Archive for the ‘dźenik’ Category

Serbske terminy w awgusće 2013 – a swoboda njepolitikarjow a njeknježnow při wupytanju

29. Juli 2013

Předsyda Domowiny tež wosrjedź sakskich prózdnin dźěła: Wutoru, 6. žnjenca, so Dawid Statnik z Budyskim krajnym radu Michaelom Harigom zetka. Zawěsće mataj dosć temow, najskerje tež tutu: Što wokrjes k wotwobaranju wohroženja hnadowneho městna w Róžeńće přinošuje, hdźe je zjawne stejišćo społnomócnjeneho za serbske naležnosće přećiwo planowanemu wudobywanju kaolina na tutym městnje (hlej tež peticiju towarstwa „Naša knjeni na lipje)?

So wě, zo steji w tutym krasnym lěćnym měsacu wjele kultury na programje: Mjez druhim 35. mjezynarodny swjedźeń serbskeje poezije w nošerstwje Zwjazka serbskich wuměłcow a 7. lěćne swjedźenske hry Serbskeho ludoweho ansambla (SLA) na słowjanskim hrodźišću w Radušu. K tomu słuša baletny wječor „Wobliča lubosće“. Jako wudospołnjenje resp. změnu informaciskeje dataje wo wšěch terminach měsaca: SLA přeprošuje tohorunja na prapremjeru „Złe mocy – sylni rjekojo“ pjatk, 30. awgusta, 19.30 hodź., na Jakubecec hrodźe w Mortkowje.

Na lisćinje serbskich terminow je tež wot 30. awgusta wosebita wustajeńca w Serbskim muzeju Choćebuza zapisana, kotruž na lisćinje zarjadowanjow internetneje strony muzeja hišće njenamakamy: „W znamjenju kněžny“, figury a objekty Reginy Herrmann. Dźeń do toho budźe zaso politiski termin: Dźełowa rozmołwa zastupjerjow Domowiny z ministerskim prezidentom Braniborskeje, Matthiasom Platzeckom, w Podstupimje. Ćahańca wo nowelěrowanje serbskeho zakonja w susodnym kraju budźe jich zawěsće zaběrać. (PS.: Po připowědźenym wotstupje Platzecka dyrbi so tónle termin najskerje přestorčić a z naslědnikom pozdźišo přewjesć.)

Wšěm druhim – njepolitikarjam a njeknježnam – wjele wjesela při wuzwolenju kulturnych terminow za wječornu zabawu! Hustodosć słyšiš, zo je přewjele poskitkow. To pak njetrjechi, prětož njeje nichtó nuzowany abo winowaty, mjenje abo bóle wšo do swojeje potyčki přiwzać. Naš najwažniši nadawk je – ze wšěmi zmysłami być a nic zwjeršnje po swěće chwatać. Tohodla bu nam swoboda data, zo bychmy sej wupytać móhli, što nam so lubi – hač w dźiwadle abo při jězoru.

Přehlad terminow awgusta:

07-24 Aktualizowane terminy awgust

Sport pomha – samo přećiwo „zymnej wójnje“

28. Juli 2013

W lěće 1960 bě mój nan jako sportowy reporter bulwarskeje Hamburgskeje nowiny „Bild“ při olympiskich hrach w Romje, a Täve Schur, tehdom hižo žiwa legenda kolesowarskeho sporta NDR, słušeše k cyłoněmskej wubrance w mustwowym jězdźenju na čas. Njedźiwajcy wšěch politiskich napjatosćow w „zymnej wójnje“ jedne lěto do twara Berlinskeje murje běše zhromadny team wuchodo- a zapadoněmskich kolesowarjow, kotřiž su slěbornu medalju docpěli.

Papa_Schur

Minjeny štwórtk móžeše so mjeztym 82-lětny Täve Schur (na wobrazu naprawo, foto: P. Chemnitz) na zarjadowanju w Zhorjelskim Wichernowym domje přeswědčić, zo pisaše Randolph Braumann (78) tehdom jara přećelnje a z wulkim respektom wo kolesowarjach „z cony“ – najebać jasnu antikomunistisku liniju „Bild“ a Axela Springeroweho nakładnistwa. Jako dopokaz bu 53 lět stary artikl přepodaty :-). Tež w dobje diskusijow wo dopingu a hoberskich dochodach z wabjenjom njesměmy na to zabyć, zo je a wostanje sport ze zwjazowacej mocu – hlej tež na lońšu Europeadu we Łužicy ze swojimi pozitiwnymi efektami w Serbach a mjez Serbami a druhimi ludami zbliska a zdaloka.

Kelko ressentimentow je hustodosć w stadionach a na hrajnišćach našeho regiona přećiwo serbsce rěčacym koparjam było – a na kotre wulkotne wašnje je zapadołužiski koparski zwjazk tute mjezynarodne sportowe zarjadowanje etniskich mjeńšin podpěrował! Potajkim: Srědk sport skutkuje – 1960, 2012 a přichodnje.

To je „Täve“ Schur

http://de.wikipedia.org/wiki/Gustav-Adolf_Schur

Sportowa bilanca olympiskich hrow w Romje

http://de.wikipedia.org/wiki/Olympische_Sommerspiele_1960/Radsport

Politiski pozadk „zymneje wójny“:

http://www.chroniknet.de/indx_de.0.html?article=1451&year=1960

Politisko-publicistiske ramikowe wuměnjenja woneho časa:

http://de.wikipedia.org/wiki/Axel_Springer

Sport dźensa:

http://de.wikipedia.org/wiki/Europeada

Tužna horcota, tropiske nocy a wotewrjene prašenje za chłódniše dny

20. Juni 2013

Kruta zyma, nalěćo nimale bjez słónca a potom hišće wulka woda – tak rysowaše nawoda frakcije CDU w Sakskim krajnym sejmje Steffen Flath lětuše wjedro. Po wčerawšim rekordźe temperaturow na wšelakich městnach móžemy dodać: Nas nětk třeća tak mjenowana tropiska nóc wočakuje; rano w chódku při garaži pod štomom je hižo 26 stopnjow a hodźinu podźišo na mojim pisanskim blidźe w běrowje 31. Z tym so dźěłowy dźeń započnje.

Na prěnim dnju plenarneho posedźenja sym debaty wo knježerstwowym stejišću ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha dla hišće w outfiće za politiske wjerški hač do wječora wutrał (hlej foto). Dźensa pak sym so krawaty wzdał, jedna wisa za wšě pady w kamorje. Ale porno wčerawšemu posedźenju njetrjebam hdys a hdys do plenarneje žurle hić (kotraž słuša ke klimatizowanym rumam w domje). Pola nas na štwórtym poschodźe stareho twara pod třěchu su prawidłownje jenož rumnosće za techniku chłódzene …

Ekstremneje tužneje horcoty dla dyrbiš swoje mocy koncentrować. Tohodla so z rozprawnistwom wo přihłosowanju załožboweje rady „rěčnemu konceptej“ dźens zaběrać njemóžu. Ja so jenož dźiwam, zo dyrbi dźěłowa skupina fachowcow  měsacy dołho za prezencu serbšćiny w interneće slědźić, štož by kóždy lajk při wječornym surfowanju w něšto hodźinach zwěsćić móhł. Wšojedne, dajmy so překwapić, što budźe ze šěsć milionow euro rosć …   

horcota

Dwójce knježerstwowy rěčnik, nětk wulki manager – awtodidakt Budyskeho pochada

19. Juni 2013

Peter Zimmermann, před 37 lětami w Budyšinje rodźeny, je po maturje swoju karjeru w medijach činił, doniž njrebě wón mjez druhim na čole priwatneho rozhłosa PSR. Potom słužeše jako knježerstwowy rěčnik w Sakskej ministerskimaj prezidentomaj Georgej Milbradtej a Stanisławej Tilichej.

http://wiki.flurfunk-dresden.de/index.php?title=Peter_Zimmermann

Nimale štyri lěta dźěła Zimmermann w Erfurće – jako knježerstwowy rěčnik Durinskeje ministerskeje prezidentki Christiny Lieberknecht. Wona je jemu samo status statneho sekretara zmóžniła. Njedźiwajcy toho awtodidaktiski ženij z Budyšina so wróći do hospodarstwa – a to samo k internetnemu zawodej Unister, kiž bě njedawno hakle we wulkich turbulencach:

http://www.mz-web.de/wirtschaft/leipziger-internet-firma-regierungssprecher-wird-chef-von-unister,20642182,23424694.html

Sym hladajo na to, zo ma wón hišće někotre lětdźesatki dźěławosće před sobu, kruće přeswědčeny, zo budźemy hišće wjele wo nim słyšeć. Priwatnje sym z nim posledni raz na štyrcećinach Rapaka w Erfurće bjesadował – a lěta do toho słužbnje w Sakskim krajnym sejmje.

Dźakowano Zimmermannej móžeše nimo druhich wěriwych tež swójba mojeho mótka tehdomnišeho bamža Benedikta XVI. na Erfurtskim lětanišću bjezposrědnje skontaktować. Zimmermann je so jako njewěriwy wosobinsce wo to starał, zo mějachu naswěrniši katolikojo najlěpše městna  🙂 .

Žiwjenje je rjane

29. Mai 2013

IMG_0113

Nowinski rěčnik frakcije Lěwicy w Sakskim krajnym sejmje z předsydu regionalneho zwjazka Hornjeje Łužicy / Delnjeje Šleskeje Komunalnopolitiskeho zjednoćenstwa CDU wječor njedźiwajcy jenož jědnaće stopnjow pod hołym njebjom na dworje Societetneho dźiwadła w Drježdźanach – składnostnje nalětnjeho přijeća frakcije a abrahamin mojeho šefa.  

Foto: Carola Müller

Přećel Serbow dr. Jindřich Kabát 60 lět

24. April 2013

Dźensa (24. apryla) woswjeći dr. Jindřich Kabát w Praze swoje 60. narodniny. Někotrym ze staršich čitarjow budźe jeho mjeno znate přez to, zo běše wón dwě lěće minister kultury ČR (jako čłon KDU-ČSL; 1992-1994) a štyri lěta tež jako předsyda Rady za rozhłosowe a telewizijine wusyłanja (1994-1998).

Styki a prěnje přećelstwa do Łužicy su hižo z gymnazialneho časa. Jeho wučer Jiři Mudra je zajimowanu skupinu młodych gymnaziastow do Łužicy přiwjezł a někotre přećelstwa traja dale. Z toho časa a bóle sće ze studentskich lět, jako wjetši dźěl młodostnych piše basnje, hólcy a holcy, sćelechmoj sej swoje (nje)rymowančka a darichmoj sej zběrki swojich poetow-krajanow, kotrež čitachmy a tež přełožowachmy. A přełožowachmoj tež basnje druheho.

Tři basnje wot J. Kabáta znajemy na Łužicu a Serbow. Jeho zajimowachu wosebje načasni młodźi serbscy poetki a poeća. Młode serbske basnistwo přełožowaše wón do swojeje maćeršćiny a wozjewješe je w časopisu „Přehled lužickosrbského kulturního života“. Naspomnić ma so jeho wobšěrne a kedźbuhódne wobjednanje “Mladá lužickosrbská poezie“ z přełožkami 15 basnjow serbskich awtorow (w mj. časopisu čo. 19/20, 1973, str. 18-33). Dohromady je wón wot 1972 w běhu štyri lět dźěłow 19 serbskich basnicow a basnikow přełožił. Tak běše wón w tutym času cyle wěsće najpilniši a zdobom tež jenički přełožowar serbskeje poezije do češkeje rěče a derje so wuznaješe.

J. Kabát je studował psychologiju a tohodla njezadźiwa, zo wjele lět pozdźišo so zaběraše a wudaše wobšěrnu a jara wobkedźbowanu knihu „Psychologie komunismu“ (2011 z předsłowom biskopa V. Malyho, 459 str.). W kotrejž rozebjere štyrcećilětnu dobu čěskich stawiznow především z hladanja čłowjeka, kotrež je srjedź komunistiskeje mašinerije swój wšědny dźeń žiwy był.

Na tule temu přednošuje wón w Praze ale tež we wukraju kaž w USA a Francoskej, hdźež potom na tydźenje přebywa. Swoje a swójbne katolske wěrywuznaća tež w njedobrych časach njezataješe, ale wuznawaše so wšudźe. W dobrym přećelstwje je z wosebje z emer. kardinalom Miroslavom Vlkom, kotrež wšak mjez Serbami njeje njeznaty. 

Přejemy přećelej Jindřichej Kabátej Bože žohnowanje, strowotu a hišće wjele rjanych lět z mandźelskej Gabinu, mjez swójbami pjeć dźěći a z wnučkami – a snano, zo by sej brał zaso čas k napisanju basnjow a tež k přełožowanju.

To přeje w mjenje serbskich přećelkow a přećelow Jurij Łušćanski

Wulki pjatk 2013 w sněze – ćiche rozmyslowanje wo kulturje dowěry a njedowěry w Serbach

29. März 2013

Z woknom won hladajo widźiš, zo najzymniši nalětnik wšěch časow na kóncu sčasom do jutrow hišće wjele sněha přinjese. To znajmjeńša dołholětnemu prawidłu wotpowěduje: Hody 2012 smy pře wšu měru miłe wjedro měli, susodźa su patoržicu grilowali, a nětkole nas k jutram to nawopačne wočakuje. Njedźiwajcy toho přeju křižerjam dobre přihoty a jim palcy tłóču, zo budźe jutrowńčku snadź tola něšto stopnjow wjac …

wulki_pjatk_1

Wulki pjatk je tež ćichi pjatk. Najwjetši čas za rozmyslowanje wo rěčenju a mjelčenju. Cyły tydźeń je w medijach wjele kritikow redakcije Serbskich Nowin, zo njejsu delegaća hłowneje zhromadźizny dosć diskutowali. Bě pak mjez druhim wjacorych přinoškow k šmórnjenju župneje pawšale, pobrachowacemu młodźinskemu koordinatorej a zakónčenju debaty wo sejmiku. A k wšěm druhim palacym prašenjam je so předsyda Domowiny w swojej narěči wuprajił – a hdyž wón potom při wólbach 96,5 procentow hłosow dóstanje, rěka to wočiwidnje, zo ludźo jeho analyzy a zaměram přihłosuja.

wulki_pjatk_2

Na stronskich zjězdach knježi njepočink, zo chcedźa so wšitcy kandidaća za wšelake gremije do toho w generalnej debaće słowa jimać, zo bychu tak za sebje wabić móhli. Potom wěmy, zo je kóždy za měr, socialnu sprawnosć, dobru komunikaciju a chce so wězo z połnej paru za lěpši swět zasadźować. Nětk so Serbske Nowiny na tym postorkuja, zo tajke něšto wobćežneho w Domowinje z wašnjom njeje – bohudźak!

Samo mi připućowarjej su nimale wšitcy kandidaća znaći byli – wěm, čehodla jednych wolu a druhich nic. A ći, kotřiž su mje wolili, su sej něšto při tym myslili, a ći, kotřizž njejsu mje wolili, tohorunja. Zmysł narěčow njeje, zo kóždy k wšemu něšto do swěta pušći, ale zo su wone z nastorkom za tworjenje aktualnych a přichodnych rozsudow. Hłowna zhromadźizna njeje talkshow a Domowina njeje debatowanski klub. Smy cyły dźeń wuradźowali a wothłosowali – štóž chce to w nocy při piwje abo winku pokročować, ma swobodu to činić.

wulki_pjatk_3

K směcham pak su poroki z erta ludźi, zo pozdatnje njebě dosć čiłeje diskusije, kotřiž sami njejsu so słowa jimali. To samsne płaći za wumjetowanje, zo je Domowina něšto wopačne wobzamknyła, z pjera muža, kiž njeje k hłownej zhromadźiznje přišoł.

So wě, zo sym jako kandidat za wšě pady na to přihotowany był, sebje samoho předstajić a prajić, što chcu wosebje k dźěławosći zwjazkoweho předsydstwa přinošować. Po pjeć lětach a hladajo na stajnje stupacu ličbu čitarstwa bloga Piwarca móžu tak a tak wot toho wuchadźeć, zo ludźo wědźa, što ja chcu. Wšěch młodych kandidatow z Delnjeje Łužicy wězo dotal wosobinsce znał njejsym, ale mějach dowěru k župje, zo su woni nam dobrych ludźi pósłali, a tohodla sym jich mjena nakřižował.

A tež tajka dowěra k intaktnej demokratiskej kulturje słuša. Na njedowěrje móžeš drje zwady  natwarjeć, ale nic kooperaciju. Hdyž knježi w swójbje njedowěra, je cyła zhromadnosć skažena. Tohodla njesměmy na posołow njedowěry poskać, přetož jich poselstwo je rozkora. My pak chcemy na kóncu debatow kreatiwny konsens namakać.

Sport: Sněh sypać

19. März 2013

zady

Zady domčka nawječor do spočatka nalěća: Je dosć dźěła, na puću ke kólnjam a wotpadkowym tonam sněh sypać. Ale to njewadźi, po dołhim dnju za pisanskim blidom w měsće je kusk sporta w čerstwym powětře něšto jara wokřewjaceho. Hewak njejsu ćělne mocy wućežene, a to mužej njetyje :-).

Připowědźene temperatury za sobotu, termin hłowneje zhromadźizny: Maksimalnje nula, minimalnje minus wosom stopnjow. Potajkim je na žurli najrjeńšo :-). Jutře budźe nachwilnje milišo: plus štyri stopnje. Kalendariske nalěćo jutře startuje, zdźěla z dešćom. K jutram pak chcu kolesować – ke křižerjam.

Derje domoj?! :-(

12. März 2013

IMAG0002

Spěchowanski čas za Serbstwo – a komunikaciju: Starodostojna kultura trjeba načasnu rěč

9. März 2013

Za tónle přinošk sym sej jednu swojich najlubšich krawatow zwjazał, přetož chcu z nowym biskopom Heinerom Kochom započeć – jeho interview w najnowšim wudaću „Zeit“

http://www.zeit.de/2013/11/Heiner-Koch-Bischof-Dresden

sym runje z wulkim zajimom čitał. Druhe prašenje: „Móžeće hižo něšto słowow saksce abo samo hornjoserbsce?“ Jasna wotmołwa sympatiskeho muža z Porynskeje: „Nu freilich.“

ja

Piwarc w swjedźenskim outfiće k češći našeho noweho porynskeho biskopa 🙂

Mój nimale runolětnik Til Schweiger je před poł lětom w telewiziji na konopeju Thomasa Gottschalka we „Wetten, dass…?“ připowědźił, zo budźe wón z nowym komisarom „Tatort“. Jutře wječor je tak daloko. Jako rodźeny Hamburgčan so wjeselu, zo rěka wusyłanje „Witajće k nam do Hamburga“.

Wjele časa – wažny wokomik

Za nastudowanje filma trjebaš tydźenje abo měsacy, za natwar wobšěrneho słowoskłada wjele lět. A za tajke něšto bytostne kaž identitu? Jedyn wokomik. Sym tehdom jako „Marcel Braumann“ próstwu wo zastup do TCM zapodał, a woni su „Marcela Braumana“ přiwzali, druhi „n“ bě preč. Tak chětř móžeš so ze Serbom stać :-). A kajki ty sy, to ći druzy potom praja. „Katolski Serb Hamburgskeho pochada“ bě definacija na kwasu z erta dźowki swakoweje – z tym bě těz tute prašenje rozrisane.

Inwesticija časa za žiwjensku kulturu

W medijach je w artiklach wo přichodźe Serbow přeco wo spěchowanskich pjenjezach z rěču. Hišće wažniši pak je spěchowanski čas – škoda, zo so tajkile wobrot dotal njewužiwa. Štóž w lajskej dźiwadłowej skupinje abo wjesnym ansamblu sobu hraje, w chórje spěwa, basnje abo blog pisa, kulturne abo sportowe zarjadowanja organizuje atd., tón inwestuje dobry čwak swojeje eksistency do spěchowanja serbskeje žiwjenskeje kultury.

Biskop při kopańcy

Nowy biskop chce sej dosć chwile brać – nic jenož za do opery chodźenje, ale wón budźe tež při kopańcy Dynamo Drježdźany – 1. FC Köln přitomny. A z Kölnskim karnewalom njedźiwajcy noweho zastojnstwa zwjazany wostanje, je wón přilubił. Jeho identita pak so wulce njezměni, dokelž je „Bóh w Drježdźanach a Kólnje samsny.“

Ćeže při přełožowanju wěrnosće do wšědneho dnja

A što je najwjetše wužadanje Serbstwa a katolicizma dźensniši dźeń? Heiner Koch rěči w interviewje wo wocuzbnjenju mjez cyrkwinskej liturgiju a wšědnym žiwjenjom ludźi, štož wón při bjesadźe w swojej najlubšej korčmje spóznawa. Wjele ludźi njeje direktnje njewěriwych, ale nima hižo přistup k zapřijećam nabožiny, na přikład k słowu „hnada“. Potom woni praja: „Nochcemy hnadu měć, ale swoje prawo.“ Cyrkej ma „komunikaciski problem“.

Kak rěčimy wo serbskej kulturje?

Podobne problemy mamy ze słowoskładom narodneho patosa, kotryž jednym wutrobu wohrěwa a druhich wotstorkuje. W Serbach je hižo spomóžny konsens, zo přisłušnosć wšelakim swětonahladam a stronam žanu rólu při zhromadnym pěstowanju serbskeje rěče a kultury njehraje. Ale z kotrymi słowami wo swojej kulturje rěčimy, to dyrbimy w kóždej dobje znowa wunamakować.

Lubosć jako přikład za wšo druhe

To nima ničo z wonječesćenjom starodostojnych tradicijow činić. Muž a žona so dźensa tež hinak namakataj hač před sto lětami. Ale wěra do wulkeje lubosće poražena njeje, nawopak: Wona njeje ženje sylniša była hač w našej dobje, kaž cyły program kinow po cyłym swěće njepřestawajcy pokazuje. Žeńtwa z lubosće je w našich kónčinach mjeztym dawno standard, štož w starych časach hustodosć tak było njeje. Lubosćinska kultura je so pak tež w rěčnym nastupanju zasadnje změniła – a to je tež derje tak :-).