Archive for März 2018

Česćowanje guillotiny?

31. März 2018

K wulkemu pjatkej słuša ritual „česćowanje křiža“. Nětk – ćichu sobotu – sej předstajmy: Hdyž njeby Jězus do dweju tysac lět na křižu morjeny był, ale do dwěsćě lět z guillotinu. Bychmy so potom před guillotinu poklaknyli a „swjatemu“ wotprawjenskemu nastrojej respekt wopokazali?

Wězo nic. Tajke folklorizowanje surowstwa je jenož móžno, přetož křiž dźensniši dźeń na swěće za wotprawjenja rólu hižo njehraje. Mam z mojeho časa w klóštrje křiž w formje štoma žiwjenja: Ze smjertnych ranow sčłowječeneho Boha wěčne žiwjenje za nas rosće. Zo mamy so čwakej drjewa kłonić, so do tutoho katolskeho – wšo wopřijaceho – programa poprawom njehodźi.

Přećiwo tomu móže so rjec: To je tola stara tradicija. Je modernych pobožnych Židow, kotřiž swojich synow njewobrězuja, byrnjež to prjedownicy štyri tysacy lět činili. K bohosłowstwu słuša ewolucija abo biblisce prajene: stawizny zjewjenjow. Tež naša generacija smě podźěl na swjatym duchu měć.

Piwarz na knefl tłóči – sorbus maximus

30. März 2018

To běše wokomik do zjawneho spřistupnjenja prěnjeje serbskeje online-wučbnicy, zdźěłaneje wot Rěčneho centruma Witaj (RCW), wotrjada třěšneho zwjazka Domowiny, a pjenježnje podpěraneje z dawkowych srědkow. Sakski kultusowy minister Piwarz w přitomnosći nawodnicy RCW, Beaty Brězanoweje, a wjele hosći na žurli medijoweho a wobydlerskeho centruma statneje kenclije w Drježdźanach na knefl tłóči – hromadźe z ministerku za wědomosće, Evu-Mariju Stange. To běše nam zeleny štwórtk.

Něchtó mi na přijeću po prezentaciji praješe: To je tola jónu něšto za maćernorěčne dźěći. Haj, praju, hladajo na to, zo serbske dźěći w 2plus-šulach skerje swoju maćeršćinu wotwuknu, móža wone nětk doma z materialom za 5./6. lětnik a z pomocu staršich tola serbsce nawuknyć. Dotal je sydom z planowanych 40 lekcijow zdokonjanych. Zaměr wuknjenja je „sorbus maximus“, tak techniski kooperaciski partner Daniel Brochwitz z Erfurta, jednaćel agentury za młode medije KIDS interactive tzwr.

https://krokpokroku.sorbischlernen.de/hsb/

Němčina wuměra dla dwurěčnosće – kaž serbšćina w systemje 2plus

28. März 2018

Konkluzija wulkeho nastawka resp. narěče Eugena Ruge w aktualnym wudaću ZEIT: Programowanje dwurěčnosće we wšědnym – kubłanskim – žiwjenju je tótka mjenje ekonomisce wužitneje rĕče. Serbski ludo, poskaj na signale Němcow 😊!

Jenož tón, kiž swoje – jednorěčne – maćernorěčne – rumy pěstuje, změje přichod. Sadźmy so: Štó za třista lět wyše wostanje, Serb abo Němc? Ja runja germanistej prof. Porschej praju: Serb. Jeli přećiwo lobbyistam dwurěčnosće w pěstowarnjach, šulach, towarstwach, institucijach, gmejnach a wosadach dobudźemy 😎. Do dźěła zdar!

Potajkim: Tabula rasa hladajo na dotalnu oficielnu rěčnu strategiju? Haj. Wjacerěčnosć mjenujcy njerěka, zo dyrbja te rěče přeco wšudźe prezentne być. Tu so njeněmcuje resp. ze mnu dyrbiš tule serbować stej hesle, kotrejž do arsenala komunikaciskeje kultury słušetej 😉.

Serbska demokratija w Sakskej a Braniborskej – teorija, praksa a wotewrjene prašenje

25. März 2018

Składnostnje 70. róčnicy prěnjeho sakskeho Serbskeho zakonja je předsyda Domowiny, Dawid Statnik, štyri aktualne wužadanja pomjenował (hlej dokumentowanu nowinsku zdźělenku třěšneho zwjazka): zakótwjenje maćeršćiny w digitalnym swěće, skrućenje serbskeho profila kubłanišćow, strukturne wuwiće Łužicy za dobu po skónčenju wudobywanja brunicy a zwoprawdźenje woprawdźiteje runoprawnosće nałožowanja serbšćiny we wobchadźenju ze zarjadami. Nic naposledk je wón hladaja na klětušu 20. róčnicu druheho Serbskeho zakonja w Sakskej trěbnu diskusiju wo jeho nowelěrowanju naspomnił.

W zwisku z přirunowanjom z Braniborskej, hdźež su woni hižo swój druhi Serbski zakoń dale wuwili a prěnje praktiske konkluzije z toho sćahnyli (hlej njedawne rozprawnistwa w tutym blogu), je přeco zaso žadanje słyšeć, zo dyrbja tež w Sakskej skónčnje „Serbja sami Serbsku radu wolić směć“. Při tym so na pozdatnje lěpši model w susodnym kraju pokazuje. Su pak tak mjenowane direktne wólbny Serbskeje rady za nas w Sakskej z přikładom?

W Braniborskej je 1.600 ludźi po cyłym kraju, kotřiž su so na wólbach z listom wobdźělili, zestawu Serbskeje rady postajiło. Jeničce župa Delnja Łužica pak ma 2.300 čłonow. Pozitiwny běše zjawny wólbny bój z wosobami a wobsahami, kotryž je mjez druhim w Nowym Casniku swoju serbsku platformu měł. Ale wyšu demokratisku legitimaciju z tutym modelom docpěli njejsu. K tomu je přidatny dotal njerozrisany problem nastał: Komu napřećo je na tute wašnje wolena Serbska rada w běhu wólbneje periody poprawom zamołwita? Dokelž wolerjo žadyn gremij nimaja, kiž takrjec radźićelow kontroluje a přewodźuje. To je kaž kanclerka bjez zwjazkoweho sejma. To by lědma štó za zmysłapołne měł.

W Sakskej jeničce Serbja Serbsku radu wola, jeli zwjazkowe předsydstwo Domowiny eksaktnje trěbnu ličbu ludźi namjetuje (štož je so posledni raz stało), zo njebychu sej zapósłancy krajneho sejma nikoho wupytać móhli, a jeli njeje připóznatych konkurowacych lisćinow, z kotrychž kandidatami by parlament personalny namjet třěšneho zwjazka narunać móhł. Zwjazkowe předsydstwo je demokratisce legitimowany gremij zastupjerjow wšěch regionalnych zwjazkow a towarstwow na polu serbskeho narodneho dźěła, kotrež su třěšny zwjazk tworili, a móže dźěławosć Serbskeje rady konstruktiwnje, a to rěka přeco tež kritisce, přewodźeć.

Tajka je ta rjana teorija. W cyłku pak so zda narodnopolitiske dźěło tuchwilu w Sakskej mjenje efektiwne być hač w Braniborskej. Potajkim prašenje wostanje: Na čim to poprawom zaleži? Wotmołwu pak nuznje trjebamy – hewak na polu spočatnje pomjenowanych wulkich načasnych wužadanjow wjele njedocpěwamy.

Ministerstwo jako přikład Łužicy

24. März 2018

Sakske ministerstwo za nutřkowne Serbowce tajki list sćele: Woni samo žónske słowjanske swójbne mjeno porjadnje wobkedźbuja. A to wšo bjeztoho, zo by něchtó wotpósłarja knježerstwoweho direktora na to skedźbnić dyrbjał 😊. Kajki je to krasny dojutrowny dar!

Nětk pak wočakujemy, zo wšě serbske a Łužiske institucije při adresowanju listow na niwowje Drježdźanskeho nutřkowneho ministerstwa dźěłaja 😎.

70 lět prěnjeho Serbskeho zakonja w Sakskej / 70 Jahre Sächsisches Sorbengesetz

23. März 2018

Dawid Statnik, předsyda Domowiny

Dawid Statnik, Vorsitzender der Domowina

Dnja 23. měrca 1948 schwali tehdyši Sakski krajny sejm prěni raz w stawiznach Němskeje zakoń, kiž wěnowaše so zakonskemu škitej a statnemu spěchowanju serbskeje ludnosće nastupajo jeje rěč a kulturu.

Bě to historiski wokomik w stawiznach Serbow a pozbudźowacy signal do přichoda po zahubnym potłóčowanju Serbow w nacistiskim času. Domowina witaše w tamnym času zakoń jako garant za přichod serbskeho ludu. A tež dźensa wobhladuje Domowina tutón zakoń jako rozsudny měznik w stawiznach zakonskeho škita a spěchowanja Serbow.

Wosebje wažne za dalše wobstaće a pozbudźowanje serbskeho žiwjenja běchu slědowace zakonsce zakótwjene naroki a prawa: zarjadowanje šulow ze serbskej wuwučowanskej rěču, přizwolenje serbskeje rěče w zjawnych zarjadnistwach a statne financowanje znowanatwara serbskeho kulturneho žiwjenja a jeho dalewuwića. Z tym bě tež zakład za natwar serbskich institucijow tworjeny. Zjawnym zarjadnistwam w sydlenskim teritoriju Serbow w Sakskej napołoži so zakonska winowatosć, serbske kulturne zajimy wšostronsce spěchować. Wuwjedźenske postajenje z lěta 1951 konkretizowaše zakoń a postaji mjez druhim, zo maja so we wokrjesach referenća za serbske naležnosće přistajić. Runje to chce tuchwilu Braniborska samo na kóšty kraja w swojich wokrjesach sydlenskeho teritorija Serbow přesadźić, štož pokaza na aktualnosć wšelakich dypkow něhdyšich postajenjow.

Hačrunjež je Braniborska hakle w lěće 1950 bytostne dypki sakskeho zakonja jako postajenje přewzała, bě wona w lěće 1994 pućrubarka za moderny Serbski zakoń. Sakska slědowaše 5 lět pozdźišo. Po 20 lětach je Braniborska w lěće 2014 swój zakoń nowelěrowała.

W zašłych lětach mějachmy mnoho wuspěchow na politiskim, wědomostnym a kulturnym polu. Wobraz Serbow je so w zjawnosći polěpšił. Wšo to na zakładźe čestnohamtskeho dźěła mnohich Serbowkow a Serbow w Delnjej a Hornjej Łužicy.

Mamy pak runje tak wužadanja, kaž na přikład stabilizowanje a wuwiwanje serbskorěčneje substancy w digitalnym swěće. Tole móžemy jenož zhromadnje zmištrować – Serbja, towarstwa, kraj, stat, politika a zjawnosć.

Aktualne wužadanja Serbow poćahuja so pak tež na prawa, kotrež so dźensa před 70 lětami prěni raz přizwolichu. Wosebje wulka strata wučerjow na serbskich šulach, z tym hrožacy strach pozhubjenja sobu najwažnišeho rěčneho ruma, nimo swójbneho, pokaza, zo mamy kritisce z nětčišimi naprawami wobchadźeć.

Prašenje wostanje, z kotrymi konkretnymi naprawami móhła so serbska identita na wšěch stejnišćach serbskeje šulskeje syće zdźeržeć a skrućić. Runje k tutej temje chce so na přikład kubłanski wuběrk Domowiny zaměrnje z wučerjemi, staršimi a šulerjemi wuradźować.

Runje tak nastanu prašenja w zwisku ze strukturnym wuwićom Łužicy. Region je wjac hač sto lět wot wudobywanja brunicy a zmilinjenje tuteje surowizny potrjecheny. Hačrunjež přinjese wudobywanje brunicy dochody a zasłužbu za ludnosć a komuny Łužiskeho rewěra, tak woznamjenješe wono tež wotbagrowanje njemało sydlišćow a wjeskow w serbskim sydlenskim rumje. To rubaše wulke straty do rěčneje substancy Serbow.

Klimapolitiske rozsudy swětoweje runiny, Europskeje unije a Zwjazkoweje republiki nuća srjedźodobnje k wustupej ze zmilinjenja brunicy. Tole ma direktne wuskutki na hospodarsku strukturu Łužicy. Hrožaca bjezpersperktiwnosć móže za cyły region, tež za Serbow, woznamjenić, zo so Łužica dospołnje wot dalšeho hospodarskeho wuwića Zwjazkoweje republiki wotpowěsnje. Njeje to jenož scenarij za region, ale cyły serbski lud potrjechi. Prěnje nastorki a ćežišća k tutej temje ma konferenca dnja 13. a 14. septembra 2018 rysować, kotraž so na braniborskej techniskej uniwersiće w Złym Komorowje přewjedźe. Zarjadowanje steji pod titulom “Quo vadis Łužica”, je dźěl “dźěłarnje přichoda Łužicy” (Zukunftswerkstatt Lausitz) a zarjaduje so wot Domowi

Ale tež zjawny wobchad z runohódnosću serbskeje rěče je po 70 lětach dale njespokojacy. Hačrunjež wustawa swobodneho stata Sakskeje wobydlerjow, přisłušacych k serbskemu ludej, jako runohódny dźěl statneje ludnosće deklaruje, so tuta runohódnosć w dwurěčnym wuhotowanju z taflemi a pućnikami njewopokazuje, hačrunjež je tole prawnisce rjadowane. Pře husto je serbskorěčne wutaflowanje ze zmylkami posyte, faluje dospołnje abo so přez mjeńše pisanje widźomnje a wotpohladnje diskriminuje.

Runje tak dyrbimy po 70 lětach zwěsćić, zo njeje přeco hišće móžno, serbske mjena w zjawnosći bjez ćežow wužiwać. Husto dyrbimy so wusprawnjeć abo zwěsćić, zo zarjady słowjanske mjena w Němskej skerje jako brěmjo, nic jako dźěl normality wobhladuja. Tole potrjechi wosebje wustajenje dokumentow, posrědkowanje póšty a wobkedźbowanje specifiskich sufiksow kóncowkow žónskich mjenow. Při wšěm su runje tu Serbja žadani. Bychu-li so wjace Serbowkow a Serbow k tomu rozsudźiło swoje mjeno w serbskej rěči wužiwać a do dokumentow zapisać dać, by tute žadanje widźomniše było. Hižo dźensa mamy prawniske zakłady, kotrež tole Serbam zmóžnja. Njewužiwamy je prosće.

Klětu změje tež druhi Serbski zakoń Sakskeje swoje 20. narodniny. Runje w tutym zwisku steji prašenje, hač njeby sej tež nowelěrowanje zasłužił. Domowina je sej nadawk stajiła, wuslědki nowelěrowanja w Braniborskej analyzować. Tež w Sakskej wobsteji móžnosć, to dotalne přemyslić a znowa diskutować.

Am 23. März 1948 beschloss der damalige Sächsische Landtag erstmalig in der Geschichte Deutschlands ein Gesetz, das sich dem Schutz und der staatlichen Förderung der Sprache und Kultur des sorbischen Volkes widmete.

Dies war ein historischer Augenblick in der Geschichte des sorbischen Volkes und zugleich auch Aufbruch nach einer Zeit der national-sozialistischen Unterdrückung und Verfolgung.

Die DOMOWINA – Bund Lausitzer Sorben begrüßte das damalige Gesetz als Garant für das Fortbestehen des sorbischen Volkes. Auch heute sieht die DOMOWINA dieses Gesetz als ein Meilenstein in der Geschichte des Schutzes und der Förderung des sorbischen Volkes.

Als besonders wichtig für das Fortbestehen und die Ermutigung des Sorbischen erwiesen sich folgende gesetzlich verankerten Vorhaben: die Schaffung sorbischer Schulen mit Unterricht in sorbischer Sprache, die Möglichkeit, die sorbische Sprache auch vor Behörden zu nutzen und die staatliche Zusage, das sorbische Kulturleben institutionell zu fördern. Damit war auch die Grundlage zur Schaffung der sorbischen Institutionen gegeben, so zum Beispiel das Sorbische National-Ensemble, der Domowina-Verlag oder das Sorbische Institut in Bautzen.

Den öffentlichen Verwaltungen des sorbischen Siedlungsgebietes in Sachsen wurde die gesetzliche Pflicht auferlegt, die sorbische Kultur umfassend zu fördern.

Die Durchführungsbestimmung aus dem Jahr 1951 konkretisierte das Gesetz zum Beispiel dahingehend, dass in den Landkreisen Referenten für sorbische Angelegenheiten einzustellen sind. Dies möchte Brandenburg auf Grundlage einer Gesetzesnovellierung nun anders als bisher durch Landesmittel finanzieren, was beweist, dass die Ansätze des damaligen Sorbengesetzes bis heute aktuell sind.

Obwohl Brandenburg grundlegende Regelungen nach sächsischem Vorbild erst im Jahr 1950 übernahm, war es im Jahr 1994 Wegbereiter für ein modernes Sorbengesetz nach europäischen Vorgaben. Sachsen folgte dieser Initiative fünf Jahre später. 2014, nach 20 Jahren, hatte das Land Brandenburg wiederum sein Gesetz novelliert.

In den vergangenen Jahren konnten wir viele Erfolge im Bereich der Politik, Wissenschaft und Kultur verzeichnen. Die Wahrnehmung der Sorben hat sich grundlegend gebessert. Dies geschah auf Grundlage ehrenamtlich wirkender Sorbinnen und Sorben in der Nieder- und Oberlausitz.

Zugleich bestehen aber auch neue Herausforderungen, so zum Beispiel die Stabilisierung und Weiterentwicklung der sorbischen Sprache im digitalen Bereich.

Dies können wir nur gemeinsam meistern – Sorben, Vereinigungen, Land, Bund, Politik und Öffentlichkeit.

Aktuelle Herausforderungen liegen aber auch in Bereichen, die sich auf Rechte beziehen, die vor 70 Jahren bereits zugesprochen wurden.

Besonders der Lehrermangel an sorbischen Schulen, die damit einhergehende Gefahr des Verlustes sorbischsprachiger Bereiche zeigt, dass wir weiter kritisch mit der jetzigen Situation umgehen müssen.

Eine offene Frage bleibt, mit welchen konkreten Maßnahmen es gelingt, die sorbische Identität an allen sorbischen Schulstandorten zu sichern und zu stärken. Besonders mit dieser Frage möchte sich der Bildungsausschuss der DOMOWINA gemeinsam mit Lehrern, Eltern und Schülern in nächster Zeit beschäftigen.

Ebenso entstehen Fragen im Rahmen des Strukturwandels der Lausitz. Die Region ist über 100 Jahre vom großflächigen Braunkohleabbau in Tagebauen und deren Verstromung betroffen. Obwohl die Braunkohlewirtschaft eine wichtige Erwerbsquelle für die Bürger und ihre Kommunen im Lausitzer Revier war und ist, so bedeutete dies die Abbaggerung einer Vielzahl von Orten des sorbischen Siedlungsgebietes, wodurch enorme Substanzverluste für das sorbische Volk zu verzeichnen waren und sind. Klimapolitische Entscheidungen der Weltgemeinschaft, der Europäischen Union und der Bundesrepublik zwingen mittelfristig zum Ausstieg aus der Kohleverstromung. Dies hat direkte Auswirkungen auf die wirtschaftliche Struktur der Lausitz. Eine schleichende Perspektivlosigkeit kann für die gesamte Region, auch für die Sorben, ein Dolchstoß sein, der die Lausitz endgültig von den wirtschaftlichen Erfolgen unserer Bundesrepublik abhängt. Es ist somit ein Szenario nicht nur für eine Region, sondern für ein ganzes Volk. Erste Linien und Schwerpunkte zu dieser Thematik soll eine Konferenz am 13. und 14. September 2018 in der Brandenburgisch Technischen Universität in Senftenberg verdeutlichen. Die Veranstaltung steht unter der Bezeichnung „Quo vadis Łužica“ und ist Teil der Zukunftswerkstatt Lausitz und wird von der DOMOWINA veranstaltet.

Aber auch der öffentliche Umgang mit der Gleichwertigkeit der sorbischen Sprache ist nach 70 Jahren eine nicht zufriedenstellende Situation. Obgleich die Verfassung des Freistaates Sachsen die Bürger sorbischer Volkszugehörigkeit als gleichberechtigten Teil des Staatsvolkes deklariert, so wiederspiegelt sich diese Gleichberechtigung nicht in der öffentlichen Ausschilderung des sorbischen Siedlungsgebietes, was jedoch rechtlich bindend ist. Zu oft ist die sorbische Ausschilderung fehlerhaft, teils gänzlich fehlend oder wird durch Kleinschreibung sichtbar und absichtlich diskriminiert.

Ebenso müssen wir nach 70 Jahren feststellen, dass es in der Öffentlichkeit immer noch nicht möglich ist, sorbische Namen ohne Probleme zu verwenden. Oft müssen wir uns rechtfertigen oder schlicht feststellen, dass deutsche Verwaltungen slawische Namen eher als Belastung und nicht als Normalität ansehen. Dies betrifft insbesondere und vor allem das Erstellen von Dokumenten, die Zustellung von Briefen und die Beachtung der spezifischen Suffix-Endungen weiblicher Vornamen, wie es in slawischen Sprachen üblich ist. Hier sind jedoch besonders Angehörige des sorbischen Volkes selbst gefragt. Würden sich mehr Sorbinnen und Sorben dazu entschließen, ihren Namen in sorbischer Sprache und so auch in amtlichen Dokumenten zu verwenden, wäre diese Forderung sichtbarer. Bereits heute haben wir hierzu die rechtliche Grundlage, wir nutzen sie schlicht nicht.

Im nächsten Jahr wird das zweite, jetzige Sächsische Sorbengesetz sein 20. Jubiläum feiern. Besonders unter diesem Hintergrund steht die Frage, ob es nicht auch eine Novellierung verdient. Die DOMOWINA hat es sich zur Aufgabe gemacht, die Auswirkungen der Novellierung in Brandenburg zu analysieren. Auch in Sachsen besteht die Möglichkeit, das bisherige zu überlegen und erneut zu diskutieren.

70 lět prěni Serbski zakoń w Sakskej – nowa wustajeńca w krajnym sejmje

23. März 2018

Wurězki z narěče Rica Gebhardta, předsydy frakcije Lěwicy, kotraž je wustajeńcu w zhromadnym dźěle z Domowinu, Załožbu za serbski a lud a Budyskim Serbskim muzejom zestajiła, wčera wječor:

K Němcam, Serbam a sakskej identiće: „Die sorbische Sprache wird dabei als wichtiges Kulturgut unseres Landes vorgestellt. Ich selbst bin ja Nachfahre der deutschen Migranten, die in sorbisches Land eingewandert bzw. eingefallen sind – je nach Sichtweise. Gerade deshalb sage ich ganz bewusst und ohne jede Zuspitzung: Ohne lebendiges Sorbisch wäre Sachsen nicht Sachsen.“

Sebjekritisce wo wobchadźenju Lěwicy z awtochtonymi a připućowarjemi: Wir LINKE tun uns ja manchmal mit den Ureinwohnern schwerer als mit den Migranten. Das hängt wahrscheinlich damit zusammen, dass der Begriff der Heimat bei uns oft kritisch diskutiert wird. Aber wie schon mein Vor-Vorgänger Prof. Peter Porsch sinngemäß oft sagte: Heimat wird gefährlich, wenn sie mit nationalen Machtansprüchen verknüpft wird. Heimat ist dagegen im positiven Sinn inspirierend, wenn sie Verwurzelung von Menschen in einer regionalen Identität bedeutet. Ich bin ja persönlich ein Anhänger einer künftigen Republik Europa. Und zu diesem Europa der Regionen gehört auch die anerkannte Regionalsprache Sorbisch und das sorbische Leben in all seinen vielfältigen Ausprägungen.“

Wo konkluzijach z wólbow do zwjazkoweho sejma we Łužicy: „Das sorbische Siedlungsgebiet in Sachsen wird im Bundestag seit der letzten Bundestagswahl von zwei direkt gewählten deutschnationalen Abgeordneten vertreten. Die Wahlergebnisse zeigen zwar: Hätten alle Wählerinnen und Wähler dieser Partei nur in dem Ausmaß zugestimmt wie die sorbische Bevölkerung, wäre es dazu nicht gekommen. Das wird für die Sorbinnen und Sorben aber vermutlich nur ein schwacher Trost sein. Es bedarf großer gemeinsamer Anstrengungen, dafür zu sorgen, dass das Rad der Geschichte nicht zurückgedreht wird. Die heutige Ausstellung soll uns dabei den Rücken stärken. Das sind wir nicht zuletzt denen schuldig, denen Sachsen dieses historische Gesetz von 1948 verdankt.

Nowinska zdźělenka frakcije Lěwicy wo wobsahu a wobdźělnikach zarjadowanja:

https://www.linksfraktionsachsen.de/nc/presse/detail/news/ausstellung-70-jahre-1-sorbengesetz-im-landtag/

W rozmołwje (na foće w.l.): Rico Gebhardt, Piwarc, Jan Budar

Ramikowe wuměnjenja za serbski lud

20. März 2018

To je naše susodstwo – hlej tweet redaktora Budyskich Sakskich Nowin.

Čehodla Piwarc wo Piwarzu nětko njepiše a dokładny posudk Handrija pobrachuje

18. März 2018

Hdy Piwarc skónčnje tróšku wjac wo Piwarzu piše? Wšako měješe nowy kultusowy minister Sakskeje swoju prěnju wulku narěč w krajnym sejmje. Tola tam Piwarc sam dźěła a sej tohodla mysleše, zo je lěpje, zwonkastejaceho so za posudkom prašeć. Bohudźak Pětr, přećel Handrija, w krajnoradnym zarjedźe dźěła a styki k zapósłancej Šawmanej ma, a tohodla bě oficialny wopyt Handrija w parlamenće takrjec z druhim tiketom lochko organizujomny. To by dźensniša njedźelna epizoda być dyrbjała, ale někak je so to z wida Piwarca nimokuliło. Handrij drje je sej rjany wulět sčinił, ale kaž wurězk zapiskow wo tym pokazuje, njeje so poprawny projekt zešlachćił. Tohodla tu jako dopokaz prócowanjow jenož něšto fragmentow. Komuž to njedosaha, njech so radšo w sněze wuchodźuje!

 „To tla wěrno njeje, kajki ty wupadaš!“ Přećel Pětr, hewak w tutym času za pisanskim blidom w krajnoradnym zarjedźe sedźo, so puzoli: „Tak tola nadźijomnje do krajneho sejma w Drježdźanach hić njechaš!“ Handrij, z cigaretku w ruce, zadźiwany na pochmurneho Pětra hlada, kiž wupikany w čornym sakku, běłej košli, čornych jeansach a čornych črijach před nim steji. „Ey, alzow ja wupadam kaž přec“ a šibale přispomni: „Hdyž to widźeć njemóžeš, trjebaš snadź brylu!“

Pětr, nimale samsny lětnik kaž Handrij, njeda so wot wotmołwy přećela změrować. „Njetrjebam nawoči, zo bych spóznał: Twojej kolenje stej pod hołym njebjom, te cholowy maja znajmjeńša poł ducenta dźěrow a su dwě čisle přewuske, te wotběhane sportowe črije k tomu a jako krónowanje tón blakaty, wupłokany shirt – hdźe sy ty to z gullyja sćahnył?“ Handrij sej woměrje cigaretku zažehli a Pětrej kur mjezwoči duje: „Hdyž chceš adresu tutoho cool wobchoda w Lipsku měć, pon ći hnydom dam.“

W tutym wokomiku pak smjerćpřećelny zapósłanc Šawman rozmołwu přetorhnje: „Witajće k nam na jězbu do sakskeho krajneho sejma!“ A so na Pětra wobroćejo pokročuje: „Wjeselu so, zo je tež naša młoda elita ze zarjadnistwa pódla!“ Nětk so Šawmanowa přećelnosć hišće stopnjuje, hdyž wón Handrijej kruće ruku da prajo: „Wosebje nam wutrobu zhrěje, hdyž je młodźina, naš přichod, mjez nami. Maće cyle prawje, zo chceće sej jónu wobhladać, što wot Was woleni ludźo za Was w Drježdźanach činja!“

Handrij runje tak přećelnje, ale zdobom tróšku zadźiwanje na knjeza Šawmana hlada: „Njemóžu so na to dopomnić, zo sym Was wolił.“ Nětk so knjez Šawman hišće přećelnišo směje a wotmołwi: „Wězo nic, wšako běchu poslednje wólby před třomi lětami, to je tola jara dołhi čas w młodosći!“ Dokelž Handrij hnydom njewotmołwi, knjez Šawman doda: „Smy tola wšitcy demokraća. Snadź sće tež tehdom někoho druheho wolił, to tola dźensa njewadźi!“ – „Njebych wědeźał, zo sym tehdom docyła něšto do tuteje popjelnicy ćisnył.“

Knjez Šawman je zadźiwany, ale wězo hišće smjerćpřećelny: „Do popjelnicy? To ja njerozumju …“ – „Nó haj, tehdom so w medijach praješe, zo mamy ,k urnam hić’. Njewěm, kajka ta wupada, ja znaju jenož urny, kotrež su popjelnicy“, Handrij Šawmanej rozkładźe. Zapósłanc swoju rólu lubozneho wuja nětk na přećelneho wučerja přeměni: „Ja sej myslu, zo je to zmylk. Měnju, jako połnolětny čłowjek chceće tola ramikowe wuměnjenja swojeho žiwjenja sobu postajować …“

„Alzow, ramikowe wuměnjenja pola mnje na dźěle šef postaja a doma moja přećelka. Njebych wědźał, zo je so pola nas jónu politikar nutř měšał.“ Zapósłanc nowu poziciju něhdźe mjez wučerjom a wujom pyta: „Njechamy so do Wašeho priwatneho abo powołanskeho žiwjenja tykać. Ale ty jako fachowa móc chceš tola w našim kraju sobu rěčeć …“ – „Nimam wukubłanje, sym prjedy ze šle won, dźěłam jako twarski pomocnik …“ – „Ty pak lěpje serbuješ hač wjele serbskich akademikarjow“, zapósłanc chwali, w kotrehož přećelnym mjezwoču so wuraz njewěstoty wupřestrěwa.

„Najlěpje tak a tak ći serbuja, kotřiž ženje do serbskeje šule chodźili njejsu, praji mój přećel Piwarc.“ Najebać konstantnu přećelnosć w mjezwoču zapósłanc tróšku raznišo a nětko zaso bjez njewěstoty praji: „Njedaj sej wot socialista přewjele napowědać!“ Handrij je bjezradny: „Njebych wědźał, zo je wón socialist. Samo ja sym hišće na šuli sobu krydnył, zo běše posledni socialist tón třěchikryjer z Posaarskeje … kak wón glaj rěkaše … ach tak: Honecker!“ – Knjez Šawman sebi samomu łahodne směkotanje do mjewoča nakuzła: „Měnju, wón je lěwicar.“ – „Hoj“, z tym je Handrij přezjedny, „to trjechi, wón ma dwě lěwej ruce!“ Dźakowano busej, kiž runje nětk so zjewi, zapósłancej dosaha, wuprajenje ze smějkotacym nyganjom kwitować.

sejm_awta

W busu Pětr Handrijej městno při woknje přewostaji. Tón so sydnje a čěsku tyzku piwa z nachribjetnika sćehnje. Pětr, kiž je mjeno Handrija na lisćinu wobdźělnikow skupiny pisać dał, so stróži: „Njewěš, kak maš so w busu zadźeržeć?“ – „To kóžde dźěćo wě, njesměš ani horje storkać ani pjerdźeć.“ – „Ty tla njechaš etwa jow rano napoł dźewjećich piwo pić?“ – „Ey, Pětrje, njejsym na dźěle, ale w dowolu. Pon směš sej něšto dowolić, moja wowka přec praješe.“

Pětr so pak dale huntori: „Nimo toho mamy póstny čas!“ – Handrij tyzku wupiwši cyle měrnje wotmołwi: „Runje ty jako studowany pjerdźak do křesła hamta by dyrbjał wědźeć, zo to njepłaći, hdyž sy po puću. To hižo moja wowka wědźeše!“ – Pětr so wróćo lehnje a wotputanje kapituluje: „Nó derje, pon daj mi tež jednu, wšako Lydija mje jow njewidźi.“ Tute přeće přećela Handrij so smějkotajo hnydom spjelni: „K strowosći – hdyž sam swój špos maš, njebudźeš mi hižo zawistny!“

Telefon klinka. Hancyny hłós: „Handrijo, sym dźens rano zabyła, ći hišće něšto rjec. Njedawno w małkim wobchodźe w Galeriji při starym torhošću rjany šaćik wuhladach. Bohužel na mojej visa-karće dosć fenkow za to njeběchu. Ja ći přez whatsapp foće ze šaćikom a mjenom wobchoda pósćelu, zo by snadź skrótka po krasny klejdźik skočić móhł. Njewěm, kak tuchwilu na twojej visa-karće wupada …“ – „Za tebje přeco derje. Ja tola drohe wino nježlokam, ale tunje piwo piju.“ – „Nó, pon popřej sej dźens jedne piwko wjac a mi šaćik – budźe so ći tež lubić.“

Krajny sejm docpěwši wočakuje młoda wjednica w krótkim šěrym šaće skupinu z Łužicy we wosebitej rumnosći a kóždemu wulku cedlu z pisanej tortu do ruki tłóči. Skibki torty maja wšelake barby a su rozdźělne frakcije krajneho sejma. K tomu wona retomas mjenow a ličbow naliči. Handrijowa hłowa pak je napjelnjena z dołhimaj nohomaj wjednicy, kotrejž při jeje referaće łahodnje gracilnje čumpotatej. Tak by dale hić móhło, ale njejapcy wona jich namołwi, so z njej na tribunu wopytowarjow podać. Piwarz rěči.

Wězo chcyše Piwarc wot Handrija wědźeć, što wón wo narěči Piwarza ma. Handrij potajkim poska na změrowace přijomne pluskotanje ministra, doniž Piwarz njepraji: „Unser erfolgreiches System kommt an seine Grenzen. Es droht massiver Qualitätsverlust. Wir müssen handeln!“ Potom Handrij wusnje.

Hdyž Handrij zaso wotuči, Piwarz přeco hišće rěči: „Verantwortung für schulische Qualität trägt in erster Linie die Schule vor Ort. Eigenverantwortung impliziert damit eine Gestaltungsaufgabe für die Schulleitungen und beinhaltet zugleich einen Unterstützungsauftrag für die Schulaufsicht.“ Hdźe je wjednica z dołhimaj nohomaj? Ta přichwata a jich namołwi, městna přichodnej skupinje přewostajić.

Wobjed jich w hosćencu na třěše sejma wočakuje. Tak je so prajiło.We wosobnym restauranće pohosćenje pak tak dołho traje, zo Handrij prěnje piwko wupiwši dwě škleńcy na raz skaza, zo njeby čakacy zalačinił. „Tebje dla dyrbju so poprawom hańbować“, jemu Pětr do wucha šepta, ale skerje šibały, bjez poroka. Skónčnje wobjed přińdźe. Steak je tajki małki, zo sej Handrij mysli: To dyrbi předjědź być. Ale Pětr jeho powuči: „Tu chodźa ludźo, kotřiž ćělnje njedźěłaja, jim je to prawje tak.“

Prjedy hač Handrij k Hancynemu šaćikej chwata, zo by sčasom do wotjězda zaso wróćo był, jeho knjez Šawman so praša, „kak je so našej młodźinje lubiło?“ Wón je ekstra ze stólca zaskočił, zo by so nimoduceho Handrija woprašeć móhł. „Tón Piwarz běše o.k. Móže rěčeć. Měnju nětk Piwarza ze zetom.“ – „To mje jara wjeseli! Ja widźu, sće pola nas wjele nazhonić móhł.“ – „Hoj. Tež ta wjednica běše gudd. Snadź přichodny raz tola sam wolić budu, mól hladać.“

Wobličo knjeza zapósłanca so zabłyšći: „Maće prawje, čłowjek dyrbi so na wólbach wobdźěleć, zo by wón tež z tutym instrumentom towaršnosć sobu postajować móhł!“ – „Nó haj, wobdźěleny hižo běch, ale em, kaž so praji, indirektnje …“ – „?“ – „Smój z listom woliłoj, potajkim nic z urnu, ale doma. Ja dyrbjach přeco jenož podpisać. Hanka je tej listaj skazała a na tych dołhich šlebjerdkach něšto nakřižowała, štož běše zawěsće prawje tak. Wona ma ahnunku wo politice. Maće tež tajku mudru žonu kaž ja?“

(Štóž so z politiku pola nas w detailu wuznaje, wě, zo dyrbi to wšo jow hotowy kał być. Někak alternatiwne fakty w fiktiwnej formje a z tym načasnemu trendej powšitkowneje komunikacije wotpowědujo. Hišće rjanu njedźelu přejetaj Piwarc a Handrij.)     

Wo Serbach w „bedrohte Völker“

17. März 2018

W aktualnym wudaću časopisa „Towaršnosće za wohrožene ludy“ je Serbowka w narodnej drasće na motorskim z titulnyn wobrazom. A w zešiwku tón přinošk wo Serbach z pjera Piwarca namakaće. Ćežišćo tutoho wudaća su narodne mjeńšiny w Europje.