacych, wuměłcow, kotrež hišće „substanciěrowane“ njejsu, kaž bychu zarjadniscy jurisća k tomu přispomnili.

Štož pak je w normalnych politiskich debatach poprawom njepředstajomne, zo institucija, potajkim tule Załožba za serbski lud, posudk skaza a zapłaći – Vogtowe poručenja –, kotryž sej potom faktiske rozpušćenje runje tuteje institucije w dotalnej formje žada. Direktor załožby přećiwo tomu protestował njeje, ale dźěłowe skupiny zasadźił, kiž su k samsnemu rezultatej přišli, kiž je direktor bjez kritiskeho komentara wozjewił. Zo zarjadnik swój zarjad na dobro něčeho lěpšeho zaměrnje rozpušća, hišće dožiwił njejsym.

To je w Němskej jónkrotne, w Serbach tak a tak. Je mi jara žel, zo sym nětk zaso z wida někotrych ludźi wopačneho chwalił, ale zo runje někotři kritikarjo załožby tónle postup njespóznawaja, rozumić njemóžu. Předstajmy sej, prezident knježerstwoweho prezidija, kiž so hišće na wuměnk njepoda, by ministerstwu rozpušćenje swojeho zarjadnišća namjetował. Zwjazk dawkipłaćerjow by jeho hnydom za Zwjazkowy zasłužbowy křiž doporučił.

Z reformu załožby je druha bytostna tema zwjazana: Přetwarjenje system spěchowanja přez załožbu. Sym so drje wjeselił, zo je AW w SN za pjenježnu podpěru profilowaneje hudźbneje skupiny młodych Serbow pisał, ale potom so dźiwam, zo je samsny awtor wo kóždy fenk za stary ansambl wojował a zo w nowinje intendant dźiwadła bjez chutneho znapřećiwjenja zaćišć sposrědkować móže, zo jeho kulturnišću rozpad hrozy, hdyž njeby samsny niwow spěchowanja wot załožby dale dóstało. Štóž chce wjac spěchowanja kulturnych projektow młodostnych, dyrbi tak mjenowane institucionelne spěchowanje z horna załožby kusk znižić.

Bjesada ze swójbnymi – rjap serbskeje kultury

28. Oktober 2010

Přećelej – muž je Němc, žona Pólka, wobaj staj mjezynarodnje skutkowacaj wědomostnikaj – staj z USA so wróćiwši njedawno při wječeri po zarjadowanju na Drježdźanskej uniwersiće powědałoj, kak je z jeju wida rozdźěl mjez kulturami hižo na wobchadźe z čłowječej ćělnosću spóznajomny: Jenož w Němskej móže muž ze swojej žonu „normalnje“, potajkim wobaj nahaj, do zjawneje sawny chodźić. W Čěskej a Pólskej dyrbiš w kupanskich drastach w sawnje kokać, w skandinawiskich krajach móžeš so w sawnje drje nahi poćić, ale porik w samsnej rumnosći pobyć njesmě, wšako je kruće so sawnow za muži a žony dźělene.

Tež při so kupanju při jězorje abo morju je wulkich rozdźělow. W Němskej móžeš bjez kupanskich cholowow wuńć, w Danskej so toleruje, hdyž žona „horjeka bjez“ kupanskeho wobleka na přibrjoze leži, w Kaliforniskej njedźiwajcy „kraja njewobmjezowanych móžnosćow“ hnydom dohladowar přećiwo tomu zakroči. Tak ma kóžda kultura swoju „normalitu“, bjez toho zo je racionalnych přičin za tajke rozdźěle mjez krajemi, hdźež su wobydlerjo wšudźe wonkownje pod podobnymi materielnymi wobstejnosćemi žiwi.

Zajimawe by jónu było naličić, kajkich wosebitosćow serbskeje kultury nimo rěče mamy, wšako su Serbja na wšelake wašnje w „němskim“ žiwjenskim wašnju zakótwjeni – wězo mnozy bjez problemow do měšaneje sawny chodźa, a w FKK-wobłukach Łužiskeje jězoriny móžeš katolskich Serbow z Chrósćic runja němskemu managerej koncerna Vattenfalla widźić.

Za mnje je najwažniša serbska wosebitosć wona połpriwatna bjesada, kotruž z kóždym Serbom – tež w sawnje – wjesć móžeš, tež hdyž wón ani twój wuski přećel ani přiwuzny njeje. Wo swójbnych naležnosćach – štó hdźe z kim – dawa so přeco při kóždej składnosći rozmołwjeć, přetož smy instinktiwnje přeswědčeni, zo poprawom jednej jeničkej jara wulkej swójbje přisłušamy. Tohodla je snadź kermuša najwažniši typisce serbski swjedźeń – cyły dźeń bjesada w – přirunujo z němskimi poměrami – wulkim kruhu swójbnych. Telko hosći ma Němc w najlěpšim padźe na kwasu, a potom praja, zo je „wulki kwas“ był.

Dodawk: Hdyž so mały lud jako wulkoswójba začuwa, njeje wězo zmysłapołne, wšudźe za „zajatosću“ z přičin swójbneje splećenosće pytać. Konsekwentne nałožowanje tutoho pricipa w Serbach by k tomu wjedło, zo jenož Němcy w serbskich organizacijach a institucijach zamołwitosć přewzać smědźa …

Je najwjetši čas za něšto nowe

27. Oktober 2010

Intendantka Serbskeho ludoweho ansambla, Milena Vettraino, dźensa wječor w kulturnym rozhłosowym sćelaku MDR Figaro:

Čitaj tule

Wo přichodźe Serbstwa debatu serbsce wjesć!

22. Oktober 2010

„Serbja so hižo wot Němcow tak wotmjezować njesmědźa“ – tajku sadu druhdy z erta ludźi słyšiš, kiž su hižo lěta dołho w serbskim swěće dźěławi, ale njedźiwajcy toho woni wot serbskich kolegow a kumplow wočakuja, zo na słužbnych abo priwatnych zetkanjach jich dla němsce rěča. Nawjazujo pak na tuchwilnu towaršnostnu debatu po cyłej Němskej mamy skónčnje prajić: Štóž chce w serbskich towarstwach abo institucijach sobu skutkować, dyrbi sam něšto aktiwnje k swojej integraciji přinošować: přez přiswojenje serbskeje rěče na tajkim niwowje, kiž jemu zmóžnja, wo zasadnych wěckach serbsce sobu rěčeć.

To njeje jenož prašenje zdwórliwosće Serbam napřećo, tule dźe tež wo wobsah aktualneje zjawneje diskusije wo přestrukturowanju serbskeho institucionalneho žiwjenja. Centralna tema je zdźerženje a wuwiwanje serbšćiny – předewšěm přez wutworjenje zjawnych rěčnych rumow. Štóž je sam tajkemu rěčnemu rumej na puću, dokelž maja jeho dla diskusije němsce wotběžeć abo (hišće hórje) „dwurěčnje“ – štož we woprawdźitosći rěka: kóžda sada so w druhej rěči wospjetuje, doniž Serbja sami nimaja syte, na kóncu so potom prěwažnje němcuje –, nima prawo, diskusiju wo přichodźe rěče wobwliwować, kotraž jeho dosć njezajimuje.

Tohodla namjetuju, nětk woprawdźe jónu běrtlk lěta zjawnu debatu w serbskim ludźe wjesć, to rěka w Serbskich Nowinach, w serbskim rozhłosu, na serbskich internetnych stronach a na serbskich zhromadźiznach. Serbja su po krajnej wustawje lud, potajkim nic jenož přidawk k wjetšiny, ale awtochtony cyłk z přirodnym prawom, wo ze swojej rěču zwisowacych kulturnych a kubłanskich prašenjach najprjedy swójske zjawne měnjenje tworić. To je zdobom z wuměnjenjom za skrućenje demokratije w Serbach, kiž njesmě hižo wot toho wotwisna być, štó ma wótřišeho němskeho zwjazkarja, kiž debatu wobwliwuje.

Wjace wubědźowanja kwaliće kultury tyje

21. Oktober 2010

Wubědźowanje je motor inowacije – w antice je zjawna konkurenca mjez filozofami wuwiwanju nowych idejow tyła, a w našim času nam globalne wične hospodarstwo nastajnosći lěpše handyje a kompjutery wobradźa. Tež intendant Budyskeho dźiwadła Hillmann dyrbi runja druhim nawodam institucijow, kiž maja ze serbskimi naležnosćemi činić, hišće nawuknyć, zo njejsmy w Serbach na unikatnych zawodach, ale jónkrótnych produktach zajimowani.

Pola nas ma faktisce kóždy kulturny poskićowar monopol, hač na přikład nakładnistwo abo dźiwadło. Štóž serbskemu žiwjenju podobnu dynamiku popřeje, kaž ju načasny čłowjek, to rěka tež młody Serb, wočakujue, dyrbi so ze spěchowanjom na wupłód koncentrować, nic na infrastrukturu producenta. Na kajkich Łužiskich jewišćach so serbske dźiwadłowe hry předstajeja, w kajkich nakładnistwach serbske knihi wuńdu, hdźe serbske internetne medije nastawaja, je serbskim přihladowarjam a čitarjam wšojedne. Hłowna wěcka je mnohotny poskitk w dobrej rěčnej kwaliće ze zajimawymi wobsahami.

Zo je Budyske měsćanske dźiwadło dźakowano přiražkam Załožby za serbski lud dotal napřećo jewišćomaj w Zhorjelcu a Žitawje priwilegowane, kaž je šef Zhorjelskeho dźiwadła sam na zhromadźiznje spěchowanskeho towarstwa kulturnišća při Nysy prajił (to bě tež tema w blogu), njeje ničo samozrozumliweho. Tajki priwileg dyrbiš sej přeco znowa zasłužić. Powučenje zwysoka w interviewje ze Serbskimi Nowinami njeje wuspěšny srědk we wubědźowanju.

Rěč je wohrožena, nic kultura – noweje spěchowanskeje filozofije je trjeba

19. Oktober 2010

We Łužicy njeje kultura wohrožena, ale serbska rěč resp. ze serbšćinu zwjazana kultura. Tohodla chcu čitarjam nowe serbske kino za dźěći a młodostnych na wutrobu połožić. Tež GILLES je wuběrny film – sława wšěm při tutym projekće angažowanym ludźom! Tajke něšto do přichoda pokaza.

Tak mjenowane „Vogtowe poručenja“ su na to wusměrjene, wšo do srjedźišća stajeć, štož rěč wosebje w młodźinje wuwiwa. Tohodla je zwjeselace, zo su dźěłowe skupiny załožby na namjety prof. Vogta nawjazali. Zestawa čłonow skupin je transparentna była (na stronje załožby dokumentowana), a wuslědki su runje tak transparentnje kóždemu zajimcej přistupne. Nětk móža so wšitcy, kaž jim so chce, na zjawnej debaće wobdźělić.

Wozjewjenje mjezywuslědkow ani na krajnopolitiskej runinje z wašnjom njeje – hlej na komisiju k reformje policije w Sakskej. Nichtó njeje dotal na tym dwělował, zo su w dźěłowych skupinach załožby wěcywustojni ludźo a fachowcy skutkowali, a štóž je nětk hižo na móžnych konkretnych zarjadnotechniskich detailach zajimowany, móže sej zakład wobličenjow personalnych městnow a etatnych planow w Vogtowych poručenjach wobhladać a sćěhi zwoprawdźenja doporučenjow dźěłowych skupin wot nich „wotwodźować“.

Ja sam to nječinju, wšako njejsym zarjadniski ekspert, ale sej přeju, zo so GILLES z posołom noweje spěchowanskeje filozofije tež w zwisku z „horncom“ serbskich pjenjez stanje: Unikatna je naša rěč, a wšo druhe ma wotnětka jeje zdźerženju a wuwiwanju słužić, přetož bjez serbskeje rěče njebudźe serbska kultura.

Stara opozicija, nowa Domowina – 1990-2010

8. Oktober 2010

Lětuši winowc je měsac 20. róčnicy – němskeje jednoty, skonstituowanja Sakskeho krajneho sejma atd. Při tym spominamy na spočatk noweje demokratije we wuchodnej Němskej a z tym tež w Serbach. Hladajo na NDR so z prawdu praji, zo překrasnjenje zańdźenosće k zmištrowanju přichoda njedopomha, to pak tež za poměry w lěće 1990 płaći.

Štóž mytos pěstuje, zo je tehdom woprawdźita opozicija „starej Domowinje“ podležała a zo so to hač do dźensnišeho zahubnje wuskutkuje, argumentuje runja tym, kiž praja: Na teritoriju NDR njejsu so w lěće po přewróće „wojowarjo za wobydlerske prawa“ z Noweho foruma atd. přesadźili, ale Helmut Kohl a CDU ze swojimi blokfletami, štož je poražka demokratije a hač do dźensnišeho politisku kulturu wobćežuje. Je to wěrno?

Fakt je: Ludnosć, hač němska abo serbska, nochcyše ani „NDR light“ ani něšto cyle njeznate nowe, ale je so za politiskich zastupjerjow rozsudźiła, wot kotrychž su woni realistiski wid na nowy system a spomóžnu koncepciju wočakowali. Zo je tajki pragmatiski rozsud wolerjow-Domowinjanow znajmjeńša w Serbach wjele dobrych wuslědkow wunjesł, na tym widźimy, zo hišće dwaceći lět pozdźišo Danojo a Frizojo w Šleswigsko-Holsteinskej połnje nadźije na přikładnu serbsku Łužicu hladaja a krajneho radu Hariga do Flensburga přeproša, zo by wón jim móžne puće k dwurěčnosći w zjawnym rumje pokazać móhł.

Dźensa je cyle hinašich konfliktow hač před dwaceći lětami. Tehdom je sej opozicija w Serbach wjac reformow přała, dźensa „stara opozicija“ zdźěla přećiwo reformam w institucionelnym serbskim žiwjenju wojuje, kotrež – hlej na přestrukturowanje ansambla – w „nowej Domowinje“ wjetšina podpěruje. Serbski swět je so fundamentalnje změnił.

(Ja sej nětk prózdniny popřeju, tohodla blog dźesać dnjow wotpočuje. Čitajće nowiny!)

Wotkrywar serbskich figurow z Mišnjanskeho pórclina ma dźensa narodniny

8. Oktober 2010

Na dźěle při kompjeteru kokajo a do powěsćow agenturow hladajo sym njedawno tule zajimawu informaciju wo narodnej drasće z Mišnjanskeho pórclina wuhladał, kotruž wćipnosć mojeho nana wobkedźbujo w němskim originalu tule cituju:

„Die Porzellan-Manufaktur Meißen hat sich auch vom Brauchtum der Sorben inspirieren lassen. Erstmals wurden jetzt Figuren mit sorbischen Trachten gefunden. Das Sorbische Museum Bautzen sprach am Mittwoch von einer bemerkenswerten Entdeckung. «Dass es so etwas gibt, war uns nicht bekannt», sagte Museumsdirektor Tomasz Nawka der Nachrichtenagentur dpa. Ab 24. Oktober sind die filigranen Stücke in einer Sonderausstellung auf der Bautzener Ortenburg zu sehen. Die Schau mit dem Titel «Der Braschka aus Meißen» vereint 25 Figuren, die kulturelle Bräuche in verschiedenen deutschen Regionen farbenfroh dokumentieren, darunter fünf mit Sorbentracht.

Die Ausstellung wurde von dem Bautzener Kunstsammler Jurij Wuschansky angeregt. Nach Angaben des Museums hatte er einen Braschka, einen sorbischer Hochzeitsbitter, erworben, der aus der berühmten Manufaktur mit dem Markenzeichen der gekreuzten Schwerter stammt. Der Braschka mit Hut und Zylinder führt traditionell den Hochzeitszug der Sorben an. Der Fund führte zu einer akribischen Suche nach weiteren Trachtenfiguren aus Meißen. Die etwa 16 Zentimeter großen Stücke seien nach Entwürfen des Dresdner Bildhauers Hugo Spieler aus den Jahren 1897/98 entstanden, hieß es. (…)“

Jurij Łušćanski ma drje dźensa narodniny, ale je na swojim dźěłowym městnje w serbskim domje w Budyšinje, hdźež je wón w Domowinskim zarjedźe za kulturu a wukraj přisłušny. Přejemy jemu wutrobnje wjele dalšich wuměłskich wotkryców!

Přinošk z pjera Jurja Łušćanskeho w Rozhledźe k tutej temje