Archive for the ‘awto’ Category

Pjaty Handrij nětko tež w Narodnej bibliotece

29. April 2018

Wšitcy, kotřiž su sej pdf-dataju „Handrij_V“ składowali (zapłać Bóh za zajim), tule ničo noweho njezhonja. Štóž pak linki radšo ma, tu wotpowědny přistup do eksemplara w Němskej narodnej bibliotece namaka.

Handrij a Hanka w Hamburgu

Deutsche Nationalbibliothek:

https://d-nb.info/1156840392/34

małe woptawančko knihi:

Ze swojimi prěnimi w Hamburgu zasłuženymi sto eurami w zaku Handrij na zastanišću „St. Pauli“ ze slěborneho ćaha měšćanskeje linije U 3 wulěze. „U“ steji za prěni pismik podzemskeje železnicy němsce. Ale wulki dźěl tych U-čarow jězdźi horjeka, a tohodla jich syć Hamburgska hornja železnica rěka, jemu kolega powědaše.

Hanka ma wječor hišće seminar a Handrij tohodla tróšku chwile za dundanje. Wón wězo wě, zo su pódlanske dróhi tule zajimawše hač hłowne, tohodla ze swětosławneje Reeperbahny radšo do juha a do směra přistawa wotboči.

Po črjódce sej hrajkacych arabskich dźěći so jemu jaskrawje zdrasćena rjanolinka do puća stupi: Za sto euro změješ cyłu rjanu hodźinku ze mnu! – Handrij chcyjo nochcyjo stejo wostanje a dyrbi něšto wotmołwić, štož so jemu tež radźi: To pak je moja kompletna dźensniša mzda, štó móže telko za hodźinku zabawy płaćić? – Wón sej mysli, zo je wěcka z tym wotbyta, ale nětko so hakle započina: Pój, tebi to za sydomdźesat sčinju, lakowana rjanolinka bjez wahanja poskića.

Je mi žel, ale mam termin, jej Handrij łži, dokelž jemu ničo kmańše njezeschadźa. – Do profesionalnje wabjaceho holčeho wobliča so kusk mjerzanja měša: Pola twojeje mamy abo što? Sy ty šwulny abo što? – To sej dotal nichtó Cyžec Handrijej prajić zwěrił njeje. To je jemu pokiw, zo tu zwučene wašnje bjesady dodźeržeć njetrjebaš: A ty wěsće jenož z holcami darmotnje lěhaš, abo što? – Wona perpleksnje na njeho suta, a Handrij tutón wokomik wužiwa a so woměrje wotsala.

Ale wokoło róžka hižo zaso tajki žónski zadźěwk wosrjedź chódnika steji. Z nadutymaj nadromaj a, spodźiwnje dosć, cyle hłubokim hłosom. (…)

Dotalne wudaća Handrija:

4. Handrij w dojutrownej turbuleny

https://d-nb.info/1150468394/34

„Hanka, ta Sara z Budyšina nam afriskeho ćěkanca wjeze.“ „Aha, pon maš zawěsće hižo ideju, hdźe ma kadla w tutym domje kampěrować.“ „Hoj, hdyž budźe kofej hotowy.“ Při chěžinych durjach klinka. Młoda socialna dźěłaćerka w tróšku alternatiwnym outfiće steji tam z dołhim suchim kadlu w čornej kožanej jace, jeansach samsneje barby a z čerwjenym basecapom, kotrehož špodka je dozady wusměrjena, kaž je za młodźencow z tajkej špodkatej čapku z wašnjom. 

„Dobry dźeń, ja sym Handrij.“ Wón wjerchej ćěmnoty ruku tyka. Tón tróšku njewěsće hlada. „Nicht deutsch sprechen?“ – „Nur im Notfall. Pójtaj nutř. Chcemy najprjedy kofej pić.“ – „O.k., ich heiße Mohamed.“ – „To sej hižo myslach“, Handrij praji, mjeno kaž pola nas Jurij abo Handrij. Wšitcy so za blido sydaja. Handrij wšěm kofej naliwa. 

1.-3. Handrij a jeho rěčna rewolucija / Handrij mjez wjelkami / Handrij w hodownym chaosu

https://d-nb.info/1149195258/34

Farar: „Derje, myslu sej, zo smy so zrozumili. Staj zwólniwaj, swoje dźěći katolsce kubłać?“ (Hlada na Hanku.) 

Hanka (hlada na Handrija): „Swjaty Pawoł tola praji, zo je muž hłowa. Potajkim njech so nawoženja wupraji.“

Handrij: „Ja scyła hinak njemóžu hač katolsce, wšako ani wo Mohamadźe ani wo Lutheru zdaća nimam.“

3. Handrij w hodownym chaosu

https://d-nb.info/1148460594/34

„Ty tola wěš, zo so pola nas njekuri!“ mać jeho napomina. „Jowle so hižo jara kuri, hdyž so nětk dźělić dataj.“ „To njeje dźělenje, smy tola katolscy, mamoj so po kaznjach cyrkwje – porno tebi“, mać praji. Prjedy hač móžeše Handrij wotmołwić, nan na nju wujědźe: „Tej poslednjej słowje by sej zalutować móhła! Wón ma swoje žiwjenje kaž mój swoje.“ 

2. Handrij mjez wjelkami

https://d-nb.info/1144932513/34

Zatrabanske, to je wjelk! Handrij je hižo raz w Rěčicach był, před lětami je so dokładnje wobhonił – wjelk, dźiwje, njeskludźene zwěrjo, jeho fascinuje. Pjatnaće metrow wot njeho zdaleny steji dorosćeny wjelk a jemu při čilanju přihladuje. Pucher je prózdny a tuž ma Handrij ruce zaso swobodnej a z nimaj placa, tak wótře kaž móžno. Wjelk so njehiba. Handrij so stopnjuje: Z cyłeje šije rjeji: „Ćěr so, preč z tobu, nablaku!“ Ale wjelk drje serbsce njemóže a kaž přismoleny steji. Dalši pospyt: „Spadaj obesrańcu!“ Bohužel wjelk tež pólsce njerozumi a so ani milimeterčk njehiba.

1. Handrij a jeho rěčna rewolucija

https://d-nb.info/1144932289/34

Hanka ma akciju za wrótnu. Sedźi w swojim wuskim krótkim čornym šaće na čerwjenym konopeju, naliwa sej sekt, kiž je po bjesadźe z přećelkami zwostał, a čuje so kaž w filmje. Hłowu scomter dołhimi čornymi włosami dozady ćisnjenu a noze přez křiž hlada zasonjena na při blidku stejaceho šwižneho kadlu, kiž ju šibale-žedźiwje z wočomaj měri, a nimo njeho z woknom won do nocy.

K tomu so njedźelskej epizodźe Handrija tu w blogu přidružatej, kotrejž buštej lětsa w nalětniku wozjewjenej (ze zapodaćom titulow potajkim hnydom zaso namakaće):

STRAŠNE KUPANSKE CHOLOWY

Handrij kaž prašak na nju hlada: „Znajemoj so?“ – „Och, sy ty süß, ty tola z wěstosću zabył njeje, kak je z namaj we whirlpoolu było! Bohužel sy so bórze njejapcy zminył, bjeztoho zo telefoniskej čisle wuměnić móžachmoj. Ale to móžemy dźens nachwatać!“ Holca ze swojim kulojtym mjezwočom jemu dale a bliše přińdźe a cyle zbóžnje Handrijej do woči hlada. „O.k.“, wona po małkej přestawce pokročuje, „dźensa sy tróšku hinaši, ale to rozumju. Ty so kusk hańbuješ za to, štož smój we whirlpoolu činiłoj. Ale to njetrjebaš, běše smjerćrjenje.“

Čehodla Piwarc wo Piwarzu nětko njepiše a dokładny posudk Handrija pobrachuje

 Wobjed jich w hosćencu na třěše sejma wočakuje. Tak je so prajiło. We wosobnym restauranće pohosćenje pak tak dołho traje, zo Handrij prěnje piwko wupiwši dwě škleńcy na raz skaza, zo njeby čakacy zalačinił. „Tebje dla dyrbju so poprawom hańbować“, jemu Pětr do wucha šepta, ale skerje šibały, bjez poroka. Skónčnje wobjed přińdźe. Steak je tajki małki, zo sej Handrij mysli: To dyrbi předjědź być. Ale Pětr jeho powuči: „Tu chodźa ludźo, kotřiž ćělnje njedźěłaja, jim je to prawje tak.“

 

Lubosć w tutych sydom tekstach

Maš orientaciju na pućach Handrija? Poptom wěš, hač je tutu lubosćinsku scenu při sewjernym morju abo we Łužiskej jězorinje dožiwił:

Tón njemdry wukřik w sonje Handrija zaso zbudźi. Da swoje krótke jeansy na špundowanje padnyć, sam padnje na łožo a sej hnydom wusnje. Hdyž je wotućił, leža tež jeho spódnje cholowčki při łožu a Hancyne mjezwočo je bjezposrědnje před jeho wočomoj: „Što to dyrbi, knježe zaspanco, za čo z tobu w tutej spodźiwnej chaće přenocuju?“ Wonka wichor bjez přestawća howri. Wonaj so bjeze słowow namakataj a tworitaj katamaran na žołmach wótře šumjaceho morja, doniž na kupu zbóžnosće njedóńdźetaj.

Poćah k najlěpšemu přećelej

Štóž dokładnje čita, sobu dóstanje, zo je Handrijowy najlěpši přećel w prěnjej knize hišće serbski muž, ale wot druheje němski kadla. Wobchadźenje mjez twarskimaj dźěłaćerjomaj Handrijom a Ronnyjom je bjez tabuwow, kaž je mjez najlěpšimaj přećelomaj z wašnjom:

„Bin ich hier dein deutscher Sam?“, z Ronnyjoweho erta wujědźe, a k tomu: Samo sobotu mi druhdy samomu roboćić daš, hdyž so tebi radšo kumplej při swinjorězanju pomhać chce. A po swjatoku je ći žlokanje něhdźe druhdźe wažniše hač naš zhromadny projekt tu na statoku. – Handrij nožički a britwičku na kromu wumywadła kładźe a Ronnyjowemu rozhorjenemu wobliču w špihelu šibale praji: „Vergiss nicht, ich bin dein sorbischer Kanacke, der komische Bräuche hat.“ Na přikład zhromadnosć pěstować, Handrij wujasnjujo přispomni.

(Tuta scena rano w kupjele ze štwórteje knižki potom dale eskalěruje)

Dźěło

 Štož je dźensniši dźeń pozdatnje najwažniše w žiwjenju, dźěło, je w žiwjenju Handrija a Hanki wězo stajnje prezentne, ale jenož jako pozadk. Čehodla to tak je, čitar hižo w prěnim powědančku zhoni:

Što je wón na někajkim zdalenym twarnišću rył abo rumował, ju wulce njezajimuje. Wona ma w móšni jeho foto. Wón, cyle zbrunjeny wot pražaceho słónca, w krótkich jeansach na róštach, šibale dele na fotografa hlada. Wobraz wšo praji. So wě, zo ma tež wón ju na foće přeco při sebi, ale nic před laptopom sedźacu abo wosrjedź polcow połne knihow w bibliotece. Wobdźiwuje jeje mudrosć a to, štož wona z njej čini. Ale jeje dźěłowy biotop jemu jako fotomotiw powabny njeje. Tohodla wona na foće w jeho móšni bičwolejbul hraje.

 

Z Handrijom w načasnych Serbach po puću

11. Januar 2018

Tuchwilu steja štyri powědančka „serbskeje hyperrealistiskeje literatury“ Piwarca w Němskej narodnej bibliotece swobodnje k dispoziciji.

 AKTUALNA KNIŽKA:

 Handrij w dojutrownej turbulency (24 stron)

https://d-nb.info/1150468394/34

Křižer Handrij ze swojej lubej Hanku pod jednej třěchu z přeswědčenym ateistom, jeho tróšku ewangelskej slubjenej a wćipnej pjećlětnjej dźowčičku, rodźenym muslimom a jeho punk-lubku – a z njewočakowanymi wopytami, dwójce policije. Čini to hišće špos? Namakaš jowle jutrowny měr? – Literarna wersija wědomostneho přepytowanja starych a nowych konfliktow.

Handrij a jeho rěčna rewolucija / Handrij mjez wjelkami / Handrij w hodownym chaosu (trilogija – 54 stron)

https://d-nb.info/1149195258/34

Handrij w hodownym chaosu

https://d-nb.info/1148460594/34

Handrijowaj staršej chcetaj swoje mandźelstwo anulować dać. Na to wotmołwi Handrij z njewšědnym wulětom, kotryž mać a nan hižo ženje njezabudźetaj. Připódla ma wón hišće diskusiju ze sejmikarjom wjesć, kopańcu hrać a so wot mjeztym najlěpšeho přećela Ronnyja překwapić dać. A na kóncu sedźitaj z Hanku při fararju …

Handrij mjez wjelkami

https://d-nb.info/1144932513/34

Kak so ći wjedźe, hdyž wječor pozdźe ze sawny stupiš a sy na zahrodźe njejapcy z wjelkom konfrontowany? Tež spodźiwny poskitk inwestora płuwaceje wjeski wužaduje – a pon je tam hišće tuta fejta, hdźež Handrij w srjedźišću třiróžka wotući. Na montaži w Frankobrodźe nad Mohanom dóńdźe k přewrótej. Připódla Handrij a Hanka „dźender“ rozpušćataj.

Handrij a jeho rěčna rewolucija

https://d-nb.info/1144932289/34

Twarski pomocnik a wědomostnica – Handrij a Hanka staj w swojim minidomčku njemylenaj w luboznej harmoniji žiwaj, doniž sej Pětr z krajnoradneho zarjada jeju pomoc přećiwo „módrej žołmje“ nježada. Štož so na Bohatej hasy dorěči, móže Handrij hakle doma zwoprawdźić. Hancyny serbski algoritm skónčnje swojemu lubemu flashmob noweho typa zmóžni.

Štó je to był?

14. Dezember 2012

awto_1

Wčera wječor so z běrowa wróćiwši sym w hłubokej garaži mjez krajnym sejmom a Semperowej operu w Drježdźanach na swojim awće tutej napismje wuhladał. Štó je to był? Jemu abo jej k informaciji: Sym kóždy dźěłowy dźeń znajmjeńša 130 kilometrow po puću, přewažnje na awtodróze. To woznamjenja při tajkim wjedrje kaž tuchwilu: jězdźenje přez mazanu słonu wodu, přetož je dźakowano zymskej službje dosć sele na jězdni. Rjedźić budźe – přichodny dešć :-).

awto_2

Na kermušu w Chrósćicach

28. Oktober 2012

Lětsa zažneje zymy dla njezwučeny puć

Kóždy šofer awta je potencielny zabiwar

19. Dezember 2008

Jedna wjesnjanka přejědźe druhu z awtom – kolesowarka na městnje njezboža mjez Šunowom a Sulšecami wudycha. Wobě ze samsneje wjeski, wobě – kaž so słuša – w  Serbach znataj. Mała powěsć w nowinje, wulka zrudoba w ludźe. Hdyž je w prjedawšich časach njejapcy mór do wsy zaćahnył, su ludźo drje nimale runja dźensnišim smjertnym woporam takrjec na blaku mortwi byli, ale tehdom bě cyła ludnosć, kóžda swójba potrjechena. Moderne njezbožo je indiwidualizowane – kaž moderne zbožo.

 Tohodla mamy dale a wjac zrěčenjow ze zawěsćernjemi, zo by nam we wšěch móžnych katastrofach žiwjenja pomoc zaručena była: Jeli so naš zawod turbulencow na wikach dla začini a dźěłowe městno zhubimy; jeli ćežka chorosć nam powołanjakmanosć rubi; jeli njekedźbliwosć w nadróžnym wobchadźe k njezbožu wjedźe a my njejapcy jako zbrašeni w chorobnym stólcu sedźimy atd. Prjedy je čłowjek we wulkoswójbje na statoku žiwy był, jeho zawěsćenje bě na konkretnym swójbnym žiwjenju wobdźěleny być. Dźensniša wěstota je anonymneho pochada kaž te pjenjezy, kotrež su přirodnu wuměnu mjez ludźimi zarunali.

 Tak budźe njedawna tragedija dweju wjesnjankow na dróze ze zawěsćenskim padom. Nimo toho budźe sudnistwo, z tajkimi katastrofami tak a tak přežadane, morjenja přez njewobhladniwosć dla pjenježnu pokutu přisudźeć. Ale prawo a paragrafy scomter sudnikami njemóža w tajkim padźe nikomu pomhać: Žiwjenje wopora je skóncowane, mandźelski je w najlěpšich lětach žiwjenja wudowc a „skućićelka“ na čas žiwjenja tónle wokomik njezboža zatama. A my – tón raz – njepotrjecheni? Smy zajeći awtomobilneje towaršnosće.

 My smy dźěła dla nuzowani, z awtom jězdźić, a na druhim boku to wjetšeje swobody w priwatnym žiwjenju dla rady činimy. Z tym smy – kóždy wot nas – nošerjo smjerć zawinowaceho systema mobility. Sym sam kóždy lěto štyrceći tysac kilometrow z awtom po puću, wodnjo a w nocy, na awtodróze a na wjesnych šćežkach, a so stajnje starosću, zo snadź jónu njebych w jednym wokomiku dosć při wěcy być móhł a z tym na katastrofje wina być resp. na zmylk druheho spěšnje dosć njereagować. Jenož jedna praktiska konkluzija je tuchwilu móžna:

 Kolesować přeco z nahłownikom a nihdy nanihdy bjez helma, wšojedne hdźe! A jako šofer awta dyrbiš sej wuwědomić: Sym potencielny zabiwar.     

Ćisń swoje awto preč ?!

12. November 2008

Haj wšak, wěm, zo je w Němskej někak kóžde šeste dźěłowe městno direktnje abo indirektnje wotwisnje wot produkcije a předawanja awtow. Ale wosrjedź 21. lětstotka a horceje debaty po cyłym swěće wo sćěhach změny klimy, dokładnje prajene woćoplenja atmosfery, chce zwjazkowe knježerstwo wobydlerjow zawjesć, hišće derje fungowace awta preč ćisnyć a nowe awta kupić, tak wulke kaž móžno. Tajke zadźerženje mytuje stat z tym, zo znajmjeńša jedne lěto dawki za jězdźidło płaćić njetrjebaš.

 

Cyle wothladajo wot toho, zo by normalny čłowjek w tuchwilnej hospodarskej situaciji statnu přiražku trjebał, zo by sej docyła wulke nowe awto dowolić móhł, smy tola minjene lěta w ekologiskim nastupanju něšto přiwuknył: Poprawom chcemy twory dlěje wužiwać a při wšěm na to myslić, zo chcedźa tež ludźo w Chinje a druhich krajach z awtom jězdźić.

 

Ja při swojim planje wostanu, z mojim awtom pjeć lět plus x jězdźić, hačrunjež sym nuzowany, w běhu lěta 40.000 kilometrow po puću być. Znaju dosć ludźi, kotřiž su ze swojim awtom hižo dwanaće abo wjac lět spokojom. Njech je, zo přetrjeba přerězne nowe awto mjenje ćěriwa, ale produkcija tohole awta trjeba jara wjele energije, kotruž dyrbiš při ličenju wobkedźbować. A bohužel njeje přerězna přetrjeba nowych jězdźidłow tak a tak wo wjele niša hač pola staršich awtow.

 

Wostańmy swojim awtam swěrni!

Radšo z awtom, nic z ćahom

5. November 2008

Z awtom z Budyšina do Drježdźan jězdźić je po měnjenju Sakskich nowin tři króć dróše hač so z ćahom do sakskeje stolicy podać. Znajmjeńša to redakcija Budyskeho wudaća so na ekspertow powołajo twjerdźi. Cyle wothladajo wot toho, zo njejsu přidatne kóšty wobydlerjow na wjeskach wobkedźbowane, kotřiž dyrbjeli pak z busom do centruma Hornjeje Łužicy jězdźić, doniž njemóža so do železnicy sydnyć, pak ze swojim awtom k dwórnišću chwatać a tamle něhdźe parkować. Najwažnišo pak je: Přinoški za zawěsćernju a wudawki za dawki dadźa so jenož lutować, wotbudźeš-li swoje jězdźidło.

 

To pak njewotpowěduje potrěbnosćam moderneho wjesneho žiwjenja. K tomu so přidruži, zo bych ja na přikład dwójce t k dołho na dźěło po puću był, bych-li ćah wužił. To by kóždy dźeń połdra hodźiny mjenje wólneho časa było. To swojemu priwatnemu žiwjenju načiinić njecham. Štož apologeća tak mjenowaneho ekologiskeho wobchada rady zabudu, je fakt, zo maš w awće porno železnicy priwatnu sferu, w kotrejž móžeš činić, štož ći so chce (radijo słuchać, spěwać, pjerdnyć …). A jeli ćah jónu stejo wostanje, sy swojemu dóńtej wustajeny, jeli je dróha zatykana, móžeš sej nowy puć namakać.

 

Tohodla je awto wuraz swobody a njeparujomne.

Ćěriwo dale a tuńšo

16. Oktober 2008

Třiceći centow mjenje za liter diesela na tankowni – to so mi jara lubi. Puknjeny pucher na wikach spekulacije z akcijemi so za wšěch wobsedźerjow awta pozitiwnje wukutkuje.

 

Wužiwajmy składnosć, jónu do dźiwadła w susodnych krajach abo k přećelam w cuzbje jěć abo sej z lubymi dobru jědź we wosobnym hosćencu popřeć abo jedyn dźeń w sawnowej krajinje pobyć. Hospodarstwo ze swojimi dźěłowymi městnami trjeba w času krizy financnych wikow nuznje naš konsum.

 

Potajkim čińmy sej rjane žiwjenje na dobro dźěławych w předewzaćach!

Duel na dróze

7. Oktober 2008

Prjedy su młodźi mužojo mjez sobu na duel žadali, dźensniši dźeń spytuja ze swoijimi awtami druhich ludźi morić, na přikład mać pjeć dźěći. Naša zapósłanča Elke Altmann, 51-lětna mać pjeć dźěći, wukubłana burowka a rěčnica našeje frakcije za ratarstwo, je na zwjazkowej dróze blisko Freiberga ćežko znjezbožiła. Jej je 18-lětny napřećo jěł, kiž je –kaž přeco w tajkich padach rěka – z njeznatych přičin na lěwu čaru přišoł. Nětk leži naša Elke w chorowni. A ja na tym dwèluju, hač su pod 25-lětni mužojo přerěznje hižo zrali dosć, z tajkej strašnej připrawu kaž z awtom po puću być. Statistika ćežkich njezbožow jasnje praji: Ně!

Mjerzanje na awtodróze

21. August 2008

Na awtodróze mjez Hermsdorfom a Drježdźanami dźens rano zwučena situacija: Přewjele nakładnych awtow, kotrež so horje wača a nam wšěm druhim na čuwy du. Hdyž su će hižo do toho němscy awtojězdźerjo z pedagogiskim narokom nerwowali, kotřiž z 130 km/h lèwu čaru blokuja, wšěch za nimi jěducych k pomałšemu jězdźenju nuzujo, maš klamu połnu. Jako wšědny dojězdźowar chceš tola swojich 65 kilometrow z Łužiskeje wjeski hač do centruma sakskeje stolicy w předwidźanym času dočinić, štož woznamjenja tři běrtlk hodźiny.

 

W zjawnosći přeco rěka, zo hrozy strach přeze smalakow, ale na typiskej němskej awtodroze rano wosmich wuchadźa najwjetši problem wot „łažakow“, kiž egoistisce na swojim rytmusu pohibowanja wostawaja. Tohodla jich njezajimuje, zo njesměš so poprawom na lěwu čaru podać, jeli budźeš potom někomu na puću, kiž dyrbi twojedla sylnje borzdźić. Dźensa smy jako wjeršk zadźěwanja porjadnej spěšnosći zaso tajki přesćehnjenski manewer mjez nakładnymaj awtomaj na horje dožiwili, při kotrymž na to mysliš, što by ty činił, jeli by wobrónjeny był (bohudźak njeje to w Němskej z wašnjom!) J.

 

Džensa je něchtó za mnu, kaž ja wopor tych transportow, kotrež bychmy radšo na železnicy widźeli, chrobłu konsekwencu sćahnył, mje naprawo a potom nakładnej awće na nabóčnej čarje přesćahnył! Z prawdu totalnje zakazany manewer, ale njemóžach so w tutej situaciji wěsteho wobdźiwanja wzdać – scomter zakazanej mysličku: Cool! Kóždy wot nas husto a dołho dojězdźowacych ludźi płaći dale a wjac dawkow za kóždy liter ćěriwa, a potom ani porjadnje doprědka njepřińdźeš.

Ale město strašneho wužiwanja nabóčneje čary njech třeća čara so twari abo nakładne awta wostawaja naprawo a powučacy demonstranća za wodźidłom – doma J.