Archive for April 2011

Kak je k přewrótej rěčneje politiki dóšło?

30. April 2011

Prěni raz w stawiznach rěka: Serbja njetrjebaja přitomnosće Němcow dla ani na oficielnej runinje gmejnskeje politiki němsce rěčeć, a jeli něchtó serbsce njerozumi, ma so jemu přełožić. Gmejna ma połnu swobodu, formu přełožowanja rjadować, město z wjestšimi wudawkami zwjazaneho simultaneho přełoženja móža tež jednotliwcy swojim susodam wobsah wuprajenjow posrědkować. To je jadro wotmołwy nutřkowneho ministra Ulbiga zapósłancej Kozelej, dokumentowane w oficielnej ćišćence Sakskeho krajneho sejma.

Kak je k tajkej małej rewoluciji dóšło? Sprěnja prowokantneje hłuposće wobydlerskeje iniciatiwy „gmejnska fuzija 2011“ dla, kotraž je z swojim žadanjom za přeněmčenjom zjawneho diskursa tež najměrnišeho Serba wužadała. Zdruha wobdźiwanja hódneho konsekwentneho wustupowanja Chróšćan wjesnjanosty a tamnišich gmejnskich radźićelow dla, kotřiž su zjawnosći jasjnje demonstrowali: Nětk je kónc z asimilaciju. Střeća wažneje hróle mjeńšich rěčow w nowej Europje dla, kotraž je so tež na krajnu runinu wuskutkowala.

Zeštwórta prěnjeho serbskeho ministerskeho prezidenta dla, kiž sam w Pančicach bydli a kotrehož jeho minister do wušparanjow přinjesć nochce. K pjatemu: Hrožaceho žadanja za nowelěrowanjom Serbskeho zakonja dla. Knježerstwo ma zajim na tym, Serbam zaćišć dać, zo su wobstejace zakonje za zdźerženje serbšćiny dosahace. Tohodla su woni tute zakonje nětk bóle na dobro Serbow interpretowali hač je dotal z wašnjom było. Potajkim na cyłej liniji historiski podawk z wulkim efektom za sylniše serbske sebjewědomje.

Nawal iluzijow wo „serbskim parlamenće“ – a fakty z praksy wšědneho dnja krajneho sejma

30. April 2011

Steffen Groß je so w Nowym Casniku čo 17/2011 na stronje 3 prašenju wěnował, što bychmy wot serbskeho parlamenta wočakować móhli. Hladajo na problem kóštow je wón poručił, „dass ein serbski sejm ehrenamtlich arbeiten sollte. Ganz analog zu den Kreistagen oder Gemeindeparlamenten.“ Při tym je Groß zabył, zo njebychu mjenowane gremije bjez gmejnskeho zarjada abo krajnoradneho zarjada – potajkim hłownohamtskeho aparata – dźěłać móhli, kotrejž so wo podłožki za wuradźowanja staratej. A tohorunja wón njeje skorženje wjele čestnohamtskich komunalnych politikarjow k wědomju brał, zo su woni hustodosć přejara wotwisni wot přidźěła ludźi ze zarjada a maja problemy, so we wobmjezowanym wólnym času do hłubin kompleksnych maćiznow podać.

W zwisku ze žadanjom za wjac transparencu w nutřkownoserbskej politice Groß praji: „Parlamente sind Agenturen der Allgemeinheit und stellen den öffentlichen Raum für ergebnisoffene Debatten, Ideenfindung und schließlich Beschluss von konkreten Maßnahmen dar.“ Njewěm, w kajkim kraju je awtor žiwy, w mojim najskerje nic. Tuchwilu njeje žanoho krajneho sejma po cyłej Němskej z tajkimi debatami. Rozsudy so tworja w koaliciskich wuběrkach, za kabinetnym blidom a na posedźenjach frakcijow. Wšě tute gremije su nimale wšudźe njezjawne. Sym nětk wjac hač jědnaće lět kóždy tydźeń minimalnje połsta hodźin profesionelnje ze sakskim parlamentom zaběrany: W wjac hač 99 procentach wšěch dypkow dnjoweho porjada zjawnych plenarnych posedźenjow móžu do toho ze stoprocentowskej wěstosću wěšćić, kajku poziju rěčnicy wšelakich frakcijow zabjeru a kak wothłosowanje wuńdźe. Přirunujo z tym je zwjazkowe předsydstwo Domowiny radikalnodemokratiske zarjadowanje.

A štož „Möglichkeit der Teilhabe und damit die Schaffung der Öffentlichkeit“ nastupa, chcu so wuwzaćnje jónu samoho citować. Na prašenje kolegi, kak jako rěčnik frakcije z łoskoćiwymi informacijemi wo „mojich“ zapósłancach wobchadźam, sym jemu połchutnje-połžortnje wotmołwił: Jeli su potrjecheni přezjedni, potom telko dokumentow, protokolow a dalšich podłožkow kaž někak móžno wozjewjam a najradšo do interneta staju. To je wuraz absolutneje transparency. Potom žurnalisća zadwělowanje na mnje zazwonja, prajo: „Haj, jara rjenje, ale to wšo čitać njemóžu. Prošu će, mi konkluziju najwažnišich dypkow dać.“ Tak mam zaso hegemoniju interpretacije faktow … Nětk cyle chutnje prajene: Kóždy parlament, wšojedne hač na komunalnej, krajnej, nacionalnej abo europskej runinje tajki nawal informacijow produkuje – krajny sejm w Drježdźanach w běhu jedneje legislaturneje periody wjac hac dźesać tysać ćišćenkow -, zo by so kóždy dźeń na dźěle znajmjeńša poł dnja z lekturu běžnych wěckow zaběrać dyrbjał. Druha połojca dnja da so do čitanja resp. poskanja abo hladanja wšěch rozprawow w nowinach, sćelakach rozhłosa, telewizije a na internetnych platformach inwestować, kotrež maja něšto za našimi temami činić.

To objektiwnje nichtó njemóže – tohodla smy wšitcy na retomas ekspertow a zarjadnikow pokazani, potajkim wotwisni wot ludźi, kotrymž dowěrjamy abo nic. Posledni aspekt, kiž pola Großa rólu njehraje: Přećiwo rozsudam sejma móžeš na sudnistwje skoržić – z formelnych abo wobsahowych přičin. Najwažniše zakonje su nimale přeco z předmjetom za zarjadniske abo wustawowe sudnistwo (hlej jeničce w Sakskej zakoń wo wotewrjenskich časach wobchodow, škiće njekurjakow abo zakoń schadźowanja atd.). To pak rěka, zo w kontrowersnych prašenjach serbskeho parlamenta na kóncu (němske) sudnistwo rozsudźi. Tomu so tež ze žanym trikom wuwinyć njemóžeš, hdyž sy sebje samoho do prawniskeho symstema reprezentatiwneje demokratije integrował. Tohodla je alternatiwa z mojeho wida: Direktnodemokratiske elementy pod třěchu Domowiny posylnjeć.

Křižerska statistika 1960-2011 Katolskeho Posoła

29. April 2011

… steji Wam tule online k dispoziciji.

Rozestajenje wo rěč rozsudźene – samo wjesnjanosta smě prěco serbować

29. April 2011

Kosel_Ulbig_Sorbisch

Sakske knježerstwo je napřećo krajnemu sejmej oficielnje wobkrućiło, zo smědźa wšitcy serbscy komunalni politikarjo – gmejnscy radźićeljo a wjesnjanosća – na posedźenjach gmejnskeje rady přeco serbować. Z tym je wobydlerska iniciatiwa „gmejnska fuzija 2011“, kiž je so přećiwo nałožowanju serbšćiny w přitomnosći serbsce njerozumjacych ludźi wospjet zjawnje wuprajiła, dospołnje zwrěšćiła.

Chróšćan gmejnska rada a wjesnjanosta Maćij Brycka staj so na cyłej liniji ze swojej poziciju přesadźiłoj. Štóž chce přichodnje fuziju gmejnow zarjadniskeho zwjazka „Při Klóšterskej wodźe“, ma nětkole jasne politiske a juristiske połoženje wobkedźbować. A tež stejišćo zamołwiteho za serbske naležnosće w ministerstwje za wědomosć a wuměłstwo, Stanisława Brězana, napřećo serbskemu rozhłosej je wot cyłeho knježerstwa wobkrućene.

Z protokolom sejma (klikń prošu na dataju „Kosel_Ulbig_Sorbisch“) nětk wěmy, zo njepłaći prawo na serbowanje jenož za gmejnskich radźićelow, ale tež za nawodu gremija, wjesnjanostu. Dwělomne pak je hišće, štó ma móžne kóšty za přełožowanske naprawy přewzać. Porno wuprajenju ministra Ulbiga, kiž je w mjenje statneho knježerstwa wotmołwił, měni zapósłanc Hajko Kozel, zo ma krajna runina gmejnskej wotpowědne wudawki wotewzać, přetož dźe wo sćěhi krajneho zakonja – Serbskeho zakonja.

„Sorbische Kommunalpolitiker dürfen offiziell Sorbisch reden“ („Sächsische Zeitung“ online)

Swjedźeń zbóžnoprajenja Jana Pawoła II. njedźelu w Zhorjelcu

28. April 2011

Pokiw na swjatočny podawk prěnjeje meje je tule.

Nowostka z Braniborskeje: Wučba kaž w Zelenskej? Nichtó kuzłoprut za wjac pjenjez nima

28. April 2011

Wčera wječor je na přeprošenje Rosy Luxemburgoweje załožby w Drježdźanach braniborski financny minister dr. Helmuth Markov (Lěwica) wo połoženju w susodnym kraju přednošował. Braniborska ma kóžde lěto wot 10 miliardow euro krajneho etata 700 milionow euro danjow za dołh prjedawšich koalicijow – přeco pod nawodnistwom SPD – płaćić. Hladajo na to, zo mzda wšěch wučerjow lětnje 900 milionow euro wučinja a zo ma kraj hač do lěta 2014 bjez noweho zadołženja wuńć, póznawaš, w kajkej ćežkej situaciji Braniborska je.

W běhu lětdźesatka kraj dalšich 10 procentow ludnosće přisadźi – tohodla budźe tež 1.400 mjenje dźěłowych městnow w policiji, štož je přirunujomne z wotpowědnym personelnym wottwarom sakskeje policije. Njedźiwajcy toho je čerwjeno-čerwjena koalicija w Podstupimje na polu kubłanja wjac srědkow za młode kubłarki wyše měła hač něhdyše čerwjeno-čorne knježerstwo. Nowotwar dróhow pak tuchwilu lědma je, hačrunjež so to wjele ludźi přeje, dokelž so falowych pjenjez dla jenož tamle wobjězdne dróhi twarja, hdźež su so wšitcy přezjedni. Ale někajka protestowaca initiatiwa so nimale wšudźe namaka :-). Před tajkim pozadkom njeje dźiw, zo njeje tuchwilu tež z Braniborskeje žanoho pospyta, so ze Sakskej a zwjazkom na powyšenje budgeta Załožby za serbski lud dojednać …

Runja Sakskej steja tež w Braniborksje wjele stejnišćow kubłanišćow k dispoziciji: Markov je na diskusijnym zarjadowanju w Drježdźanach samo nastork k přemyslowanju dał, w zanjesenych kónčinach šulsku wučbu po modelu Zelenskeje organizować: Dźěći doma za kompjuterom sedźo wuknu (a swojeho wučerja jenož hdys a hdys live widźa). Wot swojich towaršow w Sakskej sej Markov wjac zhromadneho dźěła na nowej, hranicu překročowacej koncepciji za cyłu Łužicu přeje.

Markov, kiž zdobom jako zastupowacy knježerstwowy šef amtěruje, bě runja sakskemu ministerskemu prezidentej Tilichej dołholětny zapósłanc w europskim parlamenće, a je tohorunja pragmatiski typ. Po nowšich demoskopiskich woprašowanjach je wolerstwo w Braniborskej dźeń a spokojniše hladajo na politiku noweje koalicije.

Što je to wšo nas nawučiło? Strukturelne problemy njedadźa so ani přez ideologiju ani přez dale a wjac gremijow rozrisać, ale jim móžeš jenož z profesionelnym a efektiwnym zarjadowanjom wotpomhać. So wě, zo směmy přeswědčeni być, zo Serbam wjac zjawnych srědkow přisteji – ale zwotkel wone přińdu? A tež tak mjenowany serbski parlament njeby kuzłoprut za wobstaranje pjenjez měł. Štóž pod tajkimi ramikowymi wuměnjenjemi prěnjotnje přećiwo „někotrym zamołwitym serbskim funkcionaram“ wojuje, je načasny trend zapasł.

Markov na na poslednje prašenje, štož sej wón jako Lěwicar přeje, wotmołwił: kuzłarski kiješk, derje wědźo, zo tež wón ženje kuzłoprut njezměje.

Tilich a Wöller w zwadźe

28. April 2011

Hlej tule artikl w „Zeit“

Mjenje telewizije, wjace fantazije!

27. April 2011


Nawjazujo na dźaknu Božu mšu křižerjow w Róžeńće, hdźež je tachantski farar Wito Sćapan wo přenjesenju jutrowneho poselstwa do wšědneho dnja prědował, kaž sym w rańšim wusyłanju serbskeho rozhłosa słyšał, dyrbjała so tež wažnosć wužiwanja medijow wobkedźbować. Přerězny rowjenk w Němskej je na telewizor putany kaž narkoman na heroin. To najhórše pak je, zo hižo dźěći wodnjo hodźiny dołho před telewizorom kokaja – a potom při zastupje do šule porjadnje rěčeć njemóža. Runje nětkole w prózdninach so pak pokaza, kelko móžnosćow za přijomny wólny čas z dźěćimi w našej rjanej Łužicy je. Mjez druhim we Wojerowskim zwěrjencu (na foće mój mótk Baltazar z Erfurta).

Zastupny lisćik za dorosćeneju a dźěćo płaći 7,50 euro – přirunujo ze zwěrjencami wulkoměstow je to njesměrnje tuni poskitk. Na wšěch wobhrodach su trojorěčne tafle ze serbskimi, němskimi a jendźelskimi rozłoženjemi mjenow a žiwjenskich wašnjow zwěrjatow. Tak smy tež „bažantarnju“ wuhladali. Rjenje stej tež hrajkanišćo a wobhroda za majkanje, hdźež je so Baltazar rady swojim nowym zwěrječnym kumplam zbližił. Porno nawalej wobrazow z telewizora, kotryž dźěći do pasiwity zawjedźe, su wobrazy w přirodźe nastork k aktiwiće. Tohodla je so při přichadźe šěsćlětneho hólca we Łuze wukopało, zo tuchwilu telewizor nimamoj 🙂 (štož je wón hnydom akceptował, wšako doma w swójbje tež žadyn telewizor njesteji.)

Za pjatk a kónc tydźenja je najkrasniše wjedro připowědźene – rjana składnosć za swójbny wopyt w Wojerowskim zwěrjencu abo pobyt druhdźe pod hołym njebjom we Łužicy. Za serbske swójby ma redukowanje resp. wotstronjenje hladanja telewizije nimo powšitkownych dobrych psychiskich a kubłanskich wuskutkow tež smjerćwažny rěčny efekt: Njetrjebaš doma ze swojim serbskim jazykom nastajnosći z hoberskim nawalom němskeho bledźenja z wobrazowki konkurować, ale móžeš sej cyle njenapjatej serbskej bjesadźe wěnować. Někotre lěta pozdźišo njech dorost krok po kroku wjac radlubje dosć w interneće surfuje, ale do toho ma so imunotny system za filtrowanje kumštnych wobrazow skrućeć.

Změna abo kónc: Nowiny před rozpućom

26. April 2011

Wuspěch njeje faktisce hižo planujomny, rěka w naćisku koncepcije jednaćelow šwicarskeho wulkonakładnistwa za knižny projekt: Dwójce w běhu lětdźesatka je noweje „internetneje generacije“ ze swójskej mentalitu a wašnjom. Z tym přirunujomna dynamika njeje w stawiznach čłowjestwa hišće ženje była, je mój redigowacy nan na kromje manuskripta přispomnił. Tohodla je z wida awtora teksta cyle wotewrjene, hač budźe w lěće 2020 docyła hišće ćišćana nowina abo hač papjera jako medij nimo elektriki dale wobsteji. Na kóždy pad pak su časy stabilneho hospodarskeho połoženja nowin nimo

Štóž pak objektiwnje dołhodobnje planować njemóže, „tež inwestować njemóže. Wón ma hnydom pjenjezy zasłužić.“ Porno rozhłosej a telewiziji je internet „grawěrowace wohroženje nowinarstwa.“ Wšitke nowiny steja před nadawkom, „sebje same znowa wunamakać“ – abo zahinyć. Rezimej je jednory a brutalny, zo „nima klasiski wobchodny model nowin přichod“, tohodla „smy wužadani kaž ženje do toho w našim žiwjenju“. Rozsudne za přežiwjenje medija je tworjenje sylneje, wěryhódneje marki.

Njeńdźe wo wulke koncepty, ale zwólniwosć, sej stajnje „puć w njewěstosći pytać“. Marka jednotliweho medija słuša tohorunja akceptancy wot njeho rozšěrjenych produktow, tak na přikład britiska nowina Sunday Telegraph dźensniši dźeń 60 procentow swojeho dobytka z předawanjom spanskich woblekow, leksikow a knihow docpěwa – a to „před pozadkom z lubosću činjeneho, pozitiwneho žurnalizma“. Ani informacije wo kulturje ani wo hosćencach ani wo gmejnskich powěsćach njetrjebaja nowiny, dale a wjac ludźi sej swoje informacije za wšědne žiwjenje w interneće na stronach priwatnych, towarstwowych, zarjadniskich abo komercielnych poskićowarjow organizuje – tež w Serbach a wo serbskim towaršnostnym žiwjenju, a to dźeń a wjac tohorunja w serbskej rěči. Pomocnik Google při tym maksimalnu transparencu posrědkuje.

K tomu so w našim zapadnym swěće negatiwny demografiski trend přidruži – je dale a mjenje ludźi, kotřiž su ze zaměrowej skupinu konkretneho medija. To wšo su spóznaća managerow-žurnalistow mjezynarodnje skutkowaceho koncerna z lětnym wobrotom nad jednej miliardu. Swět so po zhromadnych mechanizmach wuwiwa – we wulkej runja małej dimensiji. Štož je w Šwicarskej wěrno, trjechi zasadnje tež w Serbach.

Jutrowny lud: Křižerjo 2011, posoljo serbskeje kultury radosće – nalěćo a zmortwychstanjenje

25. April 2011


Křižerstwo je dale a dostojnišo, a křižerjo dale a lěpje spěwaja. Tak sym sam jako přihladowar doma we Łuze, w Radworju a w Chrósćicach zaznał, tak su druzy ludźo wo swojich dožiwjenjach powědali, a tak je to zawěsće tež na druhich městnach było. Po jutrownej nocy w cyrkwi a na kěrchowje w Zdźěri, hdźež je swójba mojeho mótka kemši šła (zapłać Bóh fararjej Kilankej, kiž je dźěći tak rjenje do kemšow zapřijał), bě jutrownička w Serbach zaso prěwšu měru krasny dźeń – a to lětsa při najrjeńšim wjedrje.

Křižerstwo njeje jenož demonstracija žiweje wěry a tradicije, ale je najwjetša manifestacija žiweje serbskeje rěče. Zdobom je wone z wurazom narodneje jednoty, ludźo móžachu na konjach wjele přećelow (tež zwonka Łužicy bydlacych), swójbnych, znatych, nawodow kulturnych skupin, fararjow, stareho a noweho předsydu Domowiny, jednaćela třěšneho zwjazka a direktora Załožby za serbski lud wuhladać. So wě, zo k tutej manifestaciji publikum słuša, kiž podźěl bjerje, a tohodla nimo pilnych pomocnikow, kotřiž křižerjow pohosćeja, wjele němskich a wukrajnych a tež dosć serbskich přihladowarjow wšěch wěrywuznaćow k poradźenemu zarjadowanju přinošuje.

Moja Berlinska kuzina, w měšćanskej štwórći Wedding mjez wjele muslimskimi susodami žiwa, njebě jenož čiłych křesćanskich nałožkow dla fascinowana, ale njemóžeše so dodźiwać, kelko prócy a pjenjez hižo jara młodźi křižerjo a jich swójby inwestuja – zo je jim křižerstwo tajka wažna, wjele woporow hódna wěc. Zdobom je jej dobra nalada napadnyła, kotraž wšudźe knježeše. Bjez njeje njeńdźe, serbska radosć a wjesołosć stej z najwažnišim psychiskim stołpom serbskeje kultury – Serbja su takrjec jutrowny lud, kruće zakótwjeny w nalěću a wobrazach Zrowastanjeneho.

Na wobrazu: Křižerjo lětsa we Łuze (foto: Ingolf Teich)