Bjez nich njebychmy dźensa byli: 8. meja 1945 dźeń wuchowanja serbskeho ludu

ruski_pomnik

Bjez nich njeby dźensa telko – serbsce rěčacych – Serbow było. Njedźiwajcy wšěch načasnych diskusijow, w kotrym nastupanju 8. róžownik před 70 lětami dźeń wuswobodźenja běše – kónc fašizma a suroweho knjejstwa nacijow – a na kotre wašnje we wuchodnej Němskej nic – přechod jedneje (masowomordarskeje) diktatury do (tak Günter Grass: komodneje) druheje diktatury. Ze serbskeho wida pak je poselstwo dźensnišeho dnja:

Bjez słowjanskeje wobsadniskeje mocy, kotraž je so wosebje w prěnim času po wójnje za to zasadźowała, małemu bratrowskemu ludej k w stawiznach jónkrótnemu systemej institucionelneho spěchowanja dopomhać, njeby dźensa telko Serbow było. Bychu-li nacije dobyli, bychu serbski lud wutupili. By-li Łužica wot zapadnych wójskow wobsadźena była, bychu Serbja runja Frizam spěchowani byłi, štož pak po stratach w „třećim rajchu“ dosahało njeby.

Tohodla je 8. meja ze Serbow nic jenož dźeń wuswobodźenja, ale wuchowanja a wumóženja. Na tym mjerzanje Putina dla ničo změnić njemóže. A tež nic historiska wěrnosć, zo sowjetscy wojacy demokratiju přinjesli njejsu. Bjez jich wuspěšneho wojowanja njeby telko Serbow w 21. lětstotku pod demokratiskimi wuměnjenjemi skutkować móhli, přetož by Serbstwo hižo do toho zašło. Tohodla spominamy dźensa dźakownje na čerwjenu armeju.

16 Antworten to “Bjez nich njebychmy dźensa byli: 8. meja 1945 dźeń wuchowanja serbskeho ludu”

  1. nyča Says:

    Spominamy na čerwjenu armeju, ale z ruskej chorhoju? To mam za historiski zmylk. Wuswobodźer njebě jenož Ruska, ale wšón Sowjetski zwjazk.

  2. omit knakşem z Moskwy Says:

    Dźakuju so za woprawnjenu pokazku na “historiski zmylk”. Chcemy-li tutu pokazku hišće pohłubšić, tak dyrbimy na to skedźbnić, zo je Łužicu z wulkeho dźěla pólske wójsko wuswobodźiło. Mje pak pohnuwa apodiktiski raz nastawka Piwarca k tomu, prašak za pomjenowanjom “dźeń wuswobodźenja” stajić. Wosebje sćěhowace twjerdźenje mam za dwělomne: “Bjez jich [měnjeni su sowjetscy wojacy] wuspěšneho wojowanja njeby telko Serbow w 21. lětstotku pod demokratiskimi wuměnjenjemi skutkować móhli, přetož by Serbstwo hižo do toho zašło.” Serbow je do 1945 było, a je jich po 1945 było. Z jednoho dnja, mjenujcy 8. meje 1945, wučitać dalši dóńt serbstwa do přichoda, je ahistorisce. A dobyće jedneje totalitarneje diktatury nad druhej mjenować “wuswobodźenje”, mam za anachronizm a móhł so jenož na komunistow a jich přiwisnikow poćahować. Ale tych bě po 1945 jenož 3,9 + x procentow wšěch Serbow. Rěčimy-li wo Serbach w zwisku z pomjenowanjom “wuswobodźenje”, tak dyrbimy sej Serbow-jednotliwcow wzać a so prašeć, kak su woni tutón časowy wotrězk (konkretny dźeń bě za nich bjezwuznamny) kónca wójny dožiwili. Dr. Jana Cyža a Jana Meškanka su angloameriske bombowcy 13. februara 1945 z jastwa (we woprawdźitym zmysle słowa) wuswobodźili. Nana Jana Meškanka su pólscy wojacy po předobyću němskeho wójska zatřělili, swinja dla, kotrež chcychu jemu kradnyć. Přichodnemu nanej Jana Meškanka su sowjetscy wojacy z třělbu hrozyli, a sej tak časnik wudrěli. Hač bu mandźelska Jana Meškanka – kaž mnozy žony w Serbach – wumocowana, njewěmy. Wšak z knihi Bena Budarja jenož zhonimy, zo buchu “te druhe” wumocowane. Žana ze žonow njeje poniženja a hańby dla w tym zwisku wo sebi rěčała. Skrótka a zesłódka: Jako Serb-jednotliwc wotpokazam Piwarcowe “poselstwo dźensnišeho dnja”. Tež, hdyž je zawěsće tajkich Serbow było, kiž bychu jeho słowa za sebje jako woprawnjene přiwzali. Ale bohužel Piwarc žanych konkretnych Serbow njemjenuje. Rusojo wšak dźeń 9. meje mjenuja “dźeń dobyća”. To zda so mi skerje woprawnjene, hač 8. meju po němskim přikładźe mjenować “dźeń wuswobodźenja”. Štó pak ze Serbow je kelko k dobyću nad nacionalsocializmom přinošował, je prašenje za rólu Serba-jednotliwca pod towaršnostnymi poměrami diktatury. Potajkim: Zawěšk je zawrjeny, a wšitke prašenja su wotewrjene.

  3. Roza Says:

    Prošu: swinjeća dla

  4. m, wjc Says:

    „Hätte, hätte, Fahrradkette“ Stalinej běchu Serbja smorže – kaž tež hěwak mytos panslawizma, -izma. (Hlej system gulakow, wulki hłód Ukrainy, njewuprajena wójna z Pólskej, konkurenca z Titom)

    Rodźeny Georgičan je bójske mjeno přiwzał, zo by identifikacija z bolšewizmom rostła. Za tajkich a hinašich idelogow płaći moto „Auf Einzelschicksale kann keine Rücksicht genommen werden“ > Čas, so z mytom wuswobodźenja rozžohnować. Wopomnišćo w „Budyšin I“ ma chiba runje hišće wosebitu wustajeńcu k zběžke jatych, po tym zo je wot sowjetskich na němskich psow-stražnikow přešło.

  5. omit knakşem z Prahi Says:

    Jedyn zhubi žiwjenje swinjeća dla, druha, dokelž bě so wojakej-wumocowarjej spřećiwjała, třeći fota dla, na kotrymž je njesł (pardon, Roza, nosył) wopačnu uniformu. Surowy dóńt wučerja Mikławša Cyža je jeho wnučka Marka Maćijowa w Předźenaku 7. meje 2010 wopisała. Dobyćerjam njebě žiwjenje jednotliwca wjele hódne. Dźěše jim wo wěc, wo předobyće přećiwnika abo toho, kotrehož za přećiwnika mějachu. Jako sej wčera mejske wusyłanje Wuhladka wobhladach, so mi zecny. Bě mi, kaž bych radijo Jerewan słuchał: W principje haj, ale … Historikar praji do mikrofona, zo su sowjetscy wojacy serbske Bože mšě dowolili. Kak móža woni něšto dowolić, štož bě zakonske prawo křesćanow w Němskej? Syn praji do mikrofona, zo bu 10. meje 1945 jeho nan Pawoł Nedo z předsydu Domowiny wuzwoleny. Ale po swědkach a aktach bě prěni powójnski předsyda dr. Jan Cyž. A rěčnik skónčnje praji, zo je Čerwjena armeja dr. Jana Cyža a Jana Meškanka (mjeno wurjekowaše wón wopak „Měškanka“) z jastwa wuswobodźiła. Kak je to móžno, hdyž su jimaj bomby z jendźelskich a ameriskich lětadłow wrota do swobody rozbuchnyli? Za lěto a dźeń budźemy w serbskich medijach čitać a słyšeć, zo su sowjetscy wojacy Lipsk abo tež Prahu wuswobodźili. Ně, Němcow w Lipsku předoby ameriske wójsko a w Praze wójsko generala Wlasowa. Mytos wo sowjetskim wójsku jako wšehomócnym a jeničkim wuswobodźerju šěri so kaž Ebola. Jenož zo je Ebola pomału pod kontrolu, ale mjenowany mytos so njehaćeny dale rozpřestrěwa. Štóž chce wjace wo róli Sowjetskeho zwjazka a nacionalsocialistiskeje Němskeje w srjedźowuchodnej Europje wědźeć, njech čita knihu Timothy Snydera Bloodlands. Wona je mjeztym do němčiny, čěšćiny a pólšćiny přełožena. Štóž pak nochce čitać a historiske fakty k wědomju brać, tón budźe nadal do mytosow wěrić a swojich sobučłowjekow slepić. Někotři sej mysla, zo móžeš Serbam wšitko nabać …

  6. Alojs Says:

    Wo wuswobodźenju njemóžeš rěčeć, dokelž swobodu potym njemějachu. Po swójskim hódnoćenju moł wony dźeń mjenować „dźeń wumoženja“, „dźeń poražki“ abo „posledni dźeń nacijow“. Mi wšak so „kónc wulkeje wójny“ najlěpje lubi…

    Duch NDRskeje doby smjerdźi ze słowow Piwarca. Tajki njediferencowany, komunistiski wid a tajke dźiwne tukanja sym ze zwjaskoweho předsydstwa woćakował, ale před 30 lětami. Zo so to wočiwidne změniło njeje, mje tola tróšku strachoći.

    • piwarc Says:

      Richard von Weizsäcker w zapadźe hižo 1985: „Dźeń wuswobodźenja“ http://www.spiegel.de/politik/deutschland/weizsaecker-rede-1985-8-mai-war-ein-tag-der-befreiung-a-354568.html – Sy Ty, Alojso, hišće dźensa „im Tal der Ahnungslosen“?

      • Alojs Says:

        Za zapad wšak to skerje přitrěchi. Tam swoboda nasta, nic nyhdom, ale po někotrych lětach tola a potom dźeń a wjace. We wuchodźe njenasta swoboda, doniž potłóčowani druhi raz njezběžkowachu. Přećiwo „wuswobodźeram“ a tu rodźenym pomocnikam-wazalam. Prěni raz, 1953, njeda so NDR wot „wuswobodźera“ wuswobodźić.

        Wothladajo wot toho, zo kn. von Weizäcker ze swojeho wida prawje ma, mje njezajmuje štó je hdy što prajił, hdyž myslu sej zo móžu to sam posudźować.

  7. omit knakşem z Lipska Says:

    Přečitawši sej narěč Weizsäckera so dźiwam, kak je tomu dóšło, zo je so z njeje jenož słowo “dźeń wuswobodźenja” wuwzało a do srjedźišća stajiło. Zwoprědka dyrbi so zwěsćić, zo je adresat jeho narěče němski (!) lud. Na spočatku je rěčnik wuraznje wuzběhnył, zo ma kóždy lud swoje začuća, jeli pomysli na 8. meju 1945. Rozsudne wuprajenje za Němcow w zwisku z pomjenowanjom jako “dźeń wuswobodźenja” wšak je tele: “Der 8. Mai war ein Tag der Befreiung. Er hat uns alle befreit von dem menschenverachtenden System der nationalsozialistischen Gewaltherrschaft.” W dalšim teksće so rěčnik toho pase, wo wuswobodźenju rěčeć. Skerje wón rěči wo “dnju dopominanja” (jeli wón lěto 1985 měni) a wo “dnju wumóženja” za přesćěhowanych (jeli wón lěto 1945 měni). Wo Čerwjenej armeji jako wuswobodźerju njeje scyła žana rěč. Kak tež, hdyž wón na to skedźbnja, zo je so s w o b o d a w lěće 1945 jenož dźělej Němcow dóstała: “Wir in der späteren Bundesrepublik Deutschland erhielten die kostbare Chance der Freiheit.” A za tutu swobodu su rukowali mj. dr. ameriski wonkowny minister James F. Byrnes, Francozojo kaž Jean Monet a Robert Schuman abo tež kancler Konrad Adenauer. Nichtó njeby w tym zwisku na ideju přišoł, Iosifa V. Stalina, Andreja Ja. Vyšinskeho abo Lavrentija P. Beriju mjenować. Powěsć W. narěče tež njeje, “dźakowny być wuswobodźerjam”. Ně, powěsć – lěpje prajene próstwa – je: “Lassen Sie sich nicht hineintreiben in Feindschaft und Haß gegen andere Menschen, gegen Russen oder Amerikaner, gegen Juden oder Türken, gegen Alternative oder Konservative, gegen Schwarz oder Weiß. Lernen Sie miteinander zu leben, nicht gegeneinander.”
    PS. Wčera sym wěsćił, zo serbske medije bórze wo tym rěča, zo je Prahu Čerwjena armeje wuswobodźiła. A dźensa hižo w Serbskich Nowinch pisaja: “Na rozkaz Konjewa chwatachu sowjetske tanki z Ústíja Pražanam na pomoc. 9. meje w 4. hodźinje docpěchu wone Prahu.” Ničo so njepiše wo pomocy wójska generala Andreja A. Vlasova, ničo wo tym, zo buchu wjednicy Praskeho zběžka pozdźišo wot komunistow likwidowani – prosće tohodla, dokelž su swój zběžk bjez rozkaza Komunistiskeje strony přewjedli. Zbožo Pražanow bě, zo zběžkarichu hakle na kóncu wójny. Hewak by so jim zešło kaž Waršawčanam, kotrychž da Čerwjena armeja wukrawić, dokelž nochcyše jim pomhać. W Pólskej a Čěskej by tež tohodla lědma nichtó na ideju přišoł, Sowjetski zwjazk jako wuswobodźerja pomjenować. A štó ze Serbow by 8. meju 1945 jako “dźeń wuswobodźenja” začuwał, hdyž dale hač na oficialny “dźeń kónca Druheje swětoweje wójny” mysli?

  8. Jurij Ł Says:

    Poprawom so mi wěrić njecha, što wšo tajki priwatny wučenc z Moskwy, Prahi, Lipska a njecham wědźeć zwotkel hišće, do swěta pušći. Njewěm, što je so z Timom Meškank (tak je jeho mjeno prawje woko) w Moskwje stało, ale někote z jeho sadow, twjerdźenjow su dotal njesłyšane…

    Prašam so, čehodla priwatny wučenc awtentiske žórła,ignoruje, kaž mamy je w knize „Ćernje na puću do swobody“ Jana Cyža, hdźež mj. dr. čitamy –
    „Njeběchu nacisća ze swojim krutym postupowanjom přećiwo nam Serbam w zašłych lětach jara wuraznje pokazowali, zo smy jim na puću? Dopomnich so na hrožace Würkerowe słowa před šěsć lětami, zo němski lud w swojim ćěle njemóže a njebudźe ćerpjeć „slepe črjewo“, kaž je twori serbski lud. Wono dyrbi so zhubić, tak abo hinak!“ (str. 25)

    Njewěm, što sy Ty TM w Moskwje k sebi brał, ale tale Twoja sada mi do hłowy njecha –
    „Dr. Jana Cyža a Jana Meškanka su angloameriske bombowcy 13. februara 1945 z jastwa (we woprawdźitym zmysle słowa) wuswobodźili…“
    Pola Jana Cyža so to (w h. mj. knize) takle čita
    „My jeći wšak njewočakowachmy wuswobodźenje ze strony ameriskich a jendźelskich lětarjow. Skerje so bojachmy, zo móhli nas jich bomby, kotrež na njesprawnych a sprawnych padachu, zabić abo pod ropadankami pohrjebać Tak mam tutón njewočakowany nalět lětadłow na Drježdźany před tak bliskim wumóženjom ze strony swojetskich wojakow ani njeběše witany…“ (str. 33)
    Dalši kapitl w knize rěka „Čerwjena armeja a pólske wójske wuswobodźitej Łužicu“… Wězo hodźi so po wěstych, dlaj gor po 70 lětach na wšěm a wšitkim dwělować, ale stawizny njejsu jenož wosobinska abo priwatna wěc. Je dźěl wjetšeho a wulkeho cyłka. Wo wěstych dźělach, podawkach, wosobach so tež dale njerady rěči, a snano so rěčeć a pisać njetrjeba, a to zrozumliwe a do kónca čłowjeske. Na přikład je někotrym znaty „Ritterkreuzträger mit Ehrenkranz“, Serb kotryž ze susodom na fronće cyle wěsće njeje jenož přećelnje bjesadował.Telko, kaž běchu serbskich wojakow, młodostnych a mužow, nanow a bratrow, a nic naposled doma holcow a maćerjow, telko wosudow a dóńtow je wójna zawinowała. Tu pola nas doma w Łužicy a tam hdźež su němske wójska wojowali, wojować dyrbjeli.
    A dóńty a wosudy su dale trali w kóždym wobdźělenym a kóždej wobdźělenej, wuprajene, napisane abo njewuprajene, a dale traja. Wjele z našich ludźi na fronće a doma njejsu 8. meju dožiwili. A wjele z wojakow, kotřiž so nawróćichu, njejsu nikomu wo swojich wójnskich dožiwjenjach powědali, powědać móhli. Nic mandźelskej a nic dźěćom – kaž naš njeboh nan – , dokelž běchu wójnske dožiwjenja tajke njewuprajomne…

    A jow so diskutuje maličkostnje wo swinju a swinjeću…

    • TaBeja Says:

      Maličkostnje so diskutuje, knježe Jurjo Ł., dokelž so Omit Knakšem prawdźepodobnje přez stawizny (Čitaj: wosobinske stawizny) potrjecheny čuje.

      • TaBeja Says:

        Ale dyrbju přidać: Omit Knakšem ma prawje, zo njejsu najskerje Rusojo Łužicu wuswobodźili. To je wón přeslědźił a wupada argumentorisce jara derje.

  9. Omit Knakşem z Budyšina Says:

    Stawizny njejsu wěc wěry, ale proces dopóznawanja. Historiski fakt je, zo su bomby z jendźelskich a ameriskich lětadłow wrota policajskeho jastwa w Drježdźanach rozbuchnyli, z čimž bě jatym móžno ćeknyć. Wosobinska interpretacija historiskeho fakta su słowa dr. Jana Cyža: “My jeći [!] wšak njewočakowachmy wuswobodźenje ze strony ameriskich a jendźelskich lětarjow. […] Tak nam tutón njewočakowany nalět lětadłow na Drježdźany před tak bliskim wumóženjom ze strony sowjetskich wojakow ani njeběše witany.” Přiwšěm zwostanje prašenje, kak je Cyž k tutej swojej interpretaciji podawkow dóšoł. Jeho kniha je w lěće 1979 wušła. Tehdy njeje móhł ničo druhe wozjewjeć, hač zo nadźijachu so pječa wšitcy [= my jeći (!)] wuswobodźenja ze strony Čerwjeneje armeje. Hdy bychu jich Američenjo wuswobodźili, by to był zły imperialist (z wida lěta 1979) a z tym nowy fašist. Stawiznopis (a wězo tež kóžde druhe pisanje) je pod wuměnjenjemi komunistiskeje diktatury měło wotpowědować principej stronitosće. Stronitosć je w tym zwisku woznamjenjało bjezwuměnite zastupowanje nahladow a směrnicow strony SED, wšojedne hač jako stronjan abo njestronjan. Njeznaju Cyža wosobinsce, a tuž njemóžu posudźować, hač je wón snano tola pisał, štož je měnił. Jurij Ł. budźe to lěpje wědźeć. Přiwšěm je z literatury tójšto padow znatych, zo su ludźo, pušćeni z Gulaga, Stalina dale sławili a so wo to prócowali, směć so do rjadow KSZZ wróćić. Kajke – za generaciju po 1989/90 wotrostowacych – absurdne rysy su pospyty nakazanja jednotliwcow tehdy nabrali, njech nam dwaj přikładaj znazornjetaj: “Harich dźakowaše so [1958] statnej bjezstrašnosći, zo je jeho sčasom a nic hakle w stadiju, hdy by za smjertne chłostanje zrały był, zajała […].” (Erich Loest, Prozesskosten, 2007, s. 100) “Dokelž běch wo tym přeswědčeny, zo so zajimy NDR najebać wšě zmylki, kotrež buchu při tym zworane, wot SED přeco hišće najlěpje zastupowachu, sym so po ‘wobhnadźenju′ znowa wo přiwzaće do tuteje strony prócował.” (Lötzsch, Das Ende, 2002, s. 222) W tutymaj padomaj wšak móhł njewoblakowany čitar prajić, zo bě Harichowe abo Lötzschowe tehdyše jednanje jeju rozsud. Jenož, štóž spyta stawizny jako proces dopóznawanja nałožować, wě, zo je so tajke jednanje wšěm nanuzowało, kiž su pod wuměnjenjemi komunistiskeje diktatury žiwi byli. Hač z namocu abo přez ideologisku indoktrinaciju je wšojedne, rezultat dyrbješe być pak “nowy čłowjek” pak zničeny čłowjek.

  10. Přeswědčena socialistka Says:

    Čehodla so tu jenož přećiwo Ruskej swari? Čehodla njeswariće přećiwo swinstwam EU, NATO a USA? Zničichu Lybisku. Wuslědk: kopicu ćekancow. Zničichu Irak: Islamski stat.

  11. Jurij Ł Says:

    A kak měł so
    »Zakoń wo zachowanju prawow serbskeje ludnosće« 1948 z tehdomišimi wuslědkami –

    a kak P. Nedowe słowa „wšo, štož mamy, smy sej dyrbjeli sami wuwojować“ –
    za noweho abo za zničenje čłowjeka

    interpretować?

  12. omit knakşem z Njebjelčic Says:

    My komunisća smy sej to wuwojowali za formowanje “noweho čłowjeka”. A štó je nam wšo to dał, štož mamy? Pawoł Nedo k tomu na centralnej funkcionarskej konferency Domowiny 27. februara 1955 rjekny: “Lubi přećeljo, a w tym zwisku chcemy sej tola jónu sprawnje rjec, štó je nam to, štož smy sej móhli po 1945 we Łužicy natwarić, a to tola tež wotwonka widźane, překroči wšě sony, nadźije a wočakowanja, – štó je nam to dał. Ja myslu, zo je nam to jeničce dała němska dźěłaćerska klasa […]. A wšo dalše, štož hišće přińdźe, to nam tež so dawa z rukow němskeje dźěłaćerskeje klasy.” Hakle hober serbskeje poezije Helmut Kalšmit pak zhorny w odźe na stronu dźěłaćerskeje klasy, komu poprawny dźak Serbow za jich byće wčera a dźensa do wěčnosće słuša:

    Dźak tebi, dźěłaćerska strona

    Lětstotki knježa zakazachu Serbam,
    so jimać pjera, pisać to, štož mać
    po roboće je powědała synam,
    zo swět je rjany, hruby pan pak drač.

    Kaž lěćo dobywa na krutej zymu,
    so koło časa wjerći pospochi.
    Hdźež běše hród – tam dźensa dźěći wuknu,
    a starc so zbóžnje z nimi wjeseli.

    Nětk serbska rěč je z němskej runoprawna,
    wšak Němc je Serbej bratr a nic juž djas.
    Dźak tebi za to, dźěłaćerska strona,
    kiž wojuješ za lěpši, nowy čas.

    Naš dźak, to njejsu jenož hołe słowa.
    Ně, skutki swědča wo tym, zo naš lud
    chce měr a nic złu wójnu hižo znowa.
    Přederje hišće znaje bruny křud.

    Naš dźak su změny mnohich aktiwistow,
    kiž dopjelnjeja hospodarski plan.
    Zo prěkujemy zaměr imperialistow,
    to, towaršojo, přisahamy wam!

    © Přejemy zbožo. Basnje za róčnicy a składnosće, wopomnjeća, mězniki žiwjenja, nałožki lěta, [zest. Beno Budar, Benedikt Dyrlich,] Budyšin 1973, [134 s.] s. 26.

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden / Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden / Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden / Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden / Ändern )

Verbinde mit %s


%d Bloggern gefällt das: