Archive for März 2011

To najnowše ze załožboweje rady

31. März 2011

Aktualna krótkopowěsć: Załožbowa rada je Lejnu Theurigowu dźensa znowa za štyri lěta jako swoju předsydku woliła – jednohłósnje. Hač do přichodneho posedźenja gremija w juniju ma załožbowy zarjad zakładne rozsudy wo trěbnych strukturnych změnach w serbskich institucijach přihotować.

Tule link k wobšěrnej rozprawje w „Lausitzer Rundschau“

Koncerty SLA w aprylu

31. März 2011

SLA_apryl

Facit zjawneje diskusije wo reformach

31. März 2011

Po tym zo je najprjedy z transparencu klacało, je so – tež z podpěru Załožboweho zarjada a redakcije Serbskich Nowin – čiły zjawny diskurs wo trěbnych reformach serbskich institucijow wuwił. Na spočatku wot, prajmy tak, serbskeho establishmenta přewažnje zatamane Vogtowe poručenja su so jako dobre wuchadźišćo za dźěłowe skupiny załožby wukopali. Tute skupiny fachowcow su wjele strukturnych elementow z namjetow prof. Vogta přewzali. Ale porno Vogtowej papjerje, hdźež su wšě dźěłowe městna scomter tarifowym zastopnjowanjom wuličene, njejsu dźěłowe skupiny šafnyli, swoje – modifikowane – namjety pjenježnje dokładnje podkłasć.

Tež Vogtowe poručenja pak bychu pjenježnje jenož z wurunanjom inflaciskeje raty w etaće załožby fungowali, štož dotal přeco hišće zaručene njeje. Załožba je wuslědki dźěłowych skupin – kaž so dźensniši dźeń słuša – w interneće wozjewiła a potom tež wšě kritiske stejišća k tomu na stronu stajiła. Zwjazkowe předsydstwo Domowiny je jako demokratisce legitimowany najwyši gremij w Serbach swoje měnjenje runja nadregionalnym towarstwam a institucijam zapodało. Dźensa nětk w Budyšinje załožbowa rada a parlamentariska přirada wuradźujetej, po tym zo bě wčera na přeprošenje załožby zakónčaca diskusija wo wšěch wot strukturelnych přemyslowanjow potrjechenych wobłukach. Do toho su Serbske Nowiny ze wšelakimi forumami k tworjenju měnjenja ludźi přinošowali.

Stary a nowy předsyda Domowiny staj před tym warnowałoj – a to bě wosebje na pozicije dotalnych nawodow institucijow wusměrjene – spytać, sej wšě stare struktury wobchować chcyć. Kaž je hižo direktor Załožby přispomnił, pokaza hižo stajnje woteběraca ličba serbsce rěčacych ludźi na to, zo je wulka potrjeba zakładnych reformow w institucijach, kotrychž prěnjotna funkcija je, wuwiwanje serbskeje rěče profesionelnje podpěrać. Jasne pak tež je, zo su wšě wobłuki dotalneje dźěławosće institucijow dale trěbne, ale w efektiwnišej formje, kaž je nowy předsyda Domowiny wuzběhnył. To pak bjez synergije strukturelnje wušeho zhromadneho dźěła njepóńdźe.

W serbskim kraju Europsku chartu regionalnych rěčow a Serbski zakoń wobkedźbować!

30. März 2011

charta_serbsce

DOKUMENTOWANA NOWINSKA ZDŹĚLENKA zapósłanca Hajka Kozela:

Kozel: Serbšćina njesmě so z woporom fuzije gmejnow stać – iniciatiwa so přećiwo zakonjej a europskej charće přeńdźe

Serbski zapósłanc frakcije Lěwicy w Sakskim krajnym sejmje, Hajko Kozel, rěčnik za europsku- a mjeńšinowu politiku, je so k diskusiji wo wuznamje serbskeje rěče w zjawnosći składnostnje planowaneje fuzije Chrósćic a Pančic-Kukowa wuprajił:

Žadanje wobydlerskeje iniciatiwy „gmejnska fuzija 2011“ (w dypku 11 zjawneho lista wjesnjanostomaj a gmejnskim radźićelam), zo njesmě přichodnje hižo na zjawnych zarjadowanjach w dotalnje samostanymaj gmejnomaj Chrósćicy a Pančicy-Kukow serbsce rěčeć, hdyž sej to faktisce jenož jedyn přitomny žada, akceptabelne njeje. Dotal so posedźenja gmeinskeje rady w Chrósćicach prawidłownje w serbskej rěči wotměwaja. Paragraf 9 sakskeho Serbskeho zakonja kóždemu Serbej prawo dawa, w zarjadniskich naležnosćach ertnje a pisomnje serbsku rěč nałožować, to dyrbi tež za serbskich gmejnskich radźićelow a wjesnjanostow płaćiwosć měć.

W prěnjej rozprawje ZRN k zwoprawdźenju Europskeje charty regionalnych a mjeńšinowych rěčow z lěta 2000 rěka: „W ryzy abo přewažnje serbskich gmejnach Swobodneho stata Sakska dawa serbska rěč zjawnemu žiwjenju charakteriski raz. To zarjad a posedźenja gmejnskich radow wopřijima. Při tym je zaručene, zo su – na přikład přez wuwěški we woběmaj rěčomaj – tež wobydlerjo, kotřiž jenož němsce rozumja, do lokalneho žiwjenja zapřijeći.“ (Hlej němski tekst w přiłoze.) Cyle wothladajo wot toho, hač docyła hišće k fuziji mjez Chrósćicami a Pančicami-Kukowom dóńdźe, ma so směrnicam Europskeje charty regionalnych a mjeńšinowych rěčow wotpowědujo mało hišće wobstejacych zjawnych serbskich rěčnych rumow wobchować.

To je sej tež nowy předsyda Domowiny, Dawid Statnik, kónc tydźenja na hłownej zhromadźiznje třěšneho zwjazka Serbow žadał. Za Lěwicu je jasne: Fuzija dotal samostatnych serbskich gmejnow zarjadniskeho zwjazka „Při klóšterskej wodźe“ – Chrósćicy, Pančicy-Kukow, Njebjelčicy, Ralbicy-Róžant a Worklecy – k serbskej wulkogmejnje smě so jenož krok po kroku wotměwać, jeli so při tym serbska rěč w zjawnym rumje sylni a nic so zesłabi. Poprawom njedyrbjało to w dobje simultaneje přełožowanskeje techniki wobydlerjam problem być. Hdyž je europski parlament z 23 hamtskimi rěčemi dźěłakmany, budźemy drje z dwěmaj wobchadźeć móc. „Runoprawosć mjez woběmaj rěčomaj“ njerěka porno měnjenju iniciatiwy, zo jedna rěč při prěnjej składnosći pod blido padnje.

„Łužica je naša domizna a naš rěčny rum!“

26. März 2011

Z tutymi słowami je nowy předsyda Domowiny, 27-lětny Dawid Statnik, na kóncu 15. hłowneje zhromadźizny třěšneho zwjazka Serbow žadanje wobydlerskeje iniciatiwy z Pančic za němskorěčnymi zjawnymi komunalnopolitiskimi zarjadowanjemi jasnje wotpokazał a namołwił: „Mamy na našich prawach wobstać!“ Z 90 procentami haj-hłosow woleny Statnik sej přeje, zo njewostanje jeho předchadnik Jan Nuk, kiž po jědnaće lětach hižo njekandidowaše, unikat, ale prototyp – narodneje spěrawosće. Eksaktnje to je so zastupjerjej zwjazkoweho nutřkowneho ministerstwa Detlevej Reinej na Nuku lubiło: „Wot předsydy narodneje mjeńšiny so energiske zasadźenje za zajimy ludoweje skupiny wočakuje.“

Sakska ministerka Sabiner Schorlemer, kotraž je popołdnju přichwatała, je w mjenje krajneho knježerstwa Nukej serbsce „wjele zboža“ wupřała, a jednaćel Domowiny Bjarnat Cyž jeho „wojowarja ze strowej serbskej wutrobu“ mjenowaše. Wón so za „sprawne zhromadne dźěło“ dźakowaše, njedźiwajcy toho staj so „druhdy wo wobsahach zwadźiłoj“.

Hłowna zhromadźizna je najwažniši kontrowersnje diskutowany problem mudrje rozrisała: Wo modelu korporacije zjawneho prawa so dale hromadźe přemysluje, ale na kromje zhromadźizny w rozmołwach bě pytnyć: Namjet, wot ludnosće cyłeho serbskeho sydlenskeho ruma „serbski“ parlament wolić dać, je z blida. Jeli so jónu serbski parlament załoži, potom definitiwje z hinašim wólbnym modusom. Tak steja we přiwzatym „namjeće za wobzamknjenje k prašenju zaručenja sobupostajowanskich a samopostajowanskich prawow Serbow“ praktiske aspekty w srjedźišću, na přikład zo smě serbski lud zastupjerjow Serbskeju radow Sakskeje a Braniborskeje sam wolić, zo leža rozsudy wo rozdźělenju statnych spěchowanskich srědkow jeničce w serbskich rukach a zo móže serbski lud přichodnje planowanje serbskeje šulskeje syće přewjesć a nošerstwo serbskich kubłanišćow přewzać.

Njewěm, hač je woprawdźe něchtó 183 stron podłožkow přečitał. So wě, zo bě tež skurilnych rozestajenjow. Tak steješe w namjeće za změny wustawkow „Hłosawzdaća liča jako přećiwne hłosy“, štož bu bohudźak šmórnjene. Rozumju drje mjerzanje jednaćela, hdyž nochce wjetšina zwjazkoweho předsydstwa žane měnjenje měć, ale tak to njeńdźe. Lóštny pak bě přiwzaty namjet direktora Serbskeho instituta Dietricha Šołty, pokiw „Dalokož so w tutych wustawkach funkcije a pomjenowanja po muskim splahu wopisaja, měni so z tym runohódnje žónski a muski splah“ nic jako „přispomnjenje“ w swójskim artiklu naspomnic, ale jako nóžku. Wopodstatnjenje: Kak wažne nóžki su, pokaza Guttenberg …

To bě historiska hłowna zhromadźizna – měrniwa, sebjewědoma: 1810 su so serbscy starši w Delnim Wujězdźe, na městnje lětuseje hłowneje zhromadźizny, z wyšnosću nasadźowali, dokelž njeje direktor šule serbsce móhł. Bohužel njeje so tamle hač do dźensnišeho wjele serbskeho zdźeržało, ale zo je docyła telko serbskeho po cyłej Łužicy wyše wostało, je wuslědk stawiznow zaměrneho spjećowanja. Mjeztym je so bojowniski stil w kóždym nastupanju změnił – Jan Nuk je Sakskim Nowinam prajił, zo by jako kral wuspěšniši był hač z demokratiskim srědkami, jeho naslědnik pak nochce ani kral ani wjednik, ale nawjedowacy moderator być. Změna generacije. W tutym zmysle jemu wjele zboža přejemy!

Bjez serbskeje rěče žane serbske samopostajowanje

25. März 2011

Domowina steješe před dźesać lětami na čole tak mjenowaneho Chróšćan zběžka. Byrnjež tehdom porno dźensnišim poměram hišće předsydstwo Domowiny a redakcija Serbskich Nowin přezjednje w narodnych naležnosćach wojowałoj, běštej zjawnje spóznajomnej łamkaj w zastupnistwje serbskeho ludu napřećo sakskej politice: Fararjej z Njebjelčic a ze starownje w Sakskich Nowinach přećiwo prócowanju wo zdźerženje srjedźneje šule w Chrósćicach polemizowaštaj. A serbscy wjesnjanosća za nowu centralnu serbsku srjedźnu šulu pledowachu.

Nimam wotpohlad pobrachowaceje narodneje jednoty dla skiwlić, přetož mamy k wědomju brać, zo je nimo přirodneje pluralnosće – młodźina w ZSW je hinaša hač we Wotrowje, a wědomostnica w Serbskim instituće hinak mysli hač bur w Chrósćicach – tež rozdźělnych loyalnosćow. Serbski komunalny politikar njeje delegat třěšneho zwjazka, ale wolerjow swojeje gmejny, a jeho najwyši zakoń njejsu wustawki Domowiny, ale gmejnski porjad Swobodneho stata Sakskeje.

Ale njedźiwajcy wšěch praktiskich rozestajenjow ma serbska rěč z platformu našeho diskursa wo lěpšim přichodźe być. Tohodla njemóžu so dodźiwać, zo nima zastupjer Domowinskeje skupiny w Pančicach, hdźež njeje ani w gmejnskej radźe ani w klóšterskim wobłuku znajmjeńša zasadnje serbšćina z jednanskej rěču a hdźež antiserbska iniciatiwa wo to wojuje, planowanu fuziju z Chrósćicami za „germanizaciju“ Chróšćan komunalnych politikarjow znjewužiwać, tuchwilu žane druhe palace problemy hač so z wulkim nastawkom w nowinje wo „wottřělenje“ jednaćela Domowiny prócować.

A w tutym zwisku poslednje komentowace słowo ke korporaciji a parlamentej w tutym blogu: Njeznaju nikoho, kiž je principielnje přećiwo korporaciji zjawneho prawa nastajeny resp. nima serbski parlament za smjerćsympatisku ideju. Ale, lubi ludźo, kaž w lěće 2001 na šulskim dworje Chróšćan šule wostanje naša najwažniša tema: Wuwiwanje zjawnych rěčnych rumow. Hdyž nichtó hižo serbsce njerěči, serbske samopostajowanje hižo njetrjebamy. Sym zwólniwy, za kóždy model podpisać, kiž serbskorěčnosć zaruča. Wo tym pak so dotal přemało rěči.

Serbscy IMojo w fokusu Wuhladka

25. März 2011

Zajimawy pokiw na telewizijny program, rěčnje wot dr. Hynca Rychtarja wobdźěłany:

MDR TELEWIZIJA | WUHLADKO | 02.04.2011 | 12:20 hodź.
Wotkryte! – Serbske IMy w fokusu wědomosće
Jich skrytne mjena běchu „Troll“, „Sänger“ abo „Küster“. W nimale wšěch serbskich institucijach, towarstwach a cyrkwjach woni operowachu – ći IMy, ći njeoficialni sobudźěłaćerjo statneje wěstoty w NDR.
20 lět po přewróće runa so dźěło na stasiaktach w Serbach běłym njepopisanym łopjenu. Za Konrada Felbera, nawoda Drježdźanskeho zarjada za stasipodłožki, njeje do dźiw – pře wuske su swójbne styki, pře wulke wosobinske wotwisnosće a poćahi mnoho Serbow k staće NDR. Historikar dr. Timo Meškank sej nětko jako prěni zwaži, što hač do nětko hišće nichtó činił njeje, zwiski mjez stasi a Serbow wědomostnje nadźěłać.

KOREKTURY:
Wotkryte! – Serbske IMy→ Serbscy IMojo
w fokusu wědomosće
Jich skrytne mjena běchu „Troll“, „Sänger“ abo „Küster“. W nimale wšěch serbskich institucijach, towarstwach a cyrkwjach woni operowachu – ći IMy, → ći IMojo
ći njeoficialni sobudźěłaćerjo statneje wěstoty → bjezstrašnosće
w NDR. 20 lět po přewróće runa so dźěło na stasiaktach w Serbach
běłym njepopisanym łopjenu → běłemu njepopisanemu łopjenu.
Za Konrada Felbera, nawoda → nawodu
Drježdźanskeho zarjada za stasipodłožki, njeje do dźiw → to dźiw
– pře wuske → přewuske
su swójbne styki, pře wulke → přewulke
wosobinske wotwisnosće a poćahi mnoho Serbow k staće → k statej
NDR. Historikar dr. Timo Meškank sej nětko jako prěni zwaži, što → štož
hač do nětko → hač dotal
hišće nichtó činił njeje, mjenujcy
zwiski mjez stasi a Serbow → Serbami
wědomostnje nadźěłać. → wobdźěłać

Serbski = hybridologiski institut

24. März 2011

W prepošenju Serbskeho instituta k mjezynarodnej konferency w Slepom kónc oktobra zhonimy, zo su dźensniši dźeń „Dualismen in Frage gestellt: die ausschließliche Gegenüberstellung Männlich – Weiblich, oder auch Jung – Alt, Kunst – Unterhaltung, Zentrum – Peripherie.“

Aha, derje, zo to skónčje wěmy :-), a Serbski institut ma na blaku orientaciju za nas na składźe: „Für diesen Paradigmenwechsel steht die Hybridologie, wie sie sich in den letzten Jahren am Sorbischen Institut in Bautzen als neuer Forschungsansatz etabliert hat. Ihren diversitätsbewussten Fokus richtet sie vor allem auf die Dialogizität und Prozessualität von interkulturellen Begegnungen, wobei auch alte und neue Formen von Reinheitsdenken thematisiert werden. Bezeichnend für die hybridologische Perspektive ist, dass nicht nur Denkformen untersucht werden, sondern auch die entsprechenden Strukturen exemplarisch hinterfragt werden.“

Na tutej konferency dźe wo strategije wobchadźenja z přesydlenjom wudobywanja brunicy dla. Tohodla maja „auf der Konferenz – mit der hybridologischen Sicht – Auswirkungen dieser Umbruchsituation auf die betreffenden Ortschaften und ihre Mehrkulturalität thematisiert und mit Erfahrungen aus anderen Regionen und Forschungsfeldern verglichen werden.“ Štóž ma zajim, so perspektiwam za Slepjanske kónčiny z hybridologiskeho wida wěnować, njech so přizjewi resp. wobhoni:

Sorbisches Institut/Serbski institut
PD Dr. Elka Tschernokoshewa
Bahnhofstr. 6
02625 Bautzen
Tel. 03591/4972-0
e-mail: tscherno@serbski-institut.de

Dr. des. Fabian Jacobs
e-mail: fabianjacobs@gmx.de

Lóštne porsty – koncert za swójby w SLA

24. März 2011

NOWINARSKE WOZJEWJENJE

Lóštne porsty
Serbski ludowy ansambl přeprošuje na koncert za swójby– moto: tastowe instrumenty

W přichodnym koncerće za swójby steja tastowe instrumenty w srjedźišću. Přeprošujemy wšitkich zajimcow njedźelu, dnja 27. měrca 2011, w 16.00 hodź. do awle Schilleroweho gymnazija.
Mnoho instrumentow maja tasty – klawěry, keyboardy, akordeony – što maja zhromadneho? Kak klinči cembalo? Što stanje so w synthesizeru? Zajimawe prašenja, wjele wotmołwow a hišće wjace hudźby dožiwiće na přichodnym swójbnym koncerće k temje TASTOWE INSTRUMENTY.
Kralowna tutych su pišćele. Zo bychće tež tute krasne zynki słyšeli, přeprošujemy tutón raz do awle Schilleroweho gymnazija.
Koncert moderěrujetaj Milena Vettraino, intendantka SLA a Christian Kabitz, intendant Mozartoweho swjedźenja we Würzburgu. Instrumentalisća su Liana Bertók, Christian Kabitz a Wolfgang Frister.

koncert „Lóštne porsty“
njedźelu, dnja 27. měrca 2011, w 16.00 hodź.

w awli Schilleroweho gymnazija w Budyšinje
Schillerowe zelenišća 2
02625 Budyšin

Zastupne lisćiki za 8,- € (dorosćeni) a 4,- € (dźěći) kaž tež swójbnu kartku za 19,- € dóstanjeće w SLA (03591 / 358 107) a při dnjowej pokładni.
Poskići so tež abonement za dwaj koncertaj (14,- € dorosćeni a 6,- € dźěći).

http://www.sne-gmbh.de

nowinarski kontakt:
Thomas J. Durgeloh
tel: (0)3591 – 35 81 08
fax: (0)3591 – 53 19 686
E-Mail: mac@tdurgeloh.de

Zažna twórba Rapaka – serbske wuměłstwo we Łuze

24. März 2011

Tule widźiće zažnu twórbu molerja a čłona Zwjazka serbskich wuměłcow, Roberta Böhmera alias Rapaka, z lěta 1998. Tehdom njejsmój so hišće znałoj. Mjeztym je so wón z nanom třoch dźěći stał, wón je swoje doktorske dźěło wuspěšnje zakitował a dźěła hižo lěta dołho jako referent za srjedźny staw w hospodarskim ministerstwje w Durinskej.

Tutu mólbu je mój přećel Rapak loni znowa wobdźěłał a namaj k hodam darił. Mólba steji w „zelenym salonje“ naju chěžki we Łuze – na drjewjanej twórbje stareho znateho mojeho nana, wuměłca Antona Gößmanna z Westfalskeje. Mólba je jara typiska za stil Roberta Böhmera, jeho mólby móžachu so ludźo tež jónu na wustajeńcy w Budyšinje wobhladać.