Archive for Juli 2017

Jednotnu serbšćinu za cyłu Łužicu tworić

29. Juli 2017

Korejscy rěčespytnicy chcedźa wotbłyšćowanje pačenja kraja w maćeršćinje přewinyć (hlej wurězk z dźensnišeho ND). Tajki projekt móhli do Łužicy přewzać, wšako je wona tež administratiwnje do sewjerneho a južneho dźěla pačena – a to samo hižo lětstotki dołho.

Tohodla so pod tutymi politiskimi wuměnjenjemi nastatej warianće serbšćiny delnjo- a hornjoserbšćina mjenujetej. Widźimy tuchwilu w něhdyšej Juhosłowjanskej, kak woni z přičin narodneho separatizma nowe „statne rĕče“ wuwiwaja a rozdźěle wunamakaja.

Tež serbski lud, runja němskemu potomnicy nic jenož jednoho kmjena, njech přichodnje swoje regionalne dialekty pěstuje – ale čehodla nic na zakładźe perspektiwisce jedneje serbšćiny? Z nowym narodnym centrumom we Wojerecach, drje w Sakskej ležacych, ale prjedy Choćebuskemu wobwodej přisłušacych.

Tajki linguistiski projekt je atraktiwniši hač někajke wadźeńcy wo jednotliwych pismikach. Potom njezmějemy hižo debaty wo statusu regionalnych wariantow kaž nětkole; slepjanšćina na přikład budźe dospołnje runoprawna z dotalnymaj hornjo- a delnjoserbšćinu.

Mało migrantow na serbskich šulach

26. Juli 2017

Cyle dokładnje chcyše zapósłanča AfD wědźeć, kelko dźěći migrantow w kóždej (!) rjadowni Sakskeje wuknje, a kultusowe ministerstwo měješe dosć chwile na to (hladajo na statne šule) wotmołwić (hlej ćišćenku 6/10091 Sakskeho krajneho sejma). Ale bjerće so na kedźbu to wućišćeć: Je někak sydom stow stron…

http://edas.landtag.sachsen.de/viewer.aspx?dok_nr=10091&dok_art=Drs&leg_per=6&pos_dok=1&dok_id=undefined

Ke definaciji, štó je „šuler z migraciskim pozadkom“ (hač cyła statistika dospołnje trjechi, ani ministerstwo njewě, wšako je wotedaće tuteje informacije dobrowólna wěcka), pisaše ministerstwo AfDnikam hižo tule:

http://edas.landtag.sachsen.de/viewer.aspx?dok_nr=9677&dok_art=Drs&leg_per=6&pos_dok=1&dok_id=undefined

Nětko wěmy, štož sej bjez přepruwowanja myslachmy: Na serbskich zakładnych šulach w Chrósćicach, Ralbicach, Worklecach a Radworju njeje ani jeničkeho dźěsća migranta, do Pančan šule chodźi jedne. Na wyšej šuli w Radworju namakaš w třoch rjadownjach jedne, na serbskimaj wyšimaj šulomaj we Worklecach a Ralbicach njeje žanoho.

Na Budyskich serbskich šulach je mało migrantow, ale kusk wjac hač we wsy: Tak je na tamnišej serbskej zakładnej šuli rjadownja z 12 (2b) a 19 (3b) procentami „kwoty migrantow“, ale to stej wuwzaći na tutym kubłanišću. Na gymnaziju je wjele rjadownjow cyle bjez migrantow a tři z 12 procentami (10.3, 5.5, 9.2), na serbskej wyšej šuli w Sprjewinym měsće maksimaklnje 17 procentow (7), tule njeje žaneje rjadownje bjez migrantow.

Na druhich šulach w Budyšinje to zdźěla cyle hinak wupada: Je pjeć rjadowanjow z 47 procentami. Samo na zakładnej šuli w Mužakowje wuknje w dwěmaj rjadownjomaj 42 resp. 45 procentow šulerjow z migraciskim pozadkom. Na čole w Budyskim wokrjesu steji rjadownja 5a 2. wyšeje šuli w Kamjencu ze 57 procentami. Wšo dohromady je „kwota migrantow“ jara niska, je wjele rjadownjow na šulach we wokrjesu z ličbu „0“.

Zajimawe by wězo tež było jónu zhonić, z kotrej kwotu šobušulerjow bjez znajomosćow serbšćiny na maćernorěčnym niwowje serbscy šulerjo hromadźe wuknu – prošu ličby za wšě rjadownje wšěch serbskich šulow! Dokelž su serbske šule z integraciju Němcow jara wužadane, jeli nic samo zdźěla přežadane.

Braniborska ma mjeztym předskok

24. Juli 2017
  • 20170812_184434W Podstupimskim knježerstwje dźěła statna sekretarka jako społnomócnjena za serbske naležnosće (http://www.mwfk.brandenburg.de/sixcms/detail.php/666337) – w Sakskej tajke wysoke zastojnstwo za serbske zajimy nimamy.
  • W Braniborskej maja znajmjeńša wěste zakonske kriterije za móžne skóržby třěšneho zwjazka Serbow – w Sakskej docyła nic.
  • Rozprawa knježerstwa k połoženju serbskeho ludu dyrbi wosrjedź legislaturneje periody wuchadźeć – a nic hakle ke kóncej kaž dotal w Sakskej.
  • Serbšćina je mjeztym runoprawna na taflach (a nic mjeńši připlack kaž w Sakskej), pućniki smědźa tež serbsce na komuny zwonka serbskeho sydlenskeho ruma pokazać – w Sakskej hišće w statusu přeća…
  • Dyrbja-li přichodnje při awtodróze stare pućniki z mjenami wotjězdow wobnjowjeć, budu wone w serbskim sydlenskim rumje dwurěčne. Tajke něšto je za Saksku serbski ministerski prezident Tilich pisomnje wotpokazał (hlej wobraz z dokumentom, tón dopokaz je sej wjele ludźi přało).
  • Gmejny a hamty (zarjad za małe komuny) dóstawaja pawšalnje tysac euro na lěto za serbsku rěč w zjwanym rumje – w Sakskej njedawa.
  • Při krajnym sejmje je němskoserbska tafla z mjenom parlamenta. W jeho domje je wupokazanje na rumnosć serbskeje rady dwurěčne, interface za techniku w rumach sejma móžeš tež serbsce nałožować – wšo to w Sakskej njeeksistuje.
  • Serbja maja prawo na rozšěrjenje dotal zakonsce postajeneho sydlenskeho ruma – w Sakskej su přisłušace gmejny w přiłoze serbskeho zakonja fiksowane.

To su jenož wosom z 16 dypkow na mojej lisćinje so złožowacej na rešerše w susodnym kraju. Sym so na wobsahi wobmjezował, hdźež je předskok Braniborskeje bjez dwěla a wobsahowje njezwadny.

Hdyž pak maja Delni Serbja politisce njedźiwajcy swojeje mjenšeje ličby a hišće mjenje serbwoacych ludźi tajki předskok před Hornimi Serbami, potom směmy so prašeć, na čimž to zaleži. Jeli bych lózy był, bych prajił: Dokelž su woni mjenje konserwatiwni a hišće mjenje poddani hač naši ludźo. So wě, zo je mi tež cyle hinaša interpretacija znata: Hdźež je Serbstwo tak a tak nimale mortwe, móža Němcy jara wulkomyslnje z nim wobchadźeć. To je hišće bóle lóze. Što je wěrnosć a konkluzija za Saksku? Pomhajće mi, čitarjo Piwarca!

Lětak krajneho knježerstwa: „Waše serbske prawa“: http://www.mwfk.brandenburg.de/media_fast/4055/Flyer%20MWfK_SorbenWenden.pdf

A štóž ma hišće prašenja abo nastorki, njech piše referentej społnomócnjeneje:

meto.nowak@mwfk.brandenburg.de

Dorosćeni za serbsku kubłansku awtonomiju

23. Juli 2017

Měrćina Wjenkowy pledoyer přećiwo kultiwowanju rěčneho wobraza „małeho ludu“ (hlej tež předposledni post w tutym blogu) dopomina mje na naše wšitke spodźiwne metafry, kotrež smy w zwisku z wulkim bojom Chróšćan zběžka 2001 wuwiwali. Na přikład zo trjebamy my mały ludźik tajke něšto kaž rěbl, kotryž ma nam wulki němski bratr dać.

Wjenk pak w swojej konkluziji piše: „… chcu rjec na zbožo – nichtó ,mały serbski lud’ za ruku njewozmje. Ně, smy sami za sebje zamołwići, a tuž dyrbimy, ani mali ani wulcy, ale prosće dorosćeni, sami kročić.“ To za mnje praktisce rěka, zapřijeći Jana Nuka z woneho bojowniskeho časa, „kulturna awtonomija“ a „kubłanska awtonomija“ skónčnje wšitcy hromadźe chutnje brać a po nimaj jednać.

Štóž noche wěčnje prošer być, tón njesmě sebje samoho přeco jako wopor inscenować, ale ma sam jako akter wustupować. Porno kulturje, hdźež smy awtonomiji we wšědnym žiwjenju hižo jara blisko, widźu wulki deficit na kubłanskim polu. Město nošerja žadanjow bychmy dyrbjeli radšo nošer swójskich šulow być. Žadanja běchu za stareho Frycu.

(Wosobinsce ze słowčkom „mały lud“ žadyn problem nimam, dokelž běch přeco hišće přiwisnik hesła small is beautiful . Małej skupinje přisłušeć je tola něšto wosebite, žana přičina kompleksa mjenjehódnoty. Deminutiw w rěči pokazuje na wosebje rjane wěcki. – Ale w přerěznej serbskej realiće to snadź emocionalnje hinak wupada – abo tež nic .)

Jurij Chěžka dźensa

22. Juli 2017

Njezapomnite počesćenje Jurja Chěžki składnostnje 100. posmjertnych narodnin při jeho ródnym domje w Hórkach – Serbske Nowiny, župa „Michał Hórnik“ a Hórčanske wjesne towarstwo su tute dostojne zarjadowanje krótkodobnje zdokonjeli, a někak 25 ludźi, mjez nimi Chróšćan wjesnjanosta Marko Kliman, je najebać lijeńcu přichwatało.

Před wjele lĕtami čitach dwě basni z pjera Jurja Chěžki w serbskej čitance a běch fascinowany. W nimaj so špiheluje hłuboke eksistencielne začuće. Kaž Franc Šěn w krótkej narěči praješe, njebě Chěžka njedźiwajcy swojeho spjećowanja nacijam w NDR na přiměrjene wašnje oficielnje hódnoćeny, dokelž bě přemało „pozitiwny“.

Chěžka je runja druhim najlěpšim přezahe na prawdu Božu wotešoł. Jenož Bóh wě, što by wón dale na zemi tež wo přirodźe tak krasnje basnił. Wón je hódny wěčnoh wopomnjeća. Snadź tež tajke něšto kaž serbski Mácha.

https://de.m.wikipedia.org/wiki/Karel_Hynek_M%C3%A1cha

Krótkowidejo: Spisowaćelka Róža Domašcyna, šefredaktor SN Janek Wowčer.

https://crostwitz.de/index.php?id=1691&L=1
https://de.m.wikipedia.org/wiki/Jurij_Ch%C4%9B%C5%BEka

Naša rěč je naša kultura

22. Juli 2017

Měrćin Wjenk ma ze swojim wuprajenjom w nastawku SN „mały lud – wulki błud?“ wězo prawje, zo je serbšćina hladajo na ličbu rěčnikow po globalnych měritkach nic mała, ale přerězna rěč. Wotpowědujemy statistisce wjetšinje hišće na swěće eksistowacych rěčow, wjele z tych pak je runja serbšćinje wohroženych.

Tež Marko Šiman, wudawaćel knihi „25 lět“ wo sakskej wustawje, wužiwa w njej zapřijeće „mały lud“ jako wuchadźišćo narodopolitiskeje argumentacije (hlej wurězk). Ma to jenož ze zwjeršnym přirunowanjom z po ličbje wjetšimi susodnymi ludami (Nĕmcami, Polakami, Čechami) činić? To sej njemyslu.

Porno němčinje, pólšćinje a čĕšćinje njeje serbšćina hižo funkcionalny komunikaciski srědk za dorozumjenje. Ale ryzy wuraz swójskeje kultury. Serbujemy, přetož chcemy Serbja być. Naša rěč je naša kultura. Tohodla njech je němcowar, kiž so k Serbstwu wuznawa, wustawoprawnisce Serb. Z wida serbskeho ludu wón serbski njeje.

#wubranka ludu abo wubrance serbskeju ludow? 😉

19. Juli 2017

Změjemy potajkim dwě wubrance, hornjo- a delnjoserbsku. Zo su so Delni Serbja w kopańcy zesamostatnili, je hladajo na jich pobrachowacu reprezentancu na Europeadźe zrozumliwe.

Po regulach FUEN pak móže so kóždy lud resp. ludowa skupina jenož z jednym mustwom na europskich mišterstwach wobdźělič. To rěka do toho nutřkownoserbske wubědźowanje, kotři su najlěpši serbscy koparjo po cyłej Łužicy.

So wě, zo ma z mojeho wida při tym tež kriterij wobknježenja serbšćiny być. Štóž na hrajnišću němcuje, poprawom posoł žiweho serbskeho ludu na mjezynarodnym parkeće być njemóže.

Jeli njeby małke hibanje Ponašemu wočiwidnje na prawdu Božu wotešło, bychu Horni a Delni Serbja, potomnicy rozdźělneju kmjenow, problem hinak rozrisać móhli: přez deklaraciju, zo smy tola dwaj ludaj 😎: Serbja a Wendojo.

Starosłowjanska spanska 😊

12. Juli 2017

Foto je jedna z dopomnjenkow na lětušu wuprawu do 9. lětstotka: Tak běchu Słowjenjo žiwi (wězo bjez hranolkow-fritkow 😉, kotrež nětk tamle k jědźi poskićuja:

http://www.archeoskanzen.cz/

Jich chěžki běchu porjadnje přirodnje klimatizowane: Přijomna chłódnosć wosrjedź horceho lěća je mi howiła. Piwarc je tež borleško tehodomnišeho typa wupruwował – ně, poprawom kaž łožo. Bych so na to zwučić móhł 😎.

Tak běše žiwjenje we Wulkej Morawje, prěnim słowjanskim staće. Ale tohorunja dzensniše wšědne žiwjenje w měrliwej wuchodnej Morawje móžu poručeć.

2017 nowy přewrót w serbskim šulskim kubłanju?

11. Juli 2017

Štož běchu Ludmila Budarjowa, Rejza Šĕnowa a dźěłowa skupina šulstwo Serbskeje narodneje zhromadźizny srjedź hodownika lěta měrliweje rewolucije 1989 wo stawje serbskeho narodneho kubłanja zwěsćili (hlej wuraz strony 94 Tima Meškankoweje knihi „bjez wčerawšeho dnja njebudźe jutřišeho“), da so 2017 ze samsnymi słowami zwuraznjeć: wo času po přewróće. Dyrbjeli jeničce słowo „NDR“ wotpowědnje narunać.

W NDR su woni ličbu B-rjadownjow z postajenjom 7. DB 1964 dramatisce zredukowali a jich rěčnokubłansku kwalitu zanjechali. Nětkole mamy połdra lětdźesatka eksperiment wotstronjenja A-rjadownjow a jich narunanje přez skupiny wšelakeho rěčneho niwowa.

„Slawist“ komentowaše k poslednjemu nastawkej bloga trend tež maćernorěčnych Serbow, serbsce poprawom němsce ze słowjanskimi słowami rěčeć a pisać. Na tym stej je po mojim měnjenju tabu „wotmjezowanje“ a dogma „dwurěčnosć“ wina. Hdyž je serbšćina jenož hišće techniski dźěl dwurěčnosće měšaneje skupiny, knježi časowje a duchownje sylniša rěč, němčina. Serbska duša šansu wuwića hižo nima.

25 lět po 7.DB bě přewrót. Dźensa je nimale 28 lět po horjeka citowanej bilancy. Potajkim najwjetši čas za nowy facit a konkluzije z njeho. Cyle w zmysle tehdom sformulowaneho zaměra mjeztym dołholětneje předsydki SŠT Ludmile Budarjoweje.

Hesło móže być wožiwjenje serbskorěčnych rumow, hdźež smědźa dźěći kóždy dźeń wjacore hodźiny w našej rěči „płuwać“ – bjez němskich žołmow w serbskim haće. To je tola poprawom filozofija modela imersije WITAJ. A to chcedźa tola poprawom wšitcy na šulach dale wjesć, něwěrno?

Radšo čechizmy hač germanizmy

8. Juli 2017

Hižo před lětami prajach w přednošku na zhromadźizny Maćicy Serbskeje, zo bych sej wjac inspiracije serbskeho słowotwora ze susodnych Čech přał. To běše w 19. lětstotku tež z wašnjom słownikarja Křesćana Bohuwěra Pfula.

Wšo njeje so přesadźiło, na přikład nic wulica, chodźimy přeco hišće na hasy. Ale je lěpje, sej něšto wot wulkich słowjanskich bratrow a sotrow wupožčować hač złóžku po złóžce někajke potwory z nĕmčiny wotwodźeć. Sym wuspěšnje zabył, što „Bebauungsplanverfahren“ abo „Autobahnzubringer“ po pozdatnej nowej leksice serbsce rěka 😉.

So wě, zo wostanu rozdźěle: Župan je Čecham kupanski resp. domjacy płašć 😊. Ale hlej, Boemak poskićije za župan tež „Schlafrock“. To wostanje mi potajnstwo kaž baba, Hebamme/Napfkuchen. Nó derje, Mutter je němsce tež ekstremnje mnohostronske słowo 😎.

To je zaso cyle hinaša tema – sym hišće dźakowano pobytej we wuchodnej Morawje w dowolnikarskej naledźe. Žiwjenje je w lěću hra, nic strózba systematika 😊. Připódla prajene je na foće zhromadnosć woneho regiona z jadrowymi kónčinami Serbstwa spóznajomna…