Z Jurjom Brězanom do sawny – rozmyslowanja k stoćinam swětosławneho serbskeho spisowaćela

JurijB_knihi

Nimale kóždy swětosławny spisowaćel je jedneje jeničkeje knihi dla wuznamny – dochody z předawanja tuteje literarneje twórby pak za zežiwjenje hač do smjerće lědma dosahaja a nimo toho chce čłowjek, kiž ma spisowaćelenje jako powołanje, wězo zjawnje pisać. Potajkim produkuje pilnje dale a słabše kopije prěnjeje knihi, a ludźo sej mysla, zo dyrbja je dale kupować, dokelž je spisar awtor woneje swětosławneje knihi… Tak sym to sam z knihami Paula Coelha činił, doniž njemějach dosć z jeho kopijemi.

Tón dóńt potrjechi spisowaćelow wulkich mudrosćow. Je hišće druheje kategorije – spisowaćelow zabawjaceho razu. Na přikład rusko-němski spisowaćel Wladimir Kaminer. Jeho knihi su w krótkich wotrězkach jednotliwych epizodow spisane – połnje situaciskeje komiki. Poprawom přeco někak to samsne w podobnej formje, ale wšojedne: To so lochko a rady čita – najradšo po napinacym dnju we łožu ležo krótko do spara. Připódla posrědkuje awtor wěrnosće wšědneho žiwjenja normalnych ludźi, tohodla sej mysliš, zo sy njedźiwajcy zabawy tež něšto naročneho čitał.

Mamy a mějachmy dobrych serbskich spisowaćelow – ale nic ryzy zabawjacych. Mam polcu połnje serbskich knihow cyłeho lětstotka, ale hdyž chcu so při čitanju prosće smjeć a hewak ničo – potom dyrbju sej knihi Němcow, Rusow atd. brać, ale nic Serbow. Serbska literatura ma tajki melancholiski raz. So wě, zo je to spowšitkownjenje, a tohodla přińdu nětk radšo k jednotliwcej – Jurjej Brězanej. „Krabat abo přeměnjenje swěta“ – to bě jeho kniha knihow. Přeměnjenje Jurja Brězana by jónu zajimawa tema była, wšako je wón wědomje štyri towaršnostne systemy dožiwił (a w pjatym bu narodźeny).

K zjawnej inscenaciji swětosławnych spisowaćelow, hač Günter Grass („Blechtrommel“) abo Jurij Brězan, słuša wobraz intelektualca ze zmoršćenym mjezwočom, kiž pomałku kurjo a za pisanskim blidom wosrjedź wažnych cedlkow sedźo swoje słowa runja tworićelskemu aktej formuluje. Za to je dosć potrjeby, dokelž dyrbi porjadny spisowaćel „angažowany“ być. Hižo lěto dołho na přikład ma kóždy znaty spisowaćel Drježdźanskeho pochada něšto k Pegidźe wot so dać, a tež Jurij Brězan njebě jenož w socializmje „angažowany“, ale tež po přewróće, hdyž měješe so wón mjez druhim přećiwo zawrjenju Chróšćan srjedźneje šule wuprajić.

Čim starši je spisowaćel, ćim bóle je jeho mytos wohroženy. Antifašist Grass bu jako starc ze swojej fašistiskej młodosć konfrontowany. A Jurij Brězan bě dźě zrudny, přetož njeje Lessingowe myto dóstał – pozdatnje dla jeho wjele wysokich wuznamjenjenjow z NDRskeho časa. Brězan njeběše wjertawka. Skerje sympatiski filou. Sym jeho dwójce priwatnje w Hornim Hajnku dožiwił. Ženje njezabudu, kaž wón mi powědaše wo kruhu starych přećelow, z kotrymiž wón rady bjesadujo / spěwajo w sawnje koka. Brězan, wěčny serbski hólc.

Wón je přewjele knihow pisał, wosebje w starobje. Z tym serbske dźěćace knihi njeměnju, jich njemóže ženje dosć być. Swěru kupowach a so prašach: Što chce wón nam hišće z tymi knihami prajić? Dźakowano antikwariatej Smolerjec kniharnje mam tež druheho Brězana na składźe: Wón je po wójnje basnje pisał kaž chwalospěw Stalinej, z tehdomnišeho wida wumóžerjej Serbow po kwakli knjejstwa nacistow. Z dźensnišeho wida hołdowanje masowemu mordarjej. Po dźewjeć lětdźesatkach Brězana wostanje prastare Pilatusowe prašenje: Što je wěrnosć?

1916-2016 – přeměnjenje serbskeho swěta tuteje epochi reflektować by so wudaniło. A kotra wotbłyšć kotreje změny běše kotry Brězan – do wójny, po wójnje, wosrjedź NDR, krótko do přewróta, pod nowymi wuměnjenjemi? A hdźe je wón w kotrej fazy stał – w ludźe, nad nim, abo wšudźe? To je po mojim měnjenju wunošnišo hač pytanje za někajkim bjezčasnym jadrom imaginarneje skutkownosće. To steji w knize žiwjenja pola Boha, ale my to dodnić njemóžemy. Za nas wostanje Jurij Brězan wěčnje serbski hólc – a wobžaruju, zo njejsym ženje spytał, so wot njeho do sawny přeprosyć dać. Dokež tamle je hinašich rozmołwow hač za pisanskim blidom :-).

Recensija biografije Jurja Brězana z pjera prof. Dietricha Šołty w Serbskim rozhłosu. Awtor: Měrćin Wjenk:

http://www.mdr.de/serbski-program/rozhlos/aktualne-prinoski/audio-34582.html

Jurij Brězan w hornjoserbskej Wikipediji:

https://hsb.wikipedia.org/wiki/Jurij_Br%C4%9Bzan

 

Kommentar verfassen

Trage deine Daten unten ein oder klicke ein Icon um dich einzuloggen:

WordPress.com-Logo

Du kommentierst mit Deinem WordPress.com-Konto. Abmelden / Ändern )

Twitter-Bild

Du kommentierst mit Deinem Twitter-Konto. Abmelden / Ändern )

Facebook-Foto

Du kommentierst mit Deinem Facebook-Konto. Abmelden / Ändern )

Google+ Foto

Du kommentierst mit Deinem Google+-Konto. Abmelden / Ändern )

Verbinde mit %s


%d Bloggern gefällt das: