Archive for Mai 2013

Tři sekundy mjez nalěćom a nazymu – a dołhe čakanje na podlěćo pod hołym njebjom

26. Mai 2013

Sněh na Šmrěčniku – a to 26. róžownika. To hišće njeje Zejlerjowe podlěćo. Zawčerawšim by moja wowka swoje 106. narodniny swjećiła, hdyž by samsnu starobu na zemi docpěła kaž „mała kucharka“. Ženje njezabudu, kaž je měšnik na pohrjebje mojeje wowki při jeje rowje stejo prajił: „Do paradiza njech će jandźeljo přewodźeja.“

A runje pjatk wuhladach w Katolskim Posole tute hrónčko w rozprawje předsydy TCM Jurja Špitanka wo koncerće w Budyskej tachantskej cyrkwi składnostnje spominanja na bitwu wokoło Budyšina před dwěsćě lětami. Pripódla prajene dobry přinošk, dźakowano awtorej skónčnje rozumju, čehodla su woni docyła tónle koncert činili.

W starych podłožkach namakach interview ze slědźerjom mozow, Ernstom Pöppelom. Tematisce podobny tekst je z lěta 2001 w syći přistupny, hlej deleka: W mozach čas njeběži, ale my skakamy wšě tři sekundy z jedneje kupy přitomnosće na druhu. Fascinowace wuchadźišćo za zwisk mjez časnosću a wěčnosću – k tomu móžeće tule knihu z wida přirodowědnikow, bohosłowcow a filozofow čitać.

Hladajo na zemske žiwjenje zastupuje Pöppel tezu „Čim starši, ćim lěpši“ (proba z knihi, horje scrollwać), štož pak jenož přitrjechi, jeli čłowjek nutřkownje hibićiwy wostanje. Potom je wón drje w starobje pomałši hač w młodosći, ale bóle koncentrowany a tohodla efektiwniši. Potajkim změje tež nazyma žiwjenja swoje lěpšiny.

Nětkole pak so młodźi, stari a ludźo srěnjeje staroby ćoplišich dnjow nadźijeja, srjedu budźe snadź dźesać stopnjow wjac hač dźensa. A ja so nadźijam, zo njetraja terminy potom předołho, zo bych hišće x-króć tři sekundy na zahrodźe sedźo z hosćom wječorne słónco wužić móhł. Jako znamjo nadźije sym sej najlóštnišu krawatu zwjazał – ale jenož na foće :-). Wěsće tola, zo paruju serbske drasty za muži …

http://de.wikipedia.org/wiki/In_paradisum

http://www.faz.net/aktuell/gesellschaft/gehirnforschung-der-rhythmus-des-denkens-124315.html

Foto_Marcel_krawata

 

Serbja su swobodniši – bjez klišejow

25. Mai 2013

K najhusćišo wužiwanym předsudkam słuša wuprajenje, zo Němcy pozdatnje woblubowani njejsu. Tola woprašowanje BBC po cyłym swěće to nawopačne pokazuje: Němska je najwoblubowaniši kraj swěta – čitajće tule zajimawu aktualnu powěsć.

Wjele so piše wo SED a Serbach po wójnje. Ale tež to namakamy:  Der sächsische Landtag beschloß auf Antrag der SED-Fraktion im Frühjahr 1948 ein „Gesetz zur Wahrung der Rechte der sorbischen Bevölkerung“, und Altkommunist Wilhelm Koenen, Erster Sekretär der sächsischen Partei-Organisation, erklärte es zur „Ehrenpflicht eines jeden Deutschen“, die „bisher im Schatten gestandene schöne Blume der sorbischen nationalen Kultur in die Sonne zu stellen“ — zur „Verschönerung unseres gemeinsamen Vaterlandes Deutschland“. A štó to cituje? Nic „Neues Deutschland“, ale zapadnoněmski powěsćowy magacin „Der Spiegel“ w lěće 1974 – čitajće tule smjerćzajimawu rozprawu „Špihela“ wo Serbach w NDR.

Kardinal Meisner ma w němskej zjawnosći image zezadkarja – nimale wšitke medije čujachu so nětk zaso w tutym widźe na duchowneho wobkrućene. Žurnalisća su so na jeho interviewje wo towaršnostnych prašenjach postorkowali – čitajće tule prowokantne tezy w originalu. – Na kongresu re.publica blogowacych ludźi staj Tanja a Johnny Haeusler njedawno w narěči prajiłoj, zo trjebaja ludźo z dźěćimi prěnjotnje wjac chwile město dale a fleksibelnišich modelow dźěłoweho časa a poskitkow pěstowarnjow zo by dyrbjała jedna mzda za zežiwjenje swójby dosahać. Hladajće tule widejo z jeju narěču, za kotruž staj na městnje a w syći njesměrnje wjele přihłosowanja žnjałoj:

http://www.youtube.com/watch?v=PDYEl62g1b8 – Wjele rozdźěla pak mjez reakcionarjom a supermodernymi njeje :-).

Tohodla: Swobodne žiwjenje zwonka zakótwjenja we wopačnych klišejach je móžne. Runje w Serbach, hdźež su ludźo tradicionelnje bóle na praktiske aspekty hač na wulke ideologije wusměrjeni, kaž je tež SEDnikam – hlej přinošk Špihela – pozdźišo switało :-).

http://de.wikipedia.org/wiki/Johnny_Haeusler

http://www.re-publica.de/about

Kniha za staršich, zo bychu wobchadźenje dźěći z internetom lěpje rozumić móhli: http://netzgemuese.com/ (awtoraj: Tanja a Johnny Haeusler)

PS.: Dźakuju so facebook-přećelce Kristin za pokiw na widejo Haeuslerec mandźelskeju.

Su Serbja „First Nation“ našeho regiona? A je to za nas wažne? Wo stawizniskej wědźe a wěrje

24. Mai 2013

Tež na institutnym dnju Serbskeho instituta bě zaso z wulkej temu: Su Serbja prěni wobydlerjo našich kónčin byli – kaž bě prjedy mjenje abo bóle z wědomostnym konsensom – abo snadź tola nic, kaž nětkole někotři wědomostnicy měnja? Najprjedy dawa so cyle cool k tomu prajić: To njeje prašenje swětonahlada, ale historiskich faktow.

Serbja su awtochtony lud – abo ze słowami Jurja Brězana: Woni su přeco hižo tule byli. Wo čimž stawiznarjo tuchwilu diskutuja, to su zažne stawizny do srjedźowěka, wo kotrychž je jara mało spušćomnych dokumentow. To rěka, zo tak a tak njebudźemy ženje dokładnje wědźeć, kelko ludźi kotreho pochada je tehdom na kotrym městnje kak žiwe było. Realiće před 1.500 lětami móža so wosebići eksperća z kriminalistiskimi srědkami kusk přibližić, ale to njejsu wobkrućene informacije kaž wo wěckach w 19., 20. abo 21. lětstotku.

Hač smy „First Nation“ abo „First Peoples“, potajkim prěni lud resp. narod abo prosće prěni wobydlerjo kraja, je zajimawe prašenje za wědomostnikow a romantikarjow, za načasnu mjeńšinopolitisku praksu nima wone wuznama. Serbja su bjezdwěla „Aboriginal Peoples“, prawobydlerjo Łužicy, kotřiž su w cyłych dokumentowanych stawiznach w našej domiznje žiwi byli.

Štož je so takrjec w mlě do toho stało, njech je, kaž je. To je bóle prašenje wěry hač wědy. Nimo toho stejimy tule jako lud před samsnym problemom kaž kóžda swójba. Jeje rodopis so něhdy w zańdźenosći kónči – w najlěpšim padźe hakle w času třicećilětneje wójny prěnjeje połojcy 17. lětstotka. Tež do toho pak bě kwasow atd. – wone pak njesteja ani w starych cyrkwinskich aktach, ale jenož hišće w knize žiwjenja pola Boha w njebjesach.

http://de.wikipedia.org/wiki/First_Nations

Projekt „Stary lud“ – Słowjenjo w 10. lětstotku – a srjedźowěkowski swjedźeń w Dešnje (25./26.5.2013, 11-23 resp. 11-18 hodź.):

http://www.dissen-striesow.de/texte/seite.php?id=119735

Přeprošenje na zjawny wječork Zwjazkoweho předsydstwa ke kubłanskej koncepciji 2plus

24. Mai 2013

Česćene knjenje, česćeni knježa,

přeprošamy Was wutrobnje na zjawny tematiski wječork Zwjazkoweho předsydstwa Domowiny ke kubłanskej koncepciji 2plus. Wón wotměje so pjatk, dnja 31. meje wot 18.30 hodź. hač do 22 hodź. w Budyskim Serbskim domje, Póstowe naměsto 2.

Na dnjowym porjedźe steja mj. dr.:

– zawodnej přednoškaj dr. Edmunda Pjecha a dr. Jany Šołćineje:
serbske šulstwo w přirunanju z druhimi mjeńšinami, serbske šulstwo a koncepciji Witaj a 2plus,

– Judith Wałdźic: Chróšćanski zběžk a z toho wurosćace wočakowanja Domowiny,

– dr. Beata Brězanowa: předstajenje koncepcije 2plus a dźěło wodźenskeje skupiny 2plus a

– nastajenje kataloga žadanjow nastupajo koncepciju 2plus.

Zarjadowanje wotměje so w serbskej rěči, při potrjebje so jednotliwcam přełožuje a wězo su tež diskusijne přinoški w němskej rěči móžne.

Wšitcy zajimcy su wutrobnje přeprošeni.

Za Domowinu ma serbske šulske kubłanje absolutnu prioritu, to su tež zašłe hłowne zhromadźizny přeco zaso podšmórnyli.

Wuwučowanje po modelu 2plus je so w zašłych 10 lětach ewaluěrowało. Nětko planuje Sakske ministerstwo za kultus za nje juristisce zwjazowace wuwjedźenske postajenje. To je Domowinje z přičinu, so intensiwnje tutej temje wěnować a katalog žadanjow formulować.

Tohodla přeprošamy Was a wšěch zajimcow jara wutrobnje na tutón zjawny tematiski wječork dnja 31. meje w Budyšinje.

Dnjowy porjad namakaće w přiłoze.

Přećelnje strowi Was Borbora Felberowa, nowinska rěčnica Domowiny z. t.

05-24 namjet za dnjowy porjad 31 05 2013

Wuwučowanje po koncepciji „2plus“ trjeba zwjazowace resursy – wuslědk wuradźowanja

23. Mai 2013

IMG_0410

Dnja 22. meje zeńdźechu so wjednicy a wjedniki šulow w Sakskej, na kotrychž so serbšćina po koncepciji 2plus wuwučuje, w Serbskim domje w Budyšinje. Na zetkanje prosył bě předsyda Domowiny Dawid Statnik we wothłosowanju z předsydku Serbskeho šulskeho towarstwa Ludmilu Budarjowej a z podpěru kubłanskeje agentury Budyšin, kotraž bě zastupjena přez Bosćija Handrika a Petru Rübesamowu. W srjedźišću 3-hodźinskeho posedźenja steješe prašenje, kak so 2plus w praksy etablěruje.

Wuwučowanje po modelu 2plus je so w zašłych 10 lětach ewaluěrowało. Nětko planuje Sakske ministerstwo za kultus za nje juristisce zwjazowace wuwjedźenske postajenje. Wčerawše posedźenje słužeše wuměnje nazhonjenjow z praksy a zdobom přihotam za planowane zjawne posedźenje zwjazkoweho předsydstwa dnja 31.05.2013 w 18.30 hodź. w Budyšinje, w kotrymž chce so wone ke konceptej 2plus wuprajić.

W ramiku zetkanja wopokaza so, zo je za wuspěšne přesadźenje koncepcije tež zwjazowace definowanje trěbnych resursow wažne. Jeničce takle hodźi so koncept 2plus na dobro šulerjow a serbskeje rěče přesadźić. Přitomni hódnoćachu zetkanje jako dobre, wotewrjene a dawno hižo trěbne.

(Nowinska zdźělenka Domowiny)

Foto: Domowina/B. Knopec

Strukturnu změnu – kajku nětko trjebamy? Z primitiwnej polemiku brunicu njewotbudźemy

23. Mai 2013

Štóž do swojeho ličaka http://www.strukturnu-změnu-nětko.de zapoda, so na stronu http://www.strukturwandel-jetzt.de/so/ poda. Tule steja stajnje aktualizowane informacije akciskeho zwjazka přećiwo planowanej jamje Wochozy II.

Dožiwjamy tele tydźenje demonstracije za dołhodobne wudobywanje wuhla we łužiskimaj brunicowymaj jamomaj Wjelcej-juh II, Wochozy II  a přećiwo wotbagrowanju wsow a přesydlenju wobydlerjow. Mjez woběmaj lěhwomaj stejitej dwaj zwadnej dypkaj: Rozdźělne posudźowanje potrjeby za brunicu předźěłanja do miliny dla a wuznama hórnistwa za zastarowanje młodźiny z dosć dźěłowymi městnami w regionje.

K tutomu energijopolitiskemu resp. hospodarskopolitiskemu prašenju  je tež w Serbach wšelakich politiskich měnjenjow. Tak njech so kóždy swoje měnjenje twori – tež z pomocu internetnych stron wobydlerskeje iniciatiwy nimo rozprawow w medijach.

Čehodla njejsym peticiju „Łužiskeje Aliancy“ zwjazkowemu prezidentej podpisał?

  1. Zwjazkowe prezident njeje „Deus ex machina“, kiž ma konkretne konflitkty kaž Bóh tón knjez na jewišću politiki rozrisać. So wě, zo móžeš jemu list pisać a jeho prosyć, so w přichodnej narěči specielnej tematice wěnować. Ale wudrěwanje ze zjawnym listom z wěstosću žadyn efekt njezměje. Štóž politiski stil knjeza Gaucka kusk znaje, móže so jenož nadźijeć, zo list k wědomju njebjerje.
  2. Nimamy w Němskej ani konstitucionelnu monarchiju kaž w Nižozemskej ani prezidialnu demokratiju kaž w USA. Adresat peticije je pola nas parlament a hewak nichtó. Jenož woleni zapósłancy maja prawo, potom słyšenje na městnje přewjesć a wo naležnosći wothłosować.
  3. Zo nima na kóždy pad wobsedźer ležownosće poslednje słowo k jeje wužiwanju, njepłaći jenož za wudobywanje surowiznow, ale za twar milinowodow, železnicy, awtodróhow, dwórnišćow, lětanišćow, spjatych jězorow atd. Štóž chce so wěcownje z tematiku kritisce zaběrać, móže      prawniske      dobrozdaće k móžnej změnje hórnistwoweho prawa w nadawku frakcije Zelenych      w zwjazkowym sejmje čitać.

Je drje popularny wobraz: Čert tči za wuhlom w łužiskej zemje. Ale hdyž njeby ženje hórnistwo we Łužicy było a hola hišće dospołnje tak wupadała kaž před dwěsće lětami, bychu ludźo tamle dawno wołali: Strukturnu změnu nětko! Samo ludźo w Bayerskim lěsu su industriju, awtodróhu do Mnichowa a turistisku infrastrukturu dóstali.

Haj, je najwjetši čas za strukturnu změnu, dokelž hospodarsce strowa struktura njeje, hdyž ma jenička branža kaž brunicowa industrija w srjedźnej Łužicy faktisce monopol na wužiwanje cyłeje krajiny. To pak je strategiske wužadanje za lětdźesatki.

Aktualny wokolnik Zeleneje ligi k brunicy:

kohlerundbrief_2013-05-23

 

 

Prezident sakskeho sejma za towarstwowy model zastupnistwa Serbow

22. Mai 2013

pr130522

Dnja 21. meje běštaj předsyda Domowiny Dawid Statnik (2. wotpr.) a jednaćel Domowiny Bjarnat Cyž (2. wotl.) z hosćom pola prezidenta Sakskeho krajneho sejma, dr. Matthiasa Rößlera (srjedźa). Wonaj buštaj dale witanaj wot wotrjadnika w krajnym sejmje Thomasa Geya (nalěwo) a direktora Sakskeho krajneho sejma dr. Christophera Metza (naprawo).

Hižo při witanju wuzběhny dr. Rößler wažnosć dźěławosće třěšneho zwjazka – wosebje we wuskim zwisku z radu za serbske nalěžnosće a załožbowej radu. W jedynapołhodźinskej dźěłowej rozmołwje předstajištaj předsyda a jednaćel strukturu a nadawki Domowiny. Při tym pokazaštaj wosebje na rozsudy 16. hłowneje zhromadźizny a z toho wurosćace nadawki. Dr. Rößler witaše přemyslowanja, w přichodźe w Domowinje kóždemu sobustawej direktne wólby zmóžnić. „Widźu w tym šansu, rozsudy kaž na přikład wólby Rady za serbske naležnosće abo Rady załožby za serbski lud w přichodźe šěršo legitimować,“ rjekny w tutym zwisku předsyda Domowiny.

Prezident krajneho sejma pokaza na to, zo njeměli wot pućow, kotrež su so jako dobre wopokazali, woteńć a zo dyrbjeli z tym tež zastupnistwo Serbow přez towarstwowy model dale pokročować a wutwarić. Předsyda zjimaše posedźenje pozitiwnje: „Knjez Rößler znaje tematiku a čeže Serbow, wón dźě je tež hižo dleje z njej zwjazany, ale wón pokaza wosebje na ćeže tučašneho podfinancowanja załožby. Tule přizamknje so měnjenju, zo dyrbimy financowanje w přichodźe na solidne zakłady stajić.”

(Nowinska zdźělenka Domowiny)

Foto: běrow prezidenta krajneho sejma

Dale a wjac serbšćiny w zjawnosći

22. Mai 2013

Dobry přikład noweho biskopa skutkuje, kiž při nimale kóždej so hodźacej składnosći serbskich wěriwych  w jich maćeršćinje narěči, tak na swjatočnym zapokazanju do zastojnstwa w sakskej stolicy abo swjatki póndźelu na putniskim městnje w Róžeńće: Zakaz serbšćiny w klóštrje Marijinej hwězdźe je cofnjeny, kaž bě dźeń po swjatkach w SN čitrać.

Zo je němska abatisa, kotraž je we Vogtlandźe wotstrostła, diskriminowacy wukaz serbskeje (!) abatisy wotstroniła a zo biskop porynskeho (!) pochada hódnotu serbšćiny w diecezy posylnja, staru tezu znowa wobkrući: Serbja maja z ludźimi, kotřiž su z cuzby přišli, mjenje problemow hač z domoródnymi.

Dalša dobra powěsć je tele dny z Łužiskeje jězoriny dóšła: Na nowym přistawnym mosće na južnym přibrjoze Lejnjanskeho jězora bu dwurěčnosć zdźěla wobkedźbowana. Před tydźenjemi sym so hakle najprjedy ze zamołwitym za facebook-stronu „Bjerwałdski jězor“ a zdobom ze zaměrowym zwjazkom Łužiskeje jězoriny w Sakskej dospołnje falowaceje serbšćiny dla nasadźował (hlej přinošk w blogu). Porno „Bjerwałdskemu jězorej“, kiž je na maksimalnje primitiwne wašnje wotmołwil, je sekretariat zaměroweho zwjazka přećelnje reagował a připowědźił, zo budu so woni na wuradźowanju tematice wěnować.

Tohodla so nad aktualnej praktiskej kročelu wjeselu. Najskerje tež dobra wola přisłušneho wjesnjanosty wulku rólu hraje, kotremuž je serbšćina něšto wažneho – abo nic. Wšě tute přikłady pokazuja, zo nowe struktury njetrjebamy, ale jednotliwcow, kotřiž w swojim wobłuku dosć kuraže maja, na poprawom samozrozumliwe wěcki kusk dźiwać.

http://de.wikipedia.org/wiki/Philippa_Kraft

SLA pyta ludźi za wosebity chór za specielne projekty

22. Mai 2013

Serbski ludowy ansambl chce z projektneho chóra Budyšanow, kotryž bě prěni króć  w koncerće „Budyšin so dopomina“ dnja 21. meje 2013 w 19.30 hodź. w Budyskej Pětrowej cyrkwi wustupił, wosebity chór za specielne projekty a jako zesylnjenje chóra SLA wutworić.

Jeli rady spěwaće a  maće samo hižo nazhonjenja w chórowym spěwanju  abo jeli chcyli spěwanje w projektnym  chórje Budyšanow w nowym wosebitym chórje rad pokročować, bychmy so přez Wašu hłosowu podpěru wjeselili.

Wosebity chór  probuje kóždu wutoru w 19.00 hodź. w rumnosćach SLA a přihotuje so na swój prěni wustup  17.8.2013 we wobłuku Słowjanskich nocow w Radušu. Zahajenje probow budźe  wutoru, 28. meje, w 19.00 hodź. w chórowej rumnosći SLA.

Naprašowanja pod: Christina Richter, Tel. 03591.358110 / 0173.5869691, c.richter@sne-gmbh.com

(Nowinska zdźělenka Serbskeho ludoweho ansambla)

Dowol doma při nowej lipje

21. Mai 2013

Přeju wšěm druhim dowolnikarjam a tym, kotřiž tuchwilu za nas dźěłaja, rjane dny!