Archive for März 2019

Witamy młodych serbskich swobodnych myslerjow do Wojerec!

31. März 2019

Generalka w korčmje załoženskeho domu Domowiny (Piwarska 1 při Wojerowskim torhošću na prěnim poschodźe) wutoru do jutrow, 16. apryla, w 19 hodź. Młodźi swobodni myslerjo z cyłeho serbskeho swěta su wutrobnje witani. Dajće so překwapić! Za wólnu debatu blisko bary w rumnosći wosebiteho razu.

https://www.radiolausitz.de/beitrag/klub-der-freigeister-fuer-hoyerswerda-579655/

Rěčne rumy móžemy wšudźe wutworić, hdyž smy kreatiwni a zmužići dosć

31. März 2019

Lube delegatki, lubi delegaća,

naš nadawk jako Domowina je po našich wustawkach “so zasadźeć za zachowanje a wuwiwanje, spěchowanje a šěrjenje rěče a kultury a tradicijow serbskeho ludu, narodneho wědomja, zhromadnosće Serbow a zwjazanosće z domiznu.”

Z tym je tež eksaktnje to wopisane, štož wot serbskich kubłanišćow wočakujemy. Tohodla kubłanski wuběrk Domowiny wuměnu z wučerjemi pěstuje. Smy so hižo trójce z nimi tam zešli, hdźež woni wšědny dźeń skutkuja – w Radworju, w Choćebuzu a w Chróšćicach. Z tutymi zetkanjemi chcemy zaměrnje pokročować. Dokelž přichod Serbstwa njetworja prěnjotnje abstraktne papjery, ale serbske žiwjenje, kiž je w lokalnej zhromadnosći zakótwjene.

So wě, zo su najwažniši akterojo w kubłanju starši sami; woni maja přirodne prawo na postajenje kubłanja swojich dźěći. Tohodla bychmy sej załoženje serbskeje staršiskeje iniciatiwy přeli. A ja dźensa zjawnje slubju: Štóž je k tomu zwólniwy, móže so na to spušćić: Domowina budźe serbskej staršiskej iniciatiwje poboku!

Wuspěšne serbske kubłanje, wšojedne hač doma, w pěstowarni abo na šulach, je tajke, kotrež dźěći a młodostnych tak k wšědnemu mjezsobnemu serbowanju wjedźe, zo je to za nich samozrozumliwe. Jako zwjazkowe předsydstwo smy měritko za to wobzamkli: Serbscy šulerjo maja po dokónčenju šule swoju maćeršćinu na samsnym niwowje wobknježić kaž so to wot němskich šulerjow hladajo na němčinu wočakuje.

Zo tomu husto tak njeje, je list nawodow serbskich institucijow kultusowymaj ministromaj pokazał. Bych so wjeselił, hdyž bychu so woni k tomu w dźensnišej debaće słowa jimali.

Nam pak njepomha, lěto a wjac kubłanskopolitiskich wobzamknjenjow produkować, kotrež archiwujemy, zo bychu naši potomnicy prajili: Nó haj, woni su so prócowali. Ale prajić woni to wjac njebudu, hdyž naše wobzamknjenja hižo njebudu čitać móc.

Tež prašenje, štó je hdy w lětdźesatkomaj diskusijow prawje měł, je bjez wuznama za přichod. Nochcemy energiju z dalšim wuhódnoćenjom wšelakich pospytow na kubłanskim polu w zańdźenosći brojić.

Tři hesła předsydy Domowiny po mojim měnjenju stołpy spomóžneje strategije serbskeho kubłanja derje wopisuja:

  1. Škitajmy rěčne rumy! Direktor serbskeje šule nam w rozmołwje praješe: 75 procentow maćernorěčnych šulerjow – to je minimum, zo by so serbska integracija njemaćernorěčnych dźěći poradźiła. Hewak wšitcy mjez sobu němcuja. To je kaž zakoń přirody. Tohodla je kubłanski wubêrk za wjetšu rěčnu homogenitu a za serbske rjadownje pledował.
  2. Sylńmy skutkowanje w regionach! Tež z nazhonjenjow we Wojerowskim regionje praju: My dyrbimy swoje serbsk((orěčn))e hnězda pěstować a hajić. Strowy čłowjek ze sobu samym rěčeć njecha, ale z druhimi – w rěčnym rumje.
  3. Podpěrujemy wobstejace cyłki! W tutych cyłkach rěča ludźo w srjedźnej a Delnej Łužicy hustodosć jenož zdźěla serbsce. Ja nimam problem z našimi horliwymi sotrami a bratrami, kiž rady serbsce spěwaja, rejuja, nałožki pěstuja a wjesnu zhromadnosć tworja, ale kiž praja: Moja wowka běše poslednja serbowaca w swójbje, a to em tak jo.

Wažne je, zo tute cyłki w sebi tež serbowacym čłonam rum a domiznu dawaja.

Ja sej wažu swoje towarstwa, kotrež su horde na serbsku bjesadu – byrnjež jenož małeho kruha ludźi.

Ja sej maćerje a nanow wažu, kotřiž swoje dźěći do Witaj-pěstowarnje a na serbšćinu w šuli sćelu. A wosebje so wjeselimy, hdyž někotři ze staršich prašeja: Nimaće po swjatoku mały kurs serbšćiny za mnje? A wažu sej čestnohamtsce angažowanych kaž našu knjeni Linakowu we Wojerecach, kotraž so přeco wo to stara, zo by so to ludźom, kiž serbsce wuknyć chcedźa, tež zmóžniło.

Wšo, štož sym naspomnił, leži w našich rukach. Za to my žane nowe zakonje njetrjebamy!

Dźensniša hłowna zhromadźizna so na městnje Chróšćan zběžka 2001 wotměwa. Centralne hesło tehdyšeho wojowanja přećiwo zawrjenju srjedźneje šule rěkaše: Zachowajmy tutó ryzy serbski rěčny rum! To je hač do dźensnišeho płódne herbstwo, kiž Chrósćicy dawno přesahuje!

Tutu srjedźnu šulu drje njejsmy zachować zamóhli. Ale Chróšćanska zakładna šula je tež dźensa twjerdźizna žiweje serbšćiny a magnet za serbske swójby z wokolin.

Na wšěch přikładach spóznawamy: Kubłanska politika je rěčna politika, a rěčne rumy móžemy wšudźe wutworić, hdyž smy kreatiwni a zmužići dosć. A hdyž hromadźe dźeržimy!

Do dźěła zdar!

W załoženskim domje Domowiny wotnětka wjac serbowanja hač dotal

29. März 2019

Župne předsydstwo w załoženskim domje Domowiny

Předsydstwo župy “Handrij Zejler” Wojerecy je so na wuradźowanju we wobydlerskim domje na Piwarskej 1 z jednaćelom nošerskeho towarstwa Kufa (Kulturna fabrika), Uwe Prokschom, na dalše zhromadne dźěło dojednało.

Tak planuja mjez druhim wot nazymy stajne serbske blido. Wutoru do jutrow chce so župan Marcel Brauman ze zajimowanymi serbskimi młodostnymi wo załoženju debatowanskeho “kluba swobodnych myslerjow” dorěčeć, kiž změje swój domicil w korčmje załoženskeho domu třěšneho zwjazka Serbow.

Župa so tež na lětušim třiměsačnym “Bulwarje stare město” wobdźěli: Po dojednanju ze citymanagerku chce za ławki hrónčka we Wojerowskej narěči přidźěłać, ze zarjadowanjom wo serbskich stawiznach k projektej přinošować a młodym serbskim hudźbnikam poskitk sposrědkować, jako nadróžni hercy wustupić.

Radnica w Njeswačidle – wšo w porjadku?

28. März 2019

Po dołhim prócowanju serbskich wobydlerjow gmejny Njeswačidła njeje twar radnicy hižo jednorěčnje wuhotowany, ale tež porjadnje po serbskim 😊.

To je inowatiwne rozrisanje zwonka fasady – a tohodla najskerje tež tuńšo 😎. Nětk sym wćipny, hač su aktiwisća hibanja „A serbsce?“ z tutej tafli spokojom.

Ewaluacija

21. März 2019

Kwalita serbskeje wučby w šulach ma so w přichodźe běžnje kontrolować. To slubi wčera w Drježdźanach statny sekretar kultusoweho ministerstwa, Herbert Wolff (wurězk z powěsćow serbskeho rozhłosa wo wčerawšim posedźenju serbskeje rady).

Tajke běžne kontrolowanje je sej zwjazkowe předsydstwo Domowiny hižo 2013 žadało. To běše kompromis mjez poziciju Piwarca – 2plus wotstronić a serbske rjadownje wotworić – a stejišćom RCW – dale a wjac 2plus zwoprawdźeć. Kaž je so na njedawnym posedźenju gremija třěšneho zwjazka bjez znapřećiwjenja zwěsćiło, njeje so ničo stało, štož smy tehdom wobzamkli. Tež nic nastupajo naše žadanje, zo maja młodostni serbšćinu na samsnym niwowje kaž němčinu wobknježić.

(Ja njejsym so tón raz na diskusijach ZP wobdźělił – z protesta přećiwo njezjawnemu posedźenju 15. małeho róžka a jeho wobstejnosćam, kotrež njejsu ani wustawkam Domowiny ani jednanskemu porjadej ZP wotpowědowali.)

So wě, zo budu na hłwnej zhromadźiznje žadanje Budyskeje župy za ewaluaciju podpěrować. Jako instrument politiskeho ćišća. Dokelž wobsahowje ewaluaciju njetrjebamy: Hižo w lěće 2006 (!) běše njewotwisna wědomostna ewaluacija wuskutkow 2plus přistupna (Piwarc jowle wospjet rozprawješe). Wuslědki běčhu katastrofalne: Maćernorěčni šulerjo móžachu po šulskim lěće mjenje serbsce hač do toho.

Najebać to RCW hač do dźensnišeho 2plus tak podpěruje, zo njeje statnemu sekretarej po jeho wuprajenju ani znate, z dawa někajka kritika na 2plus hladajo na maćernorěčne dźěći. Tohodla sym na posedźenju ZP přećiwo planej dźěłowosće RCW wothłosował. To nětk jako wopodstatnjenje wšěm, kotřiž su so mje prašeli: Čehodla njejsy so słowa jimał?

Pozitiwny ćišć

20. März 2019

W rozprawje rozhłosa wo dalšej hybridnej studiji, kiž – tak so zda – Serbow samych za woteběrace nałožowanje jich maćeršćiny zamołwitych čini, dokelž woni pozdatnje wbohich Němcow wuzamkuja,

https://www.mdr.de/serbski-program/rozhlos/aktualne-prinoski/audio-1000460.html

je Marko Grojlich ze swójskich nazhonjenjow wobrot „pozitiwny ćišć“ jako efektiwny srědk rozšěrjenja serbskeho rěčneho ruma wužił. Zapłać Bóh za tajku zmužitosć w dobje dogmy absolutneje dobrowólnosće, kotraž ani neurologiskim dopoóznaćam ani křesćanskej wěrje ani humanistiskej filozifiji njewotpowěduje.

By-li šulski program Budyskeho serbskeho gymnazija „Na Serbskim gymnaziju tworitej kubłanje a zdźěłowanje šulerjow k wysokošulskej zrałosći a k strowemu narodnemu wědomju jednotu. Spěchujemy wuwiće serbskeje rěče a kultury a wjedźemy swojich šulerjow ke kwalifikowanej serbsko – němskej dwurěčnosći“ z realitu był, by wězo kóždy šuler z kóždym sobušulerjom serbował, wšojedne kotrehož pochada tón je. My pak wšitcy wěmy, zo tajki program wjednistwo šule ženje přesadźiło njeje.

Rěčny rum trjeba wěstu rěčnu homogenitu – na přikład bazu zhromadneho słowoskłada. A takrjec zakoń přirody płaći: Serbja móža z dobrej wolu integrować, dołhož su sami znajmjeńša 75 procentow skupiny. Serbscy šulerjo w Budyšinje dawno wědźa, zo přerězny němski sobušuler tež za dwanaće lět serbsce njemóže, dokelž wjednistwo kubłanišća w Budyšinje na to wočiwidnje dosć wažnosće njekładźe. Potajkim serbski šuler „ze swojimi“ serbuje a „z druhimi“ němcuje. To nětk maćernorěčnym Serbam wumjetować, mam za njefairne. Kotry direktor/kotra direktorka serbskeje šule so jasnje wo to stara, zo je princip wšědneho dnja: „Smy Serbja“?

Zakładna šula „Jurij Chěžka“ w Chrósćicach ma mjez druhim sćěhowacu zasadu: „Smy Serbja, w tutym zmysle hajimy tolerancu a akceptancu z druhimi.“ A na njedawnym zetkanju kubłanskeho wuběrka Domowiny z direktorom Mirkom Šmitom a wučerku dźěše tež wo prašenje, kak woni njemaćernorěčnych šulerjow tak derje integruja, zo je cyła šula najebać rozdźělne wuchadźišćo staršiskich domow cyłotny serbskorěčny rum: Mjez druhim z „pozitiwnym ćišćom serbować.“ Tak to tež tehdomniši farar wosady, Clemens Hrjehor, składnostnje Chróšćan zběžka žurnalistam powědaše.

Žane dźěćo bjez „pozitiwneho ćišća“ staršeju ničo wuknyło njebyło. Přewostaj „swobodnej woli“ dźěsća, što je wažne a što nic … A ke kóždemu zbožownemu swójbnemu žiwjenju tež dorosćenych słuša mjezsobnosć swobody a pozitiwneho ćišća. – Serbscy šulerjo njejsu za to zamołwite, to wurunać, štož sej šulscy zamołwići předsadźić njezwěrja.

Konferenca – studija wo rewitalizaciji

19. März 2019

Dokumentacija nowinskeje zdźělenki Serbskeho instituta

Zakónčaca konferenca serbskeje studije we wobłuku projekta SMiLE (Sustaining Minoritized Languages in Europe) 31. meje 2019

Zakónčaca konferenca serbskeje studije „Serbskej rěči: rewitalizaciske pospyty we wšelakorymaj politiskimaj systemomaj”we wobłuku projekta SMiLE (Sustaining Minoritized Languages in Europe), spěchowany wot Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage a zaměstnjeny na Serbskim instituće w Budyšinje wotměje so 31. meje 2019 wot 13.00 do 18.00 hodź. w Budyskim Serbskim domje.

Prezentuja so najwažniše dopoznaća wo minjenych a aktualnych prócowanjach k wožiwjenju serbskeju rěčow. Konferenca skići wobdźělnikam składnosć, so mjez sobu mysle wuměnić wo połoženju hornjo- a delnjoserbšćiny, wo aktualnych aktiwitach Sakskeje a Braniborskeje kaž tež Serbow samych za spěchowanje serbskeju mjeńšinoweju rěčow a diskutować, što je nuznje trěbne, zo byštej so wobchowałoj a dale wuwiwałoj.

Konferencu zahaji dr. Mary S. Linn, kuratorka za kulturnu a rěčnu rewitalizaciju na Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage, Washington D.C. a direktorka programa SMiLE. Wona předstaji najwažniše zakłady a zaměry programa. Intensiwny połdnjowski konferencowy program zapřija hłownu prezentaciju projektoweju nawodow dr. Cordule Ratajczakoweje a prof. dr. Nicole Dołowy-Rybińskeje wo rěčnej politice a rěčnym planowanju w Hornjej a Delnjej Łužicy. Přizamknu so dokładna diskusija a dwě prezentaciji projektoweju sobudźěłaćerjow Aleny Pawlikec a Gregora Kliema wo rěčnej praksy w Hornjej a Delnjej Łužicy, wosebje wusměrjenej na młodu generaciju. Druhi dźěl konferency wěnuje so šulskemu systemej mjeńšinowych rěčow. Hosćej konferency prof. Bernadette OʻRourke (Heriot-Watt-uniwersita Edinburgh) a Alejandro Dayán-Fernández (doktorand Heriot-Watt-uniwersity, Edinburgh), kotrajž slědźitaj wo galicišćinje w Španiskej, předstajitaj swojej přepytowani wo imersiwnym projekće Semente, kotryž su w lěće 2011 galiciscy rěčni aktiwisća z měšćanskeho miljeja iniciěrowali. Přizamknje so diskusija wo połoženju serbskorěčneho kubłanja a z toho sćěhowace přichodne wužadanja.

PS.: Piwarc tam njebudźe, dokelž budźe na dźěle.

Serbski domizniski dźeń we Wulkich Zdźarach

18. März 2019

Sym wězo hižo připrajił. Pisajće sej termin prošu do swojeje protyčki a pójće sobu!

„Pomhaj Bóh“: Kooperaciju mjez Domowinu a Sejmom!

12. März 2019

Wotrězk z aktualneho wudaća časopisa ewangelskich Serbow – z rozprawy wo hłownej zhromadźiznje Serbskeho wosadneho zwjazka. Autorka: Marka Maćijowa, nawodnica serbskeho nakładnistwa.

Nětk to tež Němcy wědźa

8. März 2019

https://www.radiolausitz.de/beitrag/sorben-bekommen-service-buero-in-hoyerswerda-576901