Archive for Oktober 2019

Šula žiwjenja za wšědne serbowanje

25. Oktober 2019

Ludowa uniwersita Wojerecy kursy serbšćiny njeposkićuje a rěčnica na naprašowanje SN praji: To čini Domowina. Je to klasikar ignorancy abo strowy realizm?

Hdyž ludźo něšto hodźin pólsce a čěsce wuknu, zo bychu na pućowanju w susodnymaj krajomaj por słočkow rěčeć a rozumić móhli, je to tola w porjadku. Tajkich poskitkow je. Za wozrodźenje serbšćiny njeby nam tajke něšto pomhało, na tutym polu je to spomóžnišo, štož naša Domowinjanka Gabriela Linakowa, społnomócnjena města Wojerec za serbske naležnosće, organizuje. Najprjedy kursy serbšćiny z pomocu něhdysěje wučerki – županki Brigity Šramineje a nětko jako pohłubšenje znajomosćow prawidłownu bjesadu „rěčneje swětłownje“. Naš projekt w ramiku wubědźowanja „Čiń sobu“.

Je těz dalšich kursow za zajimcow we Wojerowskich kónčinach, hač na Horach abo w Čornym Chołmcu. Njetrjebamy wjac ludźi, kiž „dobry dźeń“ a „božemje“ prajić móža, jich je samo w srjedźnej Łužicy poměrnje wjele. My Serbja trjebamy wjac nošerjow serbšćiny wšědny dźeń. Tomu organisce zrosćene koła tež w našim regionje přinošuja.

A zdobom trjebamy ludźi, kotřiž so rozsudźa: Moja prěnja rěč je serbšćina. Tuta rjana načasna moda pod hesłom „wjacerěčnosć je cool, a serbšćina k tomu słuša“ serbskemu ludu dotal nažel lědma nowych nošerjow rěče wunjesła njeje. Dokelž na kóncu situatiwnje por sadow serbsce k tomu słuša a nic bjesada wo Bohu a swěće. My pak wjac chcemy, dokelž je serbšćina rěč domizny a jadro identity regiona. Mój aktualnje a dołhodobnje najwažniši nadawk jako župan je, ludźi do serbowanja zawjedować. To čim lochšo móžu, ćim bóle mje jako „Hamburgskeho hólca” wobhladuja: Hdyž je samo kadla tajkeho pochada serbowacy Serb, směš to tež jako domoródny być .

Wšo je móžno

15. Oktober 2019

Praji mój přećel a kolega dr. Armin Krause. W dobje NDR Lipšćanski wědomostnik w Finskej dźěłaše a je wot toho časa kruće ze Samami zwjazany. Poł ducenta knihow wo wonym ludźe je mi nětko wupožčił, tuchwilu hromadźe ze samiskim přećelom swójsku knihu wo byću a traću awtochtoneje ludnosće w sewjernoskandinawiskich kónčinach pisa. Tež ze Serbami so něhdyši sobudźěłaćer mojeho prěnjeho šefa w krajnym sejmje, prof. Petera Porscha (kiž dźensa swoje 75. narodniny swjeći) derje wuznaje, nic naposledk dźakowano wjele serbskim studentam w jeho wobłuku na uniwersiće w Lipsku.

Prjedy su prajili: Wšo, štož je so jónu zminyło, je a wostanje preč. Tola na přikładźe Samow spóznawamy, zo tomu hižo tak njeje. Kultura a rěč móžetej zaso z rowa stanyć, “jeli jednotliwc to chce”, tak dr. Krause, kiž swoje wuprajenje ze wšelakimi praktiskimi padami w regionach z wobydlerjemi samiskeho pochada dopokazuje. Tež w Serbach tajki zjaw znajemy, kaž móže jednotliwa swójba serbskosć do wjeski wróćić.

Hišće zajimawšo pak je fenomen wosebiteho razu: žiwjenske wašnje, kotrež so dawno jako originarne deklaruje, byrnjež z wunamakanka było. Tak sej cyły swět mysli, zo je wobhospodarjenje sobow tradicionelny zakład samiskeho ludu. Woprawdźity pozadk pak je, zo dyrbjachu so woni swojeho tradiconalneho nomadiskeho žiwjenskeho wašnja wzdać, dla připućowarjow a politisko-ekonomiskeho ćišća. Tohodla su Samojo nowu tradiciju tworili, kotraž je mjeztym zaso stara – a jenož typisce za mału mjeńšinu w mjeńšinje. Tež my nowe serbske wašnja wuwiwać móžemy, kotrež budu přichodnje stare.

Po rozmołwje z Arminom je mi switało, za klasiski konflikt mjez “tradicionalistami” a “doprědkarskimi” žadyn njeje. Smój so wo tym w zwisku ze serbskej drastu, narodnej a modiskej, rozmołwjałoj. Dr. Krause: “Trjebaš tradicionalistow, kotřiž wšě stare formy wotkrywać a zachować chcedźa. Dokelž woni fundus tworja, kiž móža doprědkarscy potom do nowych formow transformować. Bjez nich by material za postup zabyty był.

20191015_134203

samiski porik prehistoriskeje doby w splažnej wuměnje

„Škit“ hižo njetrjebamy

11. Oktober 2019

Nas nichtó „škitać“ njetrjeba. Štóž je Serb, njeje potencielny wopor. So wě, zo je kóždy přeco z wěstej statistiskej (nje)prawdźepodobnosću wohroženy, hač pěši abo w awće, haj hladajo na smjertne njezboža je domjacnosć najstrašniše městno swěta. A to najhórše je lěharnja: Wjetšina ludźi je dotal swoje žiwjenje we łožu přisadźiła .

Z kipu na hłowje po puću być je we wšalkich kónčinach wjetše riziko hač pola nas serbowanje. A kak riziku zadźěwaš, kotrež je sćěh předsudka, pokazuje tón prowokantny esej „Tel Aviv statt Auschwitz“, mjeztym samo w „Jüdische Allgemeine“ wozjewjeny. Hesło: Radšo ludźom podźěl brać dać na načasnym žiwjenju tych, kotřiž su přežiwili.

https://www.salonkolumnisten.com/tel-aviv-statt-auschwitz/

Ně, my Serbja „škit“ w klasiskim zmysle njetrjebamy. My trjebamy samozrozumliwosć poskitka (!) serbować. Zo na zarjedźe hižo so prašeć njetrjebam: „Móžu z Wami serbsce rěčeć?“, ale zo tam steji resp. so praji: „Ze mnu móžeće serbować.“ Zo njeby hižo rozmołwny partner w statnej / komunalnej instituciji prajił „Mit mir müssen Sie schon deutsch sprechen“, ale tón wobydler, kiž serbsce njemóže.

Tajke něšto rěka Active offer. Mudri ludźo w Serbach su hižo wjele wo tym rěčeli. Nětko to do centruma našeje narodnostneje politiki słuša. Na wšěch polach: w kubłanju, kulturje, strowotnistwje, na zarjadach atd. Model dawno eksistuje:

https://careinspectorate.wales/more-just-words-follow-strategic-framework-welsh-language-health-social-services-and-social-care

Naše serbske hrodźišća susodow fascinuja – stražujemy nad pokładami hódnotow

7. Oktober 2019

Što Čechow kaž hłownu organizatorku „Lěta Łužiskich Serbow w Liberecskim kraju”, Janu Vančatovu a towarstwo Societas Amicum Liberec pohnuwa, so tak sylnje za nas zasadźować? To nima ničo z nostalgiskim překrasnjenjom čěskeje solidarity ze serbskej młodźinu po druhej swětowej wójnje činić, cyle wothladajo wot toho, hlej Chróšćan zběžk a financowanje čěskich wučerjow w serbskej Łužicy, zo je tuta zwjazanosć ze słowjanskimi sotrami a bratrami za hranicu Němskeje hač do dźensnišeho praktisce žiwa. Runja stajnej kulturnej wuměnje mjez serbskimi a čěskimi ćělesami.

Kaž móžeše na kromje swjatočnosćow minjeny pjatk zhonić, dźe wo „hódnoty, kotrež Serbja maja – porno wulkej towaršnosći, kotraž je tute hódnoty dawno přisadźiła.” Tajke něšto tež husćišo wot němskich přećelow serbskeho ludu słyšiš. Što su to do hódnotow? Mi sydom aspektow do mysli přińdźe.

  1. Wšě generacije hromadźe dźerža.
  2. Ludźo maja chwile za podźělbraće na žiwjenju druhich.
  3. Móžemy wo wšěm rěčeć, ale njetrjebamy wšo do prašenja stajeć.
  4. Wjesołeje nalady być je wažnišo hač něšto wurjadneho měć.
  5. „Kak so ći wjedźe?” ma prioritu před „Kak so ja při tym čuju?”
  6. Naše mała eksistenca je w uniwersalnym porjedźe zakótwjena.
  7. Duša tči w zemi a saha hač do njebjes.

To wšo dohromady su naše ideelne hrodźišća, w kotrychž porno powšitkownej modernej towaršnosći indiwiduelna wosamoćenosć njeknježi. Tohodla běše předstajenje oratorija „Hrodźišćo” dobry zakład za přemyslowanje: „Swět so wjerćeše, horstka mjeztym smy. Naše korjenje hišće su, w kruhu hrodźišćow. Serbja doma smy, serbsce rěčimy. Dołhi, trajny čas. Duša prawótcow bije w’ wutrobje.”

Serbja_Cecham_Liberec

Serbscy młodostni tež dźensa do Čěskeje – a so tam słowjanskeje duše nasrěbać?

6. Oktober 2019

Na wulkotne zahajenje serbskeho lěta w Liberecu wróćo pohladawši, wosebje na přijeće Serbow w radnicy a krasne zarjadowanje na awli uniwersity z předstajenjom wusahowaceho oratorija „Hrodźišćo” (hudźba: Měrćin Weclich, tekst: Madlena Nasticcyna, cyłkowny wuměłski nawod: Friedemann Böhme, chórowe a orchestrowe sadźby: Malte Rogacki, chór 1. Serbskeje kulturneje brigady, orchester Serbskeho ludoweho ansambla, Malte-Rogacki-band, Serbski foklorny ansambl Wudwor), je we mni načasne prašenje zrostło.

liberec_hrodzisco

Wuchadźišćo: Tehdom su so sta serbskich młodostnych we Warnoćicach a Liberecu „słowjanskeje duše nasrěbali” (předsyda Domowiny, Dawid Statnik, w swojej narěči w radnicy). Čłonojo Wojerowskeje a Budyskeje župy su so tohodla ze zhromadnym wulětom na jednu z městnosćow kubłanja serbskeje elity w Čěskej podali a tam konkretnje zhonili, štó je tam pobył a pozdźišo što na dobro serbskeho ludu wukonjał. Dźensa drje mamy wjele serbskich kubłanišćow, ale najebać to začuwamy dale a přiběrace straty słowjanskeje fonetiki, přirodneho serbowanja a připodobnjenje strukturow rěče němčinje.

liberec_kniha

Wo přičinach smy hustodosć diskutowali, nochcu nětko wšo wospjetować, štož sym lěta dołho mjez druhim w tutym blogu pisał. Analyzow je dosć a nadosć, najwjetši čas za praktiske konkluzije, čim jednoriše, ćim lěpše. Kak by było, hdyž bychmy rěčne lěhwa w Čěskej wotměwali a zaměrnje stajnu wuměnu šulerjow organizowali? Hdyž by wjele serbskich młodostnych poł lěta w Čěskej pobyło, zo bychu so tam słowjanskeje duše nasrěbali … A hdyž tón abo tamny serbski młodźenc tam čěsku přećelku resp. Serbowka čěskeho lubca namaka, njebychu tute „měšane” poměry na škodu było. 🙂

liberec_tafla