Archive for März 2014

„Sym słyšał: Farar Wornar dóstanje Myto Zejlerja. To nas w njebjesach wjeseli“ :-)

31. März 2014

Polacy maja tež rjane germanizmy ;-)

30. März 2014

Kóždeho germanizma dla so hańbować njetrjebamy ;-), hdyž pólski wobchodnik w Zgorzelecu na tajke rěčne wašnje w ryzy pólsce wuhotowanym wukładnym woknje wabi, zo to najskerje tež Němcy bjeze znajomosćow pólšćiny derje rozumja :-).

SERBSKI INTERNETNY ROMAN (1) / Předhra: Třiróžk a druhi swět (naćisk 1. kapitla)

30. März 2014

Přeco zaso so praji, zo trjebamy sprěnja porjadnje tołste serbske knihi, zdruha prošu wjac romanow k načasnym temam. Střeća je najwjetši čas za aktualnu literaturu wo rozestajenju Serbow z sćěhami wudobywanja surowiznow a zeštwórta njech tola Piwarc kusk spisowaćeli. To pak poprawom njemóžu, tohodla staju nětk prěni hruby naćisk prěnjeho kapitla mojeho prěnjeho romana (kaž so słuša, wo brunicy) do syće, zo byšće mi rěčnje a wobsahowje z přispomnjenjemi a wočakowanjemi– prošu na marcel(at)piwarc-hamburgski.de – pomhać móhli. Mam hišce wot zymskeho dowola sem něšto fragmentow na składźe, ale bych so wjeselił, hdyž so druzy duchownje na wuwiću tuteje knižneje storyje wobdźěleja. Politisce je k temje tak a tak wšo prajene, potajkim móžemy paralelnje druhu runinu wobchadźenja z tutej za identitu Serbow wažnej tematiku pěstować.

Dróha dźěli swětaj. Naprawo steji derje hladany wulkodom z jědnaće poschodami, nalěwo je dźiwja kerčina. Mjez nimaj štyri jězdnje do kóždeho směra, na kotrychž wodnjo a w nocy awta tam a sem smala.

Zady wulkodoma je dalšich tajkich bydlenskich blokow, a w jich srjedźišću je mały park widźeć, hdźež so wobydlerjo měšćanskeje štwórće wuchodźuja. Młodźi z dźěsćom, starši z psom. Typiske zelenišćo w měsće, kotrež měšćenjo za přirodu maja, dokelž wone zeleny kontrast rostlinow k šěremu betonej twarow dokoławokoło štomow, trawnika, wobrězanych kerkow a pisanych kwětnišćow twori.

Štóž pak pasmo dźiwjeje kerčiny přeprěča, so na łahodnej skłoninje dele hiba, doniž na kupy rohodźe njestorči, kotrež do hata sahaja. Na druhim boku wodźizny je na prěni napohlad njedefinujomna krajina widźeć – ani lěs ani kerčina. Tule so bahnišćo wupřestrěwa. Z njesměrnje wjele kuntworkami w lěću a bjez widźomnych šćežkow. Tohodla njeje mjez wulkodomom a kerkami žadyn oficielny přechad za pěšich. Łuh njepřeprošuje ani ke kupanju ani k čołmikowanju, ani wotputane dundanje tamle móžno njeje.

Zo je pak mjez dróhu a hatom někotrych wuteptanych šćežkow, na wonych młodostnych zaleži, kotřiž tola hdys a hdys swoje žiwjenje na hrački stajo přez wosom čarow harowaceje spěšnodróhi skakaja a so do dźiwich kerkow podaja. Tohodla sej znajmjeńša jónu wob lěto něchtó w nowinje twar płota žada, kiž by tajkich a hinašich dundakow wotwobarał. Nic naposledk po lońšim smjertnym njezbožu so kopolaceho pjaneho młodźenca, kotremuž je štyrceći tonow ćežke nakładne awto nop a hrudź rozłamało.

Ale někak wosrjedź dróhi je hranica mjez městom a susodnym wsom. A tohodla prajachu wjesnjenjo: Jeli chceće płót měć, twarće jón na wašej stronje. Što móžemy my za to, hdyž su waši małolětni hólcy rano napoł štyrjoch pjeni w našich kerkach po puću – hdźe wostanje winowatosć staršich, kotřiž z woknom won hladaja a ničo nječinja? Nimo toho by płót bórze skóncowany był a my bychmy so ze swojimi pjenjezami wo reparaturu starać dyrbjeli.

Tohodla přeco hišće płót njesteji a hólcy a holcy z města tamle chodźa. Młodźinski klub so samo we wosebitej nalětnjej akciji wo zrumowanje zawostajenych prózdnych blešow a druhich wotpadkow stara. Dokelž w tutej małej dźiwiznje dawno tajny porjad knježi. Kóždy stajny wopytowar znaje te kućiki, hdźež so hólče kruhi na piwo zetkawaja (to je bóle horjeka) a hdźež poriki w miłych nocach swoje městna namakaja, to je deleka pod skłoninu.

Susodna wjes pak je poprawom susodna gmejna z třomi wjeskami. Horjeka na hórce, kotraž wotmjezuje přewidźomny gmejnski teritorij wot płoniny hač do wobzora, su „Hory“. Zady łuha so chowa „Łuh“, mjez Horami a Łuhom na někak jednym kilometrje je rostlinarnjow, wulkeho zahrodnistwa a nic naposledk małeho zwěrjenca z ćim wjetšim parkowanišćom. Nochcemy tež na „Delany“ zabyć, najwjetšu tych wjeskow, wobdate wot wulkich polow někotrych ratarjow.

So wě, zo ma cyła gmejna tež mjeno, mjenujcy „Serbski kraj“, tak steji na tafli při wotbóčce ze spěšnodróhi naprawo, sydomstow metrow zdalene wot inoficielneho přechada młodostnych mjez wulkodomom a dźiwimi kerkami. Nětk móžeš runu smuhu hač k hórce smalić – abo po něšto metrach nalěwo do Delan wotbočić abo po kusk wjac metrach naprawo do Łuha. Potajkim směš sej „Serbski kraj“ kaž třiróžk předstajić, čim bliši spěšnodróze, ćim šěrši a płnoniši, čim bliši napřećiwnemu kóncej, ćim bóle horaty a wuši. Hišće něšto dyrbimy sej spomjatkować: Hory su hižo lětstotki dołho na hórce, ale pódla tuteje hórki rosćeše w lětdźesatkach takrjec dwójnik – deponija za měšćanske wotpadki.

Tola před połdra lětdźesatkomaj bě njejapcy kónc, dokelž deponija najnowšim předpisam stata hižo njewotpowědowaše. Cyłe lěto kružachu hoberske nakładne awta z hromadami pjeršće, doniž njeběše ta njeekoligiska běda z nowej worštu zemje pokryta. Njetraješe ani pjeć lět a něhdyša deponija wupadaše kaž zelenišćo. „Serbski kraj“ twarješe lětnje sankowanišćo a wšě móžne připrawy za wólnočasnu zaběru, kotrež po zakónčenju twara předewzaćeljo ze wsow wobhospodarjeja.

Dźěli dróha woprawdźe swětaj? Nó haj, na měšćanskim boku dróhi wěrja ludźo do toho, štož widźa. Woni su wo hódnoće swojich nakupow přeswědčeni a měnja, zo da so swět teoretisce kompletnje wuličeć. Na wjesnym boku dróhi wěrja domoródni do bójskeho třiróžka, kotrehož wotbyłyšć je třiróžk jich kraja. Woni rěča wo trojjeničkim bohu, štož so zda měšćanam dźiwne, ale nic strašne.

Dróha woprawdźe swětaj dźěli, přetož ludnosć w třiróžku ma hinašu rěč hač ludźo w štyriróžkatych blokach. Hdyž swoju maćeršćinu nałožuja, jich měšćenjo njerozumja. Nawopak je komunikacija bjez problemow, wšako wjesnjenjo nimo swojeje rěče tež rěč woneje wulkeje wjetšiny w kraju samozrozumliwje wobknježa. Za tule njerunowahu so na lóštne wašnje wjeća: Měšćanam rěkaja „Němcy“, hač bychu woni němi byli.

So wě, zo w třiróžku tež (něhdyši) Němcy bydla. Woni pak hižo němi njejsu, dokelž awtochtoni třiróžkowcy cyle swojoraznu zwučenosć pěstuja: Dołhož woni na swojej zemi třiróžka steja, njemóža ani słowčka rěče Němcow. Woni drje na kóžde prašenčko zdwórliwje wotmołwja, ale w swojej rěči. Chibazo so turist za pućom praša abo so hosćo z města a druhich kónčin kraja we wočerstwjenišću na prjedawšej deponiji posłužuja. Hdyž pak třiróžkowcy w měsće přebywaja, woni tak bjezporočnje rěč Němcow nałožuja, zo žana předawarka jich pochad njespóznawa.

Knjez Šołta, kiž je hižo tak dołho wjesnjanosta, zo nichtó njewě, hdy wón w tutym zastojnstwje był njeje, ma wuwiće wobydlerstwa kruće w horšći. Dohladowanske zarjady kraja zaběrachu so přeco zaso jónu z jeho činkami abo pozdatnymi přeńdźenjemi přećiwo zakonjam, ale ženje jemu ničo dopokazać njemóžachu. Njedawno hakle swjećeše swoje sydomdźesaćiny – dźakowano změnam zakonjow před něšto lětami směš dźensniši dźeń hač do 72 jako hłownohamtski šołta amtěrować – a tamle bě samo šef tutych dohladowarjow přichwatał a jemu při přepodaću kwěćela slubił, zo woni jeho nětk poslednjej lěće na pokoj wostaja.

Něhdy před nimale poł lětstotkom praješe Šołta na njezjawnym posedźenju gmejnskeje rady, zo maja woni tež „demografisku zamołwitosć“ – tajke słowa njeje tehdom nimo njeho nichtó wužił. „Naša towaršnosć trojjeničkeho boha je po cyłym swěće žiwa, tohodla smy tež my cyłemu swětej wotewrjeni. Ale to činimy tak, zo sami wostanjemy, dokelž je naše duchowne wjednistwo w Romje dawno wobkrućiło, zo ma kóždy ludźik wot boha spožčene prawo na wobstaće.“

Jeho najwažniši instrument: twarske ležownosće. Pak su wone připódla sčasom w rukach lokalneje organizacije towaršnosće trojjeničkeho boha, kiž jenož sobustawam předawa – a z tym su nimale wšitcy němscy zajimcy elegantnje wuzamknjeni. A hdyž je wuwzaćnje němski čłon towaršnosće trojjeničkeho boha pódla, wě Šołta rěčnu asimilaciju noweje swójby pola měšnika w dobrych rukach. „Modlenje postaja wědomje“, bě lokalnemu duchownemu hižo w starych časach najlubše hrónčko – a zdobom šibałe wotchilenje wot dogmow tehdomnišeho stata.

Dalši trik: Gmejna sej žada, zo so dźěći nowych wobydlerjow na „zhromadnej šuli“ dorosta třiróžkowcow přizjewjeja. Tamle je cyłe kubłanje wot žłobika hač k maturje pod jednej třěchu. Je hišće něšto wjac wuměnjenjow za přiswojenje ležownosće w třiróžku, ale to njech najprjedy čitarjej dosaha.

Wědźeć pak čitar dyrbi, zo steji tež w třiróžku bydlenski blok, haj wšak, jenož mólički ze štyrjomi skromnymi bydlenčkami, mjez kumštnej horu něhdyšeje deponije a přirodnej hórku z wjesku Hory. Lěta dołho wostawachu prózdne, po tym zo je posledni dźěłaćer deponije wućahnył. Lětsa pak widźeše Šołta nadobo šansu, problem z tutym blokom w gmejnskim nošerstwje na wšě časy rozrisać: Wón hladaše na zwučene wašnje wječor w sydmich regionalnu telewiziju, hdźež pokazachu namócne konflitkty w měšćanskim domje za požadarjow azyla a prajachu, zo so wokrjes wo decentralne bydlenja za ćěkancow prócuje, ale žana gmejna najebać wjele prózdnych bydlenjow ničo njeposkićuje.

Tomu móžemy wotpomhać, mysleše sej Šołta a so hižo na młode swójby z wjele dźěćimi wjeseleše. Po telefonaće z krajnoradnym zarjadom dźěše wšo tak chětř, zo bě dom w běhu dnja z młodymi mužemi z Indiskeje napjelnjeny, a so krajny rada jemu wosobinsce dźakowaše, štož njebě ženje do toho so stało. Dwaj dnjej pozdźišo móžeše Šołta potom ze žonu při snědani sedźo w nowinje čitać, zo je so połoženje w domje azylantow zaso změrowało, přetož šwita šwulnych Indičanow, kotřiž su homeksualnosće dla w swojej domiznje přesćěhani byli, je dźakowano tolerancy Serbow nětk w Němskej skónčnje škitani. Dny dołho běchu wbozy rawsy namócnym nadběham młodych muslimskich muži-sobuwobydlerjow wustajeni, kotřiž njeběchu do Němskeje ćekli, zo bychu z „tajkimi“ susodstwo pěstować chcyli.

Po rańšich kemšach bě prěni telefonat w tutej naležnosći: Měšnik so hóršeše, zo njeje ničo do toho zhonił, wšako dyrbi wón tola wěriwych na tute kulturne wužadanje přihotować, zo bychu so wšitcy porjadnje zadźerželi. „Što budu woni pola nas dźěłać?“ so duchowny prašeše. „To hišće njewěm, ale snadź“, Šołta běše zaso w swojim elemenće, „budu jim namjetować, tamle dwaj hosćencaj załožić: jedyn gay-klub a jedyn restaurant z indiskimi jědźemi. Woboje hišće w měsće nimaja, a za woboje je tola dźensniši dźeń dosć potrjeby. To přinjese tež gmejnje šwarny fenk wotedawkow.“

Tak je Šołta přeco wšě problemy zmištrował, doniž njejsu nowi knježa „prioritneje kónčiny“ do gmejny přišli. Jeho metoda fairneho jednanja, haj wikowanja na dobro swojeho małeho naroda storči na swoje hranicy a serbski kraj steji njejapcy na kromje bjezdna. Hač so ludźik tamle zhubi, hišće njewěmy.

Serbja 2014 w podobnej situaciji kaž 1937?

29. März 2014

http://www.alles-lausitz.de/content/nachrichten/10837718_Die_Situation_der_Sorben_aehnelt_der_von_1937.html

Hač z tajkej chrobłej polemiku dźensniši dźeń něšto na dobro Serbstwa docpějemy, mam za dwělomne. Tajkele historiske přirunanje z časom zakaza serbskeje rěče w dobje „třećeho rajcha“ leži z mojeho wida zwonka rozumneje zjawneje debaty. Ale njech čitarjo praja, što wo tym mysla.

W zapadźe: 1600 smědźa wostać, w Sakskej pak přesydlenje 1700 ludźi

29. März 2014

Wusud wustawoweho sudnistwa skutkuje přećiwo wotbagrowanju dla brunicy – w Sewjerorynsko-Westfalskej. Tamle planowane wotbagrowanje 1600 ludźi wupadnje. Hlej wurězki z dźensnišeho ND. We Łužicy pak dotal hinak wupada: Jeničce w Slepjanskich wsach dyrbi 1700 wobydlerjow ze swojich domow preč. Ale přećiwo tomu přichodny tydźeń zaso w Budyšinje demonstruja, a po jutrach w Slepom.

Krasnota kralowskich Drježdźan

29. März 2014

Prědku widźimy nalětnju pychu kwětkowych rjadkow na Brühlskich terasach. A za Łobjom hladamy na twar ze sydłom financneho a kultusoweho ministerstwow (runjewon) a statnu kencliju z krónu z kralowskeje doby (naprawo).

Rjenje, zo mamy zańdźenosć sakskich kralow, knjezow z dobrym słodom. Tajke wuprajenje njeje drje z erta načasnych demokratow cyle politisce "korektne", ale z wida estetiki to trjechi. A rjanosć je najsylniši argument. Tohodla smědźa tež městnosće skutkowanja demokratisce wolenych rjane być.

Zo so króna po lětdźesatkach njepřitomnosće zaso na twarje něhdyšeho kralowosakskeho nutřkowneho ministerstwa pokazuje, je zasłužba prěnjeho sakskeho ministerskeho prezidenta po přewróće, prof. Kurta Hansa Biedenkopfa.

Nowe myto Zejlerja fararjej Geratej Wornarjej – G R A T U L A C I J U !!!

28. März 2014

SMWK – Sächsisches Staatsministerium für Wissenschaft und Kunst

28.03.2014

Sorben | Kunst & Kultur

Gerat Wornar erhält Zejler-Preis 2014

Feierliche Preisverleihung am 20. Juni 2014 in Kamenz

Der Pfarrer Gerat Wornar wird mit dem Preis für sorbische Sprache Zejler-Preis geehrt. Das gab Staatsministerin Sabine von Schorlemer heute bekannt und folgt damit der Empfehlung der siebenköpfigen Jury.

Der Zejler-Preis des Staatsministeriums für Wissenschaft und Kunst wird in diesem Jahr erstmalig verliehen und prämiert herausragende Leistungen auf dem Gebiet des Erwerbs, des Gebrauchs sowie der Vermittlung der sorbischen Sprache.

„Mit Gerat Wornar ehrt der Zejler-Preis einen engagierten Förderer der sorbischen Sprache. Als ehrenamtlicher Chefredakteur des Katolski Posoł hat er maßgeblich zum Erfolg des meistgelesenen sorbischen Printmediums und damit auch zum Gebrauch und zur Pflege der sorbischen Sprache beigetragen. Seine Begeisterung für die sorbische Sprache ist bei ihm beständig spürbar“, erklärt die für Belange der Sorben zuständige Ministerin Sabine von Schorlemer. „Die Sorbische Sprache gehört zum historischen sowie gegenwärtigen geistigen und kulturellen Reichtum Sachsens. Wir wünschen uns, dass diese Sprache auch in den nächsten Generationen weiter lebendig bleibt und damit zur Identität des sorbischen Volkes beiträgt.“

In der Begründung der Jury heißt es in sorbischer Sprache: „Knjezej Geratej Wornarjej spožči so Myto Zejlerja za dołholětne wobstajne skutkowanje na dobro spěchowanja a šěrjenja dobreje spisowneje serbšćiny jako čestnohamtski šefredaktor a publicist.“

Die Jury begründet wie folgt: „Herrn Gerat Wornar wird der Zejler-Preis verliehen für seine langjährigen Verdienste um die Förderung und Verbreitung der obersorbischen Sprache durch sein unermüdliches Wirken als ehrenamtlicher Chefredakteur und Publizist.“

Der Zejler-Preis wurde vom Sächsischen Staatsministerium für Wissenschaft und Kunst gestiftet und ist mit 5.000 Euro dotiert und wird alle zwei Jahre verliehen. Die erste Preisverleihung findet am 20. Juni 2014 in Kamenz in der Klosterkirche St. Annen statt, die lange Zeit für den Gottesdienst der sorbischen Einwohner genutzt wurde.

Der Preis trägt den Namen des Dichters, Publizisten und Theologen Handrij Zejler (1804-1872), der als Begründer der modernen sorbischen Literatur gilt und mit seinem Werk bis heute einen positiven Einfluss auf die sorbische Sprache ausübt.

Der Preis ist Teil des Maßnahmenplans zur Ermutigung und zur Belebung des Gebrauchs der sorbischen Sprache, welcher am 24. April 2012 von der Sächsischen Staatsregierung beschlossen wurde.

Zu Gerat Wornar:

Neben seiner Tätigkeit als sorbischer katholischer Gemeindepfarrer wirkte Gerat Wornar seit dem Jahr 1978 als Chefredakteur des Katolski Posoł, der Wochenzeitschrift der katholischen Sorben. Diesen Dienst hat er fast 35 Jahre ehrenamtlich erfüllt. Unter seiner Leitung entwickelte sich der Katolski Posoł zu einer modern gestalteten und allgemein anerkannten Wochenzeitschrift, die sich mit einem Internetauftritt auch den neuen Medien öffnet. Im Laufe der Jahrzehnte veröffentlichte Gerat Wornar im Posoł verständliche Erörterungen religiöser Themen wie auch gut geschriebene Portraits, Gedanken über das Gemeindeleben und Gegenwartsprobleme. Sehr wichtig war ihm dabei immer ein sehr gutes und verständliches Sorbisch. Auf diesem Gebiet hat er sich selbst und seine Mitarbeiter ständig vervollkommnet. Darüber hinaus hat er publizistisch gearbeitet. So ist z. B. 2012 der beliebte Bildband mit dem Titel „Bei den katholischen Sorben“ erschienen. Zu den aussagekräftigen Farbbildern von Matthias Bulang hat Gerat Wornar einen ansprechenden Text geschrieben.

http://www.katolskiposol.de/

http://www.freiepresse.de/SACHSEN/Publizist-Wornar-erhaelt-ersten-Zejler-Preis-des-Freistaates-artikel8760833.php

 

 

 

Serbja na horje a w dole – čehodla z dialogom přeco hišće klaca

28. März 2014

Štóž na horje steji, ma wjetši wobzor a praji sady kaž zo měł serbski lud "woprawdźe sobu postajeć směć a nic jenož towarstwo měć, kotrež lud zastupuje.". Druhi krosnowar so praša, hač "mamy my Serbja dosahajcy legitimowane zastupnistwo z mandatom, tež na wyšich runinach politiki za Serbow rěčeć." Wuslědk tajkich wuprajenjow: wulki přiklesk na zarjadowanju w dźiwadle na hrodźe, tak SN w rozprawje.

Na horje je rjenje, ale čłowjek je žiwy w dole. Nichtó w Alpach njeje sydlišća nad lodowcami twarił, ale cyle deleka. Tamle je bóle čerstwych łukow, ale mjenje wida. W Serbach sedźi iniciatiwna skupina za serbski sejmik na horje, Domowina w dole. Snadź so jónu wšitcy zetkamy na bjesadu – mjez dołom a wjerškom na hórskim pastwišću.

Wuměnjenje pak je, zo so woni na horje swojeho statusa wyšich měšnikow wzdadźa, kotřiž drje prawo maja, wo jednanjach ludu w dole po swojich hórskich měritkach sudźić, ale sami za zmištrowanje praktiskeho wšědneho žiwjenja přisłušni njejsu. Sym so sam wospjet k nim na wjeršk w Njebjelčicach podał. Bě dobrych rozmołwow, ale k woprawdźitemu dialogej na šěršej bazy bychu woni – kaž je so jim hižo w jich wotmołwach prašenjam Domowiny zešlachćiło – něšto kročelow dele přińć dyrbjeli.

Japanske dźěći kiwachu Tilichej tež ze serbskej chorhojčku

27. März 2014

Srjedu w „Sakskim špihelu“ telewizije MDR:

http://www.mdr.de/mediathek/fernsehen/a-z/video186296_zc-ea9f5e14_zs-dea15b49.html

(někak po dwěmaj mjeńšinomaj)

Serbske terminy w jutrowniku 2014

27. März 2014

03-26 terminy apryl.pdf