Archive for Juli 2012

Nalěpkowa akcija „A serbsce?“ nima lětnju přestawku – budźe Benedikt Cyž zaso swarjeć?

31. Juli 2012

Kaž na stronje iniciatiwy steji, móžeće tule nalěpki skazać: aserbsce (at) web.de

Ralbičanske přirunanje: Koleso na kupje

31. Juli 2012

Što chceš na małej kupje wosrjedź hata pola Ralbic z čerwjenym kolesom? Dokal jězdźić, hdyž wotpowěduje cyła kupa snadź sydom króć dołhosći kolesa? Cyle wothladajo wot toho, zo so w husćinje na wonych mało kwadratnych metrach lědma z „přewoznym spódnikom“ hibać móžeš. Njewěm, što je sej w jadrowych kónčinach jara znaty wobsedźer hata z tutym ćišnom myslił, ale mi wjele do mysli přińdźe.

Mamy „myslenske graty“ w mozach, z kotrymiž móžemy so prašenjow dótkawać, kotrež su přewulke za naš mały wobswět, na přikład: Čehodla swět docyła eksistuje, zwotkel přińdźemy, dokal póńdźemy? Globalna ciwilizacija čłowjeka na jednym jeničkim planeće w bjezkónčnym swětnišću je kompleksniša hač kooperacija w mrownišću, tola z tym spokojom njejsmy. Porno mrowjam, kiž so za pochadom lěsa njeprašeja a wědźeć nochcedźa, hač je jich dźěławosć zmysłapołna, so z prašenjemi zaběramy, kotrež w našim małym swěće samym wotmołwu njenamakaja.

Pozdatnje mudry čłowjek jako pěši na kupje chodźi a njetrjebawše koleso ignoruje, dokelž sej eksistencu kolesowarja předstajić njemóže. Wot kraja kolesowanja je wón přez bjezdno – wodu – dźěleny. Tak je Ralbičanski hat – mudrišim, kotřiz swoje myslenske graty nałožuja – někak z přirunanjom za časnosć – smjerć – wěčnosć a wězo čwak rjaneje krajiny. A připódla móže so psyk we haće kupać, kiž je w swěće bjez tajkich prašenjow žiwy.

Korla Wukaš z Texasa: „Sym Serb“

29. Juli 2012

Korla Wukaš (71) je wobdźělnik lětušeho ferialneho kursa Serbskeho instituta w Budyšinje. Jeho prawowka bě ze 600 druhimi Serbam w lěće 1854 Łužicu wopušćiła a do Ameriki wupućowała. Serbska rěč běše hišće we wšědnym žiwjenju jeho wowki žiwa. Dźensa móže Korla Wukaš z třomi, štyrjomi druhimi Serbami w Texasu serbować. Wón sam wo sebi praji: „Ja sym Serb“.

1965 je serbski wobydler USA w Lipsku studował, dokelž je so wón jako US-ameriski slawist ze serbskimi prjedownikami za sorabistiku zajimował. Wón so nětk na ferialny kurs wjeseli, kiž so wutoru započina. Dźens wječor při wječeri a při piwje w hosćencomaj Budyskeho stareho města je wón hižo ze serbskimi sadami rěčne znajomosće pinčnikow wuspěšnje testował.

Tež z dalšimi hosćimi, kotřiž běchu samo na serbskim swjedźenju w Texasu, móžeše wón serbsce porěčeć. W texaskim Austinje bydlacy wědomostnik je po cyłym swěće jako docent skutkował, mjez druhim w Kuwaiće abo Kosowje. Wón je w nimale wšěch słowjanskich rěčach doma, ale tež w albanšćinje. Nimo rěčow so wjesoły dyrdomdejnik ze stawiznami zaběra a so za wobswětowu politiku angažuje.

http://www.austincc.edu/afa/pastrep0607/charleswukasch.php

http://books.google.de/books/about/A_Short_Practical_Grammar_of_Upper_Sorbi.html?id=2B9OHQAACAAJ&redir_esc=y

Nowy rjad literatury w serbskej rěči

28. Juli 2012

Literatura w serbskej rěči (informacija z Instituta za sorabistiku)

Institut za sorabistiku Lipšćanskeje uniwersity wudawa nowy rjad literatury. Knihi hodźa so direktnje skazać pod http://www.lulu.com, budu pak bórze tež přez amazon k dispoziciji stać. Nimo toho so wězo tež wopyt w Smolerjec kniharni přeco wudani …

Naš rjad chce poskitk serbskich knihow z klasikarjemi a modernymi zajimawostkami rozšěrić. Hospodarski model nimamy. Žana z tutych knihow njeby nastała bjez dobrowólneho a njepłaćeneho dźěła přełožerja a korektora; wutrobny dźak na tutym městnje! Kóždy, kiž ma zajimawy projekt a chce jón wozjewić, móže so lubjerad na nas wobroćić.

Slědowace title su mjeztym wušli:

J.R.R. Tolkien: Hobit

Bilbo Tobołka, hobit z bjezporočnym mjenom, dóstanje jednoho dnja njewočakowny wopyt. Pućowanje jeho wutorhnje ze swojeho škitaneho žiwjenja, doniž so wón po wjele dyrdomdejach domoj njewróći.

Tolkienowy hobit je klasikar dźěćaceje literatury; jednanje wotměwa so něhdźe połsta lět před „Knjezom pjeršćenjow“. Serbski přełožk je na rozdźěl wot němskeho přełožka dospołny.

Gareth F. Williams: Přećeljo

Tegwen je třinaćelětna holca z wjele fantaziju, kiž dyrbi mjez
druhimi problemami dźělenje staršeju přewinyć. Na łubi nanoweho
noweho bydlenja njenamaka jenož nowe doma, ale wotkryje tež
strašne potajnstwo. Fantazija a realita, zašłosć a
přitomnosć spletu so do smjertneho labyrinta, a wupuć njeje widźeć …

Gareth F. Williams, jedyn z najznaćišich kymriskich spisowaćelow
přitomnosće, je tute putace hororowe powědančko za młodostnych
napisał.

Bethan Gwanas: Hanka

Štó je tuta wulkozrosćena, šikwana holca, za kotrejž so wšitcy mužojo — a žony tež — wobhladaja? To je Hanka Kralec, nowa wobsedźerka Dźiwjeho Chołmca, zanjechaneho serbskeho statoka ze spodźiwnej stawiznu. Ale kedźbu: Za jeje zelenymaj wočomaj chowa so wjace, hač sej mysliš …

Tutón putacy roman njeje jednory přełožk; je połny wjesołosće a hórkosće, rozžahłosće a bolosće, kuzła a lubosće, seksa a serbskosće.

Bethan Gwanas je jedna z najpopularnišich awtorkow a pochadźa z Dolgellau w sewjernej Kymriskej. Hanka (originalny titl: Gwrach y Gwyllt) je jeje najznaćiša twórba a zaběra wosebite městno w kymriskej literaturje.

Jedyn ze zakładnych konfliktow romana, konflikt mjez jendźelskej a kymriskej identitu w kymriskim swěće, kiž so pomałku jendźelšćinje podwola, hodźi so tak derje na serbske poměry přenjesć, zo ma adaptacija charakter samostatneje, originalneje serbskeje twórby.

Dźensa pod pisanskim blidom

27. Juli 2012

Prózdny dźeń do prózdnin

27. Juli 2012

Po rozžohnowanskej nowinskej konferency při 32 stopnjenjach w hosćencu krajneho sejma je so mój dotalny šef na kóncu swojeho poslednjeho dźěłoweho dnja jako frakciski předsyda do dowola podał. W tutym pakćiku ze seklu a ławrjencowym łopješkom, kiž je wón mi wčera nawječor darił, tři šwicarski nóž z wjele wšelakimi gratami za wottřihowanje. Snadź změje tónle „měchowy nóž“, kaž ludźo w Šwicarskej praja, hižo w prózdninach swój wužitk.

Dźensa je w kóždym nastupanju prózdny dźeń. Nimo třoch kolegowkow hišće na poschodźe parlamentariskeho domu nikoho wuhladał njejsym. Stary šef je preč, nowy póndźelu nastupi. Ale mam hišće někotre přinoški za časopisaj frakcije přihotować, noze stej mjeztym w šklě ze zymnej wodźe, zo bychu mozy njedźiwajcy wulkeje horcoty porjadnje dźěłać móhli. Potom njech dowol přińdźe – čehodla pak budźe póndźelu chłódnišo? 🙂

PS.: Dr. André Hahn wostanje tež po kóncu swojeje dźěławosće jako frakciski předsyda čłon parlamentariskeje přirady Załožby za serbski lud.

Njewjedź nas do spytowanja – radšo cigaretki nimo pistolow!

26. Juli 2012

W New Yorku njemóžeš drje nihdźe cigarety kupić, ale sej wšudźe legalnje pistole wobstarać – to je tola błudne. Tak je po cyłej Němskej znaty žurnalist w bulwarnej nowinje po najnowšim amokowanju w ameriskim kinje z dwanaće smjertnymi woporami pisał.

Je dosć błudnych ludźi na swěće, a nimale kóždy móhł jónu přez ekstremne wobstejnosće do wuwzaćneje situacije přińć, hdyž sebje samoho tak w horšći nima, kaž by sej wón přał. A fantazije z namocu resp. mjenje abo bole wuměłske abo hrajerske předźěłanje agresiwneje strony čłowjeka słušeja drje do žiwjenja, ale nic přenjesene do woprawdźitosće wšědneho dnja. Hišće w kamjentnej dobje je faktisce kóždy swoje žiwjenje na njepřirodne wašnje zakónčić dyrbjał – bu zabity.

Tohodla płaći: Njewjedź nas do spytowanja – ani přez brónje ani přez druhe srědki njekontrolowaneje mocy. Monopol stata při wukonjenju mocy pod demokratiskim dohladom je najlěpši garant za poměrnje wěste a měrne žiwjenje w našim kraju.

Dobyće digitalneje doby – nowaj šefaj

25. Juli 2012

Po spočatku psyčich dnjow – kotrymiž je hwězdno mjeno dało – při dale a horcyšim wjedrje w běrowje kokajo čitam, zo změje redakcija mojeho něhdyšeho dźełodawarja (1992-19999) ND noweho šefredaktora: Z Tomom Strohschneiderom, kiž ma swójsku online-platformu, chce towaršnik nadregionalneje nowiny z najwyšim nakładom w wuchodnych zwjazkowych krajach “nowy personelny a strukturelny impuls” dać. Tak rěka w zdźělence jednaćela, kiž skedźbni na nowych čitarjow, kotrychž chce nowina tež přez sylnišu prezencu w interneće docpěć.

W krajnym sejmje knježi lětni měr. Mój dotalny šef změje jutře swój posledni dźěłowy dźeń jako frakciski předsyda a swój běrow wurumuje. Jeho naslědnik wočakuje w swojej kajkosći jako swójbny nan najprjedy dwójnikow – snadź hižo pjatk. A připódla so na strategiji za čas po parlamentariskej lětnjej přestawce pasli. Tři telefonaty kóždy dźeń za to dosahaja, z tójšto majlemi a SMSami běži mjeztym stajna wuměna myslow, planow a projektow. Potajkim reprezentant digitalneje doby, hdźež dźe wo spěšne posrědkowanje běžnych informacijow bjez wulkich kwaklow :-).

Wobaj, Tom Strohschneider a Rico Gebhardt, mataj něšto zhromadne: Budźetaj z šefom takrjec w druhim zazběhu. Gebhardt je so hižo w lěće 2009 wo předsydu požadał, a Strohschneider njeje w lěće 2008 dalšu perspektiwu za sebje samoho w ND widźał a so do druheju redakcijow podał. Tež Gebhardt je hižo lěta dołho w interneće doma, wón so samo zdźěla sam wo swoje Facebook-strony stara, wón słuša k mało krajnym politikarjam ze swójskim blogom a njetrjeba čas rubjace dołhe wuradźowanja, ale přińdźe online kaž offline chětř na dypk.

Zajim posrědkowarjow kultury za Serbow

25. Juli 2012

(Nowinska zdźělenka Domowiny)

Kónc julija/spočatk awgusta organizuje towarstwo interDaF z. t. při Herderowym instituće Lipsčanskeje uniwersity dalekubłanje za tak mjenowanych posrědkowarjow kultury (ně.: Kulturmittler) němskeje mjeńšiny we wuchodnej Europje a centralnej Aziji. Lětuši kurs zaběra so předewšěm z prašenjom wuchowanja a namakanja identity, k čemuž přewjedu w Lipsku wšelake rešerše a dźěłarnički. Wjetšina wobdźělnikow dźěła z młodostnymi, někotři wuwučuja a wšitcy zajimuja so za młodźinske a kulturne dźěło.

Póndźelu, dnja 30. julija, přijědźe skupina 13 seminaristow do Budyšina, zo by dohlad do žiwjenja Serbow dóstała. Po wobhladanju města, wopyće Serbskeho muzeja (11 hodź.) a serbskeje redakcije MDR/młodźinskeje redakcije SATKULA zetkaja so w 16 hodź. w Serbskim domje (stwa 106) z předsydu Domowiny Dawidom Statnikom a projektnej sobudźěłarku Domowiny Katju Liznarjec. Wonaj chcetaj hosći wosebje wo serbskim młodźinskim dźěle informować.

Kniha wo wšowopřijacym serbskim žiwjenju

24. Juli 2012

Nowa kniha ze zasadnym titulom „W katolskich Serbach“ z pjera Baćonskeho wosadneho fararja a šefredaktora Katolskeho Posoła, Gerata Wornarja, je w najlěpšim zmysle słowa katolska, štož z łaćonšćiny do serbšćiny přenjesene rěka: wšowopřijace. Wšě wobłuki našeho wosobinskeho, swójbneho a towaršnostneho žiwjenja a wšě zakładne aspekty čłowječeje eksistency mjez časnosću a wěčnosću.

Dźakowano krasnym fotam Maćija Bulanka, kotrež w dobje jaskrawych plakatow njezwučenu intensiwitu posrědkuja, namakaja tež čitarjo, kotřiž jenož čěske, jendźelske, francoske abo pólske zjeće rozumja, poselstwo knihi wo kónčinach, hdźež „je swět hišće w porjadku“. A Němcy pytnu, zo njejsu Serbja jenož we Łužicy zakótwjeni a wotwisni wot němskeho stata, ale ze sebjewědomym dźělom „globalneje wsy“ ze wšej swobodu našeje epochi.

Porno zastarskim prědowanskim mustram pak Wornar njewostanje při wuznamje tradicije stejo, ale so poda zmužiće do myslenja a słowoskłada 21. lětstotka. Njeńdźe hižo wo poddanosć starodawnym ritualam, ale wo přiswojenje cyłka nabožno-narodneho žiwjenja, zo by na tute wašnje swoju identitu, kreatiwnu dynamiku a dušinu runowahu nadešoł. A wón swój wid na ludowe nałožki njewobmjezuje, ale wěnuje na přikład samo słowu k dnjej w rozhłosu jednu stronu w knize.

Přeswědčaca je kombinacija esejow a aforistiskich hrónčkow. Tak móžeš knihu bjez přestawki połnje zajima dočitać, zo by bórze zaso wot spočatka z putacej lekturu započeć móhł. „Ze samym hajenjom swojich kulturelnych a nabožnych wosebitosćow móhli so bórze z muzealnym ludom stać“, piše farar Wornar a stajnu žiwu wuměnu z druhimi kulturami poruči. A zo „mějachu tež katolscy Serbja swój dobytk z reformacije, a to rěčnje“ (prěni serbski přełožk biblije), zdźěli tule katolski měšnik bjez wopačnych tubuow swojim wěriwym čitarjam.

Wornar njeje zastupjer „kraloswěrneho“ zadźerženja, kotrež měješe prjedy w katolskich Serbach wjele přiwisnikow. Jeho žiwjenska filozofija je hinaša: „Jako mjeńšina smy so dyrbjeli wobarać a swoje mocy hromadźe dźeržeć. To njebě w zašłosći nikomu na škodu a zadani so tež dźensa a w přichodźe.“ Wón naliči w tutym postmodernym katechizmje serbskokatolskeho žiwjenskeho wašnja dosć dobrych přikładow za „njezłamanu žiwjensku wolu katolskich Serbow“, nic naposledk křižerjow.

Wornarjej je serbski kraj kaž „na zemi kus njebjes“. Wón je do wjeskow swojeho małeho ludu zalubowany („Su tež chwile byli, zo su někotři z nas za to měli, ze je trawa w Bayerskej zeleniša hač doma pola nas. To je so mjeztym dało“). Serbskokatolske žiwjenje jako zemski wotbłyšć wěčneho žiwjenja. Zdobom sej wón dalše kročele ekumeny přeje, kaž wón w zwisku z Budyskej Pětrowej cyrkwju nazornje rozłožuje.

Kniha je kaž manifest za načasne zwoprawdźenje duchownokulturneho herbstwa katolskich Serbow. Wosebje za młodych ludźi, kiž su mjez laptopom, smartfonom, multitaskingom na jednym boku a swójbu, přećelemi a Róžeńčanskej Božej maćerju na druhim boku žiwi. Knihu „W katolskich Serbach“ dočitawši wědźa, zo njekoka katolski Serb w fundamentalistiskim kućiku, ale je snadź w połnosći žiwjenja našeho časa hustodosć lěpje a suwerenišo zakótwjeny hač druzy ludźo, kotřiž začuwaja, zo je tule swět někak w porjadku, bjeztoho zo bychu prajić móhli, čehodla tomu tak je.