Archive for the ‘1989-2009’ Category

Kóždy ma hinaši wid na NDR w Serbach – Timo Meškank mjez Pětrom Brězanom a Jurjom Grósom

18. November 2011

Pětr Brězan je knize Tima Meškanka połnje přihłosował, Jurij Grós je ju raznje wotpokazał – wobaj so na swójske žiwjenske nazhonjenja podeprěwajo. Čitanje z knihi „Kultura w słužbje totalitarneho režima“ wo serbskim kulturnym žiwjenju w NDR je wčera wječor w přepjelnjenej Smolerjec kniharni wjac hač 80 připosłucharjow polarizowało. Awtor sam, stawiznar a rěčespytnik, je ludźi namołwił, swójski wid dźěćom a wnučkam posrědkować, a při tututej składnosći prajił, zo je wón wězo wšě knihi Grósa čitał.

Njedźiwajcy wšěch rozestajenjow wo detailach – je Jurij Grós „IM Fichte“ był abo nic? atd. (wón sam praji, pokazujo na hamtske zdźělenki wo podłožkach statneje bjezstrašnosće w tak mjenowanym Gauckowym zarjedźe, zo nic, Meškank je wobkrućił, zo so tajkele informacije stajnje přez nowe slědźenja wudospołnjeja) – a rozdźělnym pohódnoćenju wšelakich dobow (by-li Timo Meškank so Alojsa Andricekho prašeć móhł, njeby zaćišć sposrědkował, zo je NDR za Serbow hórje hač fašizm była) maja ludźo kaž wón prawo, swój wid k diskursej wo serbskich stawiznach přinošować, štož je so dotal lědma stało.

Štóž chce bóle swój měr měć, móžeće w NDR lochšo swój měr namakać hač tón, kiž je bóle na swobodu wusměrjeny. Tak je wid na stawizny tež wot mentality wobkedźbowarja wotwisny. A dźens je tež dosć ludźi, kiž maja naš system w tutym zmysle za totalitarny, zo su mjenje abo bóle wšě towaršnostne prašenja aspektej pjenjez podćisnjene. Wjetšina ludźi chce na jednym boku woměrje žiwa być a na druhim boku wěstu swobodnosć w priwatnym žiwjenju měć. 1989 je žedźba za swobodu dobyła.

Stara opozicija, nowa Domowina – 1990-2010

8. Oktober 2010

Lětuši winowc je měsac 20. róčnicy – němskeje jednoty, skonstituowanja Sakskeho krajneho sejma atd. Při tym spominamy na spočatk noweje demokratije we wuchodnej Němskej a z tym tež w Serbach. Hladajo na NDR so z prawdu praji, zo překrasnjenje zańdźenosće k zmištrowanju přichoda njedopomha, to pak tež za poměry w lěće 1990 płaći.

Štóž mytos pěstuje, zo je tehdom woprawdźita opozicija „starej Domowinje“ podležała a zo so to hač do dźensnišeho zahubnje wuskutkuje, argumentuje runja tym, kiž praja: Na teritoriju NDR njejsu so w lěće po přewróće „wojowarjo za wobydlerske prawa“ z Noweho foruma atd. přesadźili, ale Helmut Kohl a CDU ze swojimi blokfletami, štož je poražka demokratije a hač do dźensnišeho politisku kulturu wobćežuje. Je to wěrno?

Fakt je: Ludnosć, hač němska abo serbska, nochcyše ani „NDR light“ ani něšto cyle njeznate nowe, ale je so za politiskich zastupjerjow rozsudźiła, wot kotrychž su woni realistiski wid na nowy system a spomóžnu koncepciju wočakowali. Zo je tajki pragmatiski rozsud wolerjow-Domowinjanow znajmjeńša w Serbach wjele dobrych wuslědkow wunjesł, na tym widźimy, zo hišće dwaceći lět pozdźišo Danojo a Frizojo w Šleswigsko-Holsteinskej połnje nadźije na přikładnu serbsku Łužicu hladaja a krajneho radu Hariga do Flensburga přeproša, zo by wón jim móžne puće k dwurěčnosći w zjawnym rumje pokazać móhł.

Dźensa je cyle hinašich konfliktow hač před dwaceći lětami. Tehdom je sej opozicija w Serbach wjac reformow přała, dźensa „stara opozicija“ zdźěla přećiwo reformam w institucionelnym serbskim žiwjenju wojuje, kotrež – hlej na přestrukturowanje ansambla – w „nowej Domowinje“ wjetšina podpěruje. Serbski swět je so fundamentalnje změnił.

(Ja sej nětk prózdniny popřeju, tohodla blog dźesać dnjow wotpočuje. Čitajće nowiny!)

Stara a nowa Domowina – SN, ND a SED

7. Oktober 2010

Wo „starej“ Domowinje NDRskeho časa je so w zwisku z 20. róčnicu załoženja noweje Sakskeje minjene měsacy wjele rěčało a pisało – tež wulka kniha wo wotwisnosći třěšneho zwjazka Serbow wot knježaceje strony w socialistiskej dobje je wušła, wo kotrejž so potom něhdyšaj swěrnaj SEDnikaj, mjenujcy wědomostnik-awtor na jednym boku a tehdomniši načolny funkcionar Domowiny na druhim boku, zjawnje wadźitaj. Njech činitaj. Na čole dźensnišeje Domowiny a załožby – hač w čestnohamtskej funkciji předsydy abo w hłownohamtskej jednaćela resp. direktora – njeje nichtó, kiž je sobustaw SED był.

Štož je woprawdźe „čerwjena nitka stawiznow Serbow“, z kotrejž je so amtěrowacy šefredaktor Serbskich Nowin njedawno zaběrać spytał, njeje porno jeho absurdnemu komentarej w němskorěčnym wudaću SN dale trajacy duch SED, ale tradicija serbskich intrigow hromadźe z němskimi instancami přećiwo legitimowanemu zastupnistwu serbskeho ludu. Jenož jedyn přikład: Wězo je šef Domowiny Jan Nuk sakskemu knježerstwu wosebje při Chróšćan zběžku lěta 2001 přez konsekwentne zastupowanje serbskich šulskopolitiskich zajimow na čuwy šoł. Hdyž je w lěće 2004 tehdom hišće absolutna wjetšina CDU šulski zakoń nowelěrowała, zo bychu Serbow w personelnych prašenjach na šulach lěpje wobkedźbowali, steješe njejapcy nic třěšny zwjazk Serbow, kaž by so słušało, ale Serbske šulske towarstwo jako oficielny partner stata w zakonju …

Štož w komentarje wo „čerwjenej nitce“ faluje, je pokiw na to, zo su sej młodźi ludźo sami cyle oficielnje a demokratisce přez list swojeho młodźinskeho towarstwa runja druhim serbskim organizacijam wurjadne posedźenje demokratisce woleneho zwjazkoweho předsydstwa žadali (kiž je potom demokratisce z dwěmaj třećinomj hłosow rozsudźiło), kotrež komentator kritizuje. Štóž so nětk jedynadwaceći lět po přewróće pytanskeje mašiny Google za „Domowina“ a „SED“ praša, dóstanje tež tónle komentar prezentowany, kiž zaćišć sposrědkuje, zo je w „Führungsriege“ Domowiny stary stalinizm z rowa stanył.

Stil tutoho komentara SN kampanjam stareho centralneho organa SED w NDR, „Neues Deutschland“ wotpowěduje, hdyž su woni přećiwo „Bonner Ultras“ (zapadoněmskim politikarjam) škarali.

Moderni reformowarjo w Serbach jako „centralisća“ a „stalinisća“ hanjeni

9. September 2010

Dźensa chce so Zwjazkowe předsydstwo Domowiny ze zjawnym listom Kita Lorenca zaběrać, kotryž su třo poradźowacy čłonojo prezidija Domowiny podpisali (Měrćin Wałda je mjeztym swoje podpismo cofnył). Njedźiwajcy wšěch wosobinskich napjatosćow mjez wšelakimi ludźimi a psychiskich sćěhow starych rozestajenjow njeńdźe wobsahowje wo stary, ale poměrnje nowy konflikt.

Konsens drje je, zo bě w času po přewróće wulki wuspěch, tak wjele kaž móžno struktury institucijow zachować, wšako dotal etniske mjeńšiny w zapadźe ničo adekwatneho njemějachu. Dwaceći lět pozdźišo, potajkim nimale jednu generaciju dale, je konflikt mjez dwěmaj „lěhwomaj“:

Jedni praja: Štož mamy, to mamy, jadro toho, štož tuchwilu serbske institucije wučinja, hižo wot połstatych lět zašłeho lětstotka eksistuje a je hižo tohodla někak wupruwowane. Kóžde přemyslowanje, něšto zasadnje změnić, so raznje zatama. To je pozicija zjawneho lista Kita Lorenca a podpěraćelow.

Druzy praja: Proces transformacije NDR do ZRN je tež w Serbach wotzamknjeny, smy nětk pod wuměnjenjemi „zapada“ a to w nowym globalnym swěće žiwi, tohodla dyrbi tež serbske institucionelne žiwjenje načasnej skutkownosći w syćach přiměrjene być. To je pozicija tych, kiž wo serbskim kulturnym třěšnym zawodźe premysluja.

Tući reformowarjo dyrbja sej stajnje jako „centralisća“ abo „stalinisća“ hanić dać – wot tych, kiž chcedźa strukturelnje tak wjele kaž móžno z doby SED w NDR zdźeržeć. K wěcownej debaće dóńć, kaž je sej to předsyda Domowiny Jan Nuk přał, by rěkało, kampanju tukanjow skónčić a k argumentam a faktam přińć.

Załožba a ansambl: Klasiski kompromis

5. Mai 2010

Rozsud rady Załožby za serbski lud wo přichodźe ansambla je klasiski kompromis: Na jedym boku kročel přetwarjenja tuteje kulturneje institucije do směra spěchowanja serbskeho dorosta a zbliženja serbskemu ludej we Łužicy, kaž je sej to třěšny zwjazk Serbow, Domowina, žadał. Na druhim boku mjenje stratow dotalnych dźěłowych městnow, štož kóždemu potrjechenemu popřeju.

Tola njedźiwajcy wuwjedźenjow Starkec swójby na čole zawodneje rady a towaršnosće k spěchowanju SLA je kóždežkuli cofnjenje dźěla wot dźěłoweje skupiny Załožby předpołoženeje koncepcije kusk mjenje inowacije. Při wšěm je pak jasne, zo njedadźa so sćěhi lěta dołheje njerozsudźenosće na raz wotbyć. Tohodla njetrjeba wčerawše wobzamknjenje špatny kompromis być.

Tilich, Grós a wužadanje transformacije w Serbach

8. April 2010

Kóždy wot nas je swójska čłowječa „marka“ a kaž pola markoweje twory w hospodarstwje njeje wuznam jednotliwca za druhich ludźi wotwisny wot rjanych etiketow abo njepřeměnjomneho jadra, ale je wuslědk komunikaciskeho procesa. Chorobna kasa AOK na přikład měješe w starym zapadźe image kasy chudych rapakow resp. staršich ludźi – AOK plus w Sakskej a Durinskej je sej přez wušikne hospodarjenje, přihódne přinoški, dobre poskitki a sympatiske wabjenje tajki profil přiswojił, zo je wona ze znamjenjom za powšitkowne derjeměće. W politice maš podobne zjawy transformacije: Najznaćiši přikład je přechad wot SED k PDS a nětk wot PDS k Lěwicy. Hač budźe druha kročel transformacije wuspěšna, je hišće wotewrjena, wšako namakaš w naćisku noweho programa dypki kaž zestatnjenje, kotrež bóle do zańdźenosće hač do přichoda pokazaja.

Tež žiwjenjoběh je proces transformacije. Abo nic – křesćenjo wědźa, zo móžemy zwrěšćić. Jurij Grós je tragiski přikład w Serbach za integerneho muža, horliweho narodowca, kiž so pak ze swojimi nostalgiskimi dopomnjećemi bjezkónčnje w kole wjerći. Stanisław Tilich je druhdy porno Grósej kusk přewjele zabył, što je wón do přewróta dokładnje činił, ale wón je swoju „marku“ zaměrnje dźěłaceho, wěcownje posudźowaceho, přećelnje skutkowaceho politikarja pod wobstejnosćemi noweho systema dotal – hladajo na demokratiske wuslědki – wuspěšnje transformował.

Wosebje razantnje běži transformacija w politice, hdyž je po wólbach dotalny opozicionelny politikar njejapcy z ministrom abo nawopak, hdyž dyrbi lěta dołho knježacy politikar po wólbnej poražce w opoziciji swoje městno namakać a knježerstwo kritizować. To nima ničo z oportunizmom činić, ale z rólemi w demokratiji, kiž woboje trjeba: pilne knježerstwo a fungowacu opoziciju, kotraž knježacych kontroluje. Zwonka politiki a hospodarstwa, kotrejž stajnej změnje podležitej, maš we wědomosći a w medijach zdźěla fenomen samospodobnych profetow, kotřiž sej mysla, zo woni wšo wědźa a tohodla monopol prědowanja maja. A běda tomu, kiž sej dowoli znapřećiwić. Jemu hnydom we wušomaj drišći: Diskriminacija to je, wobmjezowanje swobody! K swobodźe pak słuša, zo njeje žanych wšo wědźacych agitatorow. K transformaciji – tež w Serbach – ma kóždy něšto přinošować.

Sowjetskemu modelej kultury božemje prajić

2. April 2010

Kajku kulturu serbski lud za přichod trjeba? W swojej 236 stron tołstej knize „Serbski ludowy ansambl – kulturnopolitiska analyza“ z lěta 2008 (w nadawku Załožby za serbski lud spisanej a w Petera Langoweje tzwr. – mjezynarodnym nakładnistwje za wědomsće wušłej) je so prof. Matthias Theodor Vogt ze Zhorjelskeho instituta za kulturnu infrastrukturu Sakska w jednm wotrězku (str. 75-101) „zrodźenju socialistiskeje folklory – analyzy politiki Stalina napřećo burstwu a k narodnemu prašenju“ wobšernje wěnował. Těz w mojim blogu sym dotal bóle jeho mysličku kritisce wobjednał, zo njeje prěni wustup serbskeho ludoweho ansambla składnostnje 73. narodnin Stalina po terminje z připadom był. Tola jeho analyza stalinistiskich korjenjow SLA hłubšo saha.

Stalinizm sej – tak Vogt piše – „ludowosć“ žadaše, po tym zo je wón „lud“ (burow a narodnosće scomter jich swojoraznymi žiwjenskimi wašnjemi) zničił. Dźěše wo to, na jewišću kumštnje zestajenu „ludowosć“ prezentować, kotrejež přirodna eksistenca bu morjena. W tutym zmysle bě serbski ludowy ansambl po Vogtowych wuwjedźenjach „klasiski produkt stalinizma“ (str. 76). Zepěrajo so na to, štož sym sam hižo w recensiji Křesćana Krawcoweje knihi „paradiz“ w Serbskich Nowinach wozjewil, móžu wudospołnić: NDRski centralizm je ze swojej strukturelnej namocu tak mjenowaneho kolektiwizowanja „małe towaršnostne biotopy serbskeho wjesneho žiwjenja rozpušćił“ (SN 19. měrca, předźenak, str. 2).

Sowjetski model spěchowanja folklory rěkaše za Serbstwo: „Antimoderny ludowowuměłske spěchowanje serbskeho ludu a zdobom podpěranje asimilacije do wobdawaceje němskeje wjetšinoweje kultury…“ (str. 101) Štóž kritiku młodych Serbow, Domowiny a ekspertow Maćicy Serbskeje na tuchwilnym stawje SLA reflektuje, móže cyły wobsah do tuteje sady Vogta zjimać. Ministerski prezident Sakskeje, Stanisław Tilich, w swojim přewodnym słowje tutej knize wjele skedźbliwych čitarjow přeje. Tomu so přizamknu, wšako dyrbimy sej lětsa – so z dołho dźeržacymi mytami stalinistiskeje doby na spočatku połstatych lět rozžohnowawši a nowe imulsy z našeho postmoderneho časa w 21. lětstotku za serbski přichod namakawši – nowu serbsku kulturnu krajinu tworić.

Wudobytk měrliweje rewolucije za Serbow

11. März 2010

Tutón transparent staj ministerski prezident Stanisław Tilich a prezident Sakskeho krajneho sejma Matthias Rößler (wobaj CDU) dźensa před parlamentom w Drježdźanach jako přinošk ke komunikaciskej kampani wo wudobytkach měrliweje rewolucije http://www.89-90.sachsen.de prezentowałoj (foto: Elke Fahr). Njech tute hesło za serbski lud w zwisku z reformu serbskeho institucionelneho žiwjenja płaćiwosć ma.

Žołma nostalgije přećiwo Vogtej – přestańće abo čitajće!

27. Februar 2010

Cyril Kola je so w kónctydźenskich Serbskich Nowinach jara wobšěrnje a na zajimawe wašnje słowa k prof. Matthiasa Theodora Vogtowym poručenjam jimał. Bohužel je cyły duktus wopodstatnjenja pozicije awtora chětro konserwatiwnje napołoženy. K jeho centralnym wuprajenjam słuša mjez druhim tuta sada: „Hladajo na lěta załoženja jednotliwych institucijow hodźi so z jich slěda sćěhować, zo běchu w datych wobstejnosćach organisce rostli.“ Bjezdwěla je tomu tak, ale to płaćeše tež za wjele němskich kulturnych a wědomostnych zarjadnišćow we wuchodnej Němskej, kotrež buchu po přewróće rozpušćene, přetož su so – statne, politiske, socialne a kulturne – wobstejnosće radikalnje změnili. Štož bě w połstatych lětach něšto cyle organiske, móže dźensa pod dospołnje hinašimi ramikowymi wuměnjenjemi kumštneho, skostnjeneho razu być.

Druhe bytostne misnjenje w kaž prajene kedźbyhódnym artiklu je, zo njeje awtor wočiwidnje rozumił, štož „ciwilna towaršnosć“ docyła je. Wón widźi w tutym wažnym wuchadźišću prof. Vogtoweho wida na serbski lud přećiwk ke zapřijeću „lud“ resp. wona „njeje synonym za ludoprawniski subjekt lud“. To pak tež njeje nichtó twjerdźił, ale wěrno je: Ciwilna towaršnosć je dźensniši dźeń zwoprawdźenje abstraktneho słowa „lud“ w praktiskim žiwjenju. Hdyž je žiwa serbska ciwilna towaršnosć, je tež žiwy serbski lud.

Jeho politiska zastupnica móže radlubje w přichodźe efektiwnišo hač nětk Domowina być, jeli budźe wona wědźeć, štož wona chce, potajkim: towarstwo mjez a někak nad towarstwami wostawać abo so z korporaciju zjawneho prawo stać. Abo na hinaše wašnje demokratisce legitimowane stejišćo napřećo němskej zjawnosći zabrać. Njedźiwajcy toho je iluzija, do toho wěrić, zo dawa jedna „serbska pozicija“ k wšěm móžnym temam. Tule iluziju runja wjele druhim staršim serbskim patriotam Cyrl Kola pěstuje. Njeje žanoho přirodneho zakonja, z kotrehož dawa so wěrnosć wotwodźować, štož serbskemu ludu najbóle tyje.

K rjanym předsudkam, kotrež z faktami podkłasć njemóžeš, słuša tuta teza: „Wot samsneje sumy zwostanje prajmy za powšitkownosć dale a mjenje, hdyž dyrbi so z njeje spochi wjace brać za płaćenje přistajenych ludźi“, na to pak su němscy „pjenjezdawarjo“ pozdatnje zabyli, tohodla mamy nětk wušparanja z skrótšenjemi. Tak cyle jednory bohužel swět njeje. W sakskim sejmje na přikład smě kóžda frakcija maksimalnje 75 procentow swojeho etata za personal wudawać – to dyrbiš na spočatku legislaturneje periody při zaplanowanju dźěłowych městnow a hladajo na powyšenje tarifa w přichodźe wobkedźbować. W serbskim institucionelnym swěće woni hižo z někak 90 procentami za personelne kóšty liča. Potom wězo lědma něšto za podpěru nowych projektow zwosta, to njeje zła wola přistajenych, ale prašenje dołhodobneho planowanja.

Prof. Vogt njeje žadyn Bóh tón knjez, ale wón je nic jenož po cyłej Sakskej připóznaty eksperta za strategiske planowanje kulturneje krajiny. Jeho poručenja su jeho namjet za organiske zaměstnjenje serbskeho institucionelneho žiwjenja w našej dźensnišej towaršnosći. Hač je wón při tym w kóždym detailu na prawy dypk přišoł, dyrbimy disktutować, ale přestańće prošu skónčnje z kolektiwnej nostalgiju, kak rjenje je w połstatych lětach zašłeho lětstotka było a zo dyrbi strukturelnje wšo dale trać, štož bu tehdom wunamakane. Hewak budu w mojim blogu wšě mjeztym zabyte stalinistiske basnje Jurja Brězana a druhich z woneho časa wozjewjeć, zo byšće k wědomju brać móhli, kajka towaršnostna mentalita tehdom cyle organisce knježeše …

Braniborske poměry

3. Dezember 2009

Sydom čłonow frakcije Lěwicy w krajnym sejmje Branisborkeje – wot 26 – něhdyši inoficielni sobudźěłaćerjo statneje bjezstrašnosće NDR, tak je tuchwilny staw powěsćow jedyn dźeń do wurjadneho posedźenja Podstupimskeho parlamenta na namjet opozicije, na kotrymž chce ministerski prezident Platzeck (SPD) knježerstwowe wozjewjenje zapodać. Kóždy pad je drje hinak: Někotři dyrbjachu so hižo před wjele lětami z wumjetowanjemi hladajo na kooperaciju ze stasi zjawnje rozestajeć, jedna je tehdom wočiwidnje přemało přidała, druhi je při podposanju swojeho zawjazka jako IM młodostny był a nětk potwjerrdźił, zo hižo na to dopomnić njemóže, třeći je stražowanskemu regimentej stasi słužił.

Dawno je zwonkastejacemu ćežko, połoženje přewidźeć: Jednoho zapósłanca je frakcija namołwiła, swój mandat złožić, druha dyrbi jenož ze swojeje funkcije jako wiceprezidentka sejma wotstupić, třećeho dla chcedźa Birthlerowy zarjad wobskoržić. Spodźiwnje je, hdyž sej IM na čole frakcije a strony wot IM, kiž je jenož jednory zapósłanc, žada, swój mandat wróćo dać, čim bóle, hdyž je tónle čłon frakcije jako direktny kandidat direktnje wot luda woleny.

Za wšěm tči poprawom Manfred Stolpe. Prěni ministerski prezident po přewróće, kiž njeje jako muž cyrkwinskeje wyšnosće při wobchadźenju ze zastupjerjemi stasi hranicu dodźeržał, na ofensiwnym rozestajenju ze stasi-zańdźenosću wulki zajim njeměješe. Tohodla njebě w našim susodnym kraju ani přepruwowanje zapósłancow kaž w Sakskej ani krajny społnomócnjeny za podłožki něhdyšeje statneje bjezstrašnosće. A potom je sej snadź wjac ludźi z wotpowědnej zańdźenosću hač w Sakskej zwěriło, za krajny sejm kandidować.

Njedźiwajcy wšeho wobžaruju, zo njejsu w padźe připóznateho kulturneho politikarja Gerda-Rüdigera Hoffmanna na ideju přišli, so zepěrajo na wobzamknjenje strony z lěta 1991 tehodom hižo napisany wupuć namakać: Štóž je zhromadne dźěło ze stasi zatajił, ma móžnosć, wonym ludźom, kiž su jeho za kandidata nastajili, prašenje dowěry stajić. Potom by stronska baza w delnjej Łužicy rozsudźić móhła – a to by lěpje było, wšojedne, kak by wěcka wušła.