Archive for the ‘identita’ Category

Wšo je móžno

15. Oktober 2019

Praji mój přećel a kolega dr. Armin Krause. W dobje NDR Lipšćanski wědomostnik w Finskej dźěłaše a je wot toho časa kruće ze Samami zwjazany. Poł ducenta knihow wo wonym ludźe je mi nětko wupožčił, tuchwilu hromadźe ze samiskim přećelom swójsku knihu wo byću a traću awtochtoneje ludnosće w sewjernoskandinawiskich kónčinach pisa. Tež ze Serbami so něhdyši sobudźěłaćer mojeho prěnjeho šefa w krajnym sejmje, prof. Petera Porscha (kiž dźensa swoje 75. narodniny swjeći) derje wuznaje, nic naposledk dźakowano wjele serbskim studentam w jeho wobłuku na uniwersiće w Lipsku.

Prjedy su prajili: Wšo, štož je so jónu zminyło, je a wostanje preč. Tola na přikładźe Samow spóznawamy, zo tomu hižo tak njeje. Kultura a rěč móžetej zaso z rowa stanyć, “jeli jednotliwc to chce”, tak dr. Krause, kiž swoje wuprajenje ze wšelakimi praktiskimi padami w regionach z wobydlerjemi samiskeho pochada dopokazuje. Tež w Serbach tajki zjaw znajemy, kaž móže jednotliwa swójba serbskosć do wjeski wróćić.

Hišće zajimawšo pak je fenomen wosebiteho razu: žiwjenske wašnje, kotrež so dawno jako originarne deklaruje, byrnjež z wunamakanka było. Tak sej cyły swět mysli, zo je wobhospodarjenje sobow tradicionelny zakład samiskeho ludu. Woprawdźity pozadk pak je, zo dyrbjachu so woni swojeho tradiconalneho nomadiskeho žiwjenskeho wašnja wzdać, dla připućowarjow a politisko-ekonomiskeho ćišća. Tohodla su Samojo nowu tradiciju tworili, kotraž je mjeztym zaso stara – a jenož typisce za mału mjeńšinu w mjeńšinje. Tež my nowe serbske wašnja wuwiwać móžemy, kotrež budu přichodnje stare.

Po rozmołwje z Arminom je mi switało, za klasiski konflikt mjez “tradicionalistami” a “doprědkarskimi” žadyn njeje. Smój so wo tym w zwisku ze serbskej drastu, narodnej a modiskej, rozmołwjałoj. Dr. Krause: “Trjebaš tradicionalistow, kotřiž wšě stare formy wotkrywać a zachować chcedźa. Dokelž woni fundus tworja, kiž móža doprědkarscy potom do nowych formow transformować. Bjez nich by material za postup zabyty był.

20191015_134203

samiski porik prehistoriskeje doby w splažnej wuměnje

Naše serbske hrodźišća susodow fascinuja – stražujemy nad pokładami hódnotow

7. Oktober 2019

Što Čechow kaž hłownu organizatorku „Lěta Łužiskich Serbow w Liberecskim kraju”, Janu Vančatovu a towarstwo Societas Amicum Liberec pohnuwa, so tak sylnje za nas zasadźować? To nima ničo z nostalgiskim překrasnjenjom čěskeje solidarity ze serbskej młodźinu po druhej swětowej wójnje činić, cyle wothladajo wot toho, hlej Chróšćan zběžk a financowanje čěskich wučerjow w serbskej Łužicy, zo je tuta zwjazanosć ze słowjanskimi sotrami a bratrami za hranicu Němskeje hač do dźensnišeho praktisce žiwa. Runja stajnej kulturnej wuměnje mjez serbskimi a čěskimi ćělesami.

Kaž móžeše na kromje swjatočnosćow minjeny pjatk zhonić, dźe wo „hódnoty, kotrež Serbja maja – porno wulkej towaršnosći, kotraž je tute hódnoty dawno přisadźiła.” Tajke něšto tež husćišo wot němskich přećelow serbskeho ludu słyšiš. Što su to do hódnotow? Mi sydom aspektow do mysli přińdźe.

  1. Wšě generacije hromadźe dźerža.
  2. Ludźo maja chwile za podźělbraće na žiwjenju druhich.
  3. Móžemy wo wšěm rěčeć, ale njetrjebamy wšo do prašenja stajeć.
  4. Wjesołeje nalady być je wažnišo hač něšto wurjadneho měć.
  5. „Kak so ći wjedźe?” ma prioritu před „Kak so ja při tym čuju?”
  6. Naše mała eksistenca je w uniwersalnym porjedźe zakótwjena.
  7. Duša tči w zemi a saha hač do njebjes.

To wšo dohromady su naše ideelne hrodźišća, w kotrychž porno powšitkownej modernej towaršnosći indiwiduelna wosamoćenosć njeknježi. Tohodla běše předstajenje oratorija „Hrodźišćo” dobry zakład za přemyslowanje: „Swět so wjerćeše, horstka mjeztym smy. Naše korjenje hišće su, w kruhu hrodźišćow. Serbja doma smy, serbsce rěčimy. Dołhi, trajny čas. Duša prawótcow bije w’ wutrobje.”

Serbja_Cecham_Liberec

Serbski dirndl – za wjesnu disko?

23. September 2019

„Trjebamy tajke něšto kaž serbski dirndl – jako wuraz serbskeje regionalneje identity“, praješě mi jónu Serbam jara přichilena žona z Wojerowskich kónčin, kiž so za serbsku kulturu angažuje a so wo dalše wuwučowanje serbšćiny za swoje dźěći prócuje. Wona widźi narodnu drastu jako wažne znamjo serbskosće na wosebitych kulturnych wjerškach, ale po jeje měnjenju něšto trjebamy, štož móhli so holcy na wjesny abo druhi swjedźeń woblec.

Dźakowano wustajeńcy „Sorbian Street Style“ w Serbskim muzeju, wupłód wubědźowanja, mamy nětko zajimawe poskitiki načasneje serbskeje mody, mjez druhim tež dirndlej: „serbski ekumeniski dirndl“ Heidemarie Hoeftoweje z małeho Wjelkowa, aktualnje wuwity (naprawo na wobrazu),

a „serbski dirndl“ Petry Kupcyneje z Worklec (z lěta 2014, nalěwo).

Z mojeho wida móžemy woboje jako wudospołnjenje pěstować: na jednym boku bohate kulturne herbstwo narodneje drasty. Tu njehlada jenož we Wojerowskich kónčinach entuziastam hišće wjele wotkrywanskeho dźěła do rukow, specifiske herbstwo wjeskow wužiwanju spřistupnjować. Je jara rjenje, zo ekspertki z pomocu Domowiny mjeztym w „drastowym forumje“ swoje nazhonjenja wuměnjenja. A hdyž maja holcy za wjesnu disko hišće k tomu aktualnu serbsku modu …

Prěnja rezonanca młodych Serbow Piwarcej pak je raznje přećiwo „dirndlej“. Wotmołwa serbskeje studentki w socialnych syćach: „Maja Serbja woprawdźe trjeba, němsku / awstrisku ,kulturu‘ kopěrować? Radšo dam so zaso do serbskeje katolskeje drasty tyknyć hač zo sej tajke něšto zdrasću.“ Abo Maximilian Hassatzky: „Tam muse jano raz do Dolneje Łužyce glědaś žož rědna, wšedna burska drasta rowno wjeliki ,revival‘ swěśi. Te su wjele, wjele autentiskej a rědnučkej ako stilizěrowany dirndl …“

A na mojim zjawnje přistupnym profilu w knize wobličow piše Joachim Glücklich: „Što to dyrbi? Njejsu nam naše tradicije ničo wjac hódne? Dyrbimy wšitko do prašenja stajić?“ 

 

Wjesołe prózdniny!

26. Juli 2019

Wobraz Piwarca – dowolnikarja při Baltiskim morju drje hižo cyle aktualny njeje, wšako wón dawno zaso na dźěło chodźi. Ale steji za zakładne alternatiwy 🙂 .20190715_140213 Na zasowidźenje w serbskim žiwjenju po prěnim požnjencu!

 

 

Załožba njeje institut za „Serbow w Budyšinje” – nětk cyłołužisku perspektiwu zaměrnje přesadźic!

8. Juni 2019

20190607_182540_resized

Tezy z cyłołužiskeje serbskeje perspektiwy po wčerawšim zarjadowanju wo zwadnym projekće „Lawske hrjebje”

  1. Njeńdźe jeničce wo „Serbow w Budyšinje”, ale wo Serbow po cyłej Łužicy scomter jich „hnězdami” zwonka njeje.
  2. Haj, centralizowanje serbskich institucijow w Budyšinje je „historisce rostło” – pod knjejstwom SED, a tuta doba je nimo.
  3. Potrjeba Serbskeho instituta njesmě so z planami za wšě móžne realne abo fiktiwne institucije do jednoho horna mjetać.
  4. Zakład za nowowusměrjenje stejnišćow institucijow ma spjelnjenje bytostneho nadawka załožby być: spěchowanje regionalnych rěčnych rumow.
  5. W syći stejnišćow institucijow ma so cyły serbski sydlenski rum zjawnosći prezentować, zo bychu Němcy lěpje zaznawać móhli, hdźež wšudźe smy.
  6. Hornjoserbska rěčna šula słuša do wokolin ze serbskorěčnym wobswětom, potajkim do wsy w jadrowych kónčinach, na přikład do Chrósćic.
  7. Institucije, kotrež za Hornju a Delnju Łužicu dźěłaja, njesmědźa jenož na južnej kromje teritorija być, ale trjebaja sydło w centralnej Łužicy (jězorina)
  8. Galerjia za načasne tworjace wuměłstwo słuša do Wojerec, něhdyšeho stejnišća serbskeho muzeja. Tam steji twar hnydom k dispoziciji.
  9. Wuwiće stejnišcow serbskich institucijow ma so ze wšěmi župami wothłosować.

Witajće k nam na Lausitz-Tower! Stajne blido serbskich młodostnych z wuhladom

30. Mai 2019

Hdyž sy Nawi na „Stadtpromenade 11, Hoyerswerda“ nastajił, póńdźeš jowle nutř.

20190530_023147_resized

Tu před zachodom wysokodomu so dypkownje wutoru, 4. junija, w 19 hodź. zetkamy.

20190530_022932_resized

W lifće na „D“ tłóčimy, potajkim „Dach“, faktisce 12. poschod.

20190530_022957_resized

Horjeka móžeš do směra centruma a milinarnjow brunicoweho rewěra hladać.

20190529_122607_resized

Abo sej dalše dźěla města a cyłeje Łužicy wobhladać.

20190529_121016_resized

Campingstólčk, přikryw a što hewak trjebaš, móžeš sobu přinjesć, jeli chceš.

(To je projekt Domowinskeje župy „Handrij Zejler“ Wojerecy w kooperaciji z młodostnymi a w zhromadnym dźěle z měšćanskej bydlenskej towaršnosću – a druhi termin „kluba młodych serbskich swobodnych myslerjow“.)

Stajne blido serbskich swobodnych myslerjow na třěše srjedźneje Łužicy

16. Mai 2019

VALausitztower

Tip: Campingstólčk (a napoj scomter hrymzankami, jeli chceš) sobu přinjesć, nětk powěsć dale dać a potom hromadźe přińć.

Nowy wobraz za nowe město

11. Mai 2019

Na papjerje poměrnje wulki takrjec hamtsce definowany serbski sydlenski rum mamy. W realiće pak je w nim wjele něhdyšich serbskich wsow, hdźež je dźensa serbske pomjenowanje sydlišća na wjesnej tafli to jeničke serbske. Tu a tam je wězo kedźbyhódnych aktiwitow, na stawizny znajmjeńša kulturnje někak nawjazać. Nimo toho pak je tež městnow, hdźež wot spočatka sem lědma něšto serbske eksistowaše, haj kotrež su to serbske samo spóžěrali.

Typiski přikład městnosće noweje doby bjez serbskosće je nowe město Wojerec, bydlenskotwarski připlack kombinata Čorneje Pumpy. Stare město je swoju žiwu serbskosć wšědneho dnja w połstatych a šěsćdźesatych lětach přisadźiło, nowe město běše konglomerat zapućowacych Němcow wšelakich cuzych regionow, někotrych domoródnych, kotřiž su so přez moderne bydlenje wjeselili, a wotbagrowanych, mjez nimi tež Serbow z wjeskow srjedźneje Łužicy.

Po přewróće je Wojerowske nowe město swoju towaršnostnu funkciju a hač do dźensnišeho dwě třećinje ličby wobydlerstwa přisadźiło. Klětu so dalši wysokodom spotorha. Najebać to, zo su woni w běhu třoch lětdźesatkow faktisce cyłe bydlenske štwórće wotbyli, je hišće wjele prózdnych bydlenjow – a dale a wjac zelenych płoninow mjez domami. Tohodla je najwjetši čas, tón wakuum za rozšěrjenje realneho serbskeho sydlenskeho ruma wužiwać. Je zakładna šula ze serbskej wučbu w bliskim starym měsće, dosć pěstowarnjow a tunich rjanych wulkich bydlenjow. Žane zatykane dróhi, za parkowanje njetrjebaš nihdźe po cyłym měsće ničo płaćić.

Header_DomHoywoyBlog-1

Doba wudobywanja wuhla so nachila, ludźo za nowej zhromadnej identititu pytaja. To jim poskićujemy: DOM Wojerecy – serbsku-němsku zhromadnosć za wuwiwanje serbskeje identity regiona. https://marceldavidbraumann.com/2019/05/10/neu-haus-hoyerswerda/ Po pozitiwnym wothłosu prezentacije noweho wobraza w najwjetšej facebook-skupinje Wojerowčanow sym składnostnje dnja znowazałoženja Domowiny blog z prěnim přinoškom wo symbolu třěšneho zwjazka zahajił: https://hoywoy.home.blog/.

Potajkim: Komuž hišće so hodźace bydło w druhich městach abo nawsy pobrachuje: pój do Wojerec a twar z nami na nowej identiće města! Hdyž chceće z wjacorymi swójbami při sebi bydlić, prajće mi, sposrědkuju Wam z měšćanskej bydlenskej towaršnosću poskitki. Ale tež wo ležownosćach za domy rěčeć móžemy.

Mjez pozitiwnymi reakcijemi na nowy wobraz běchu tež tute linki młodeho muža: “Unsere Stadt tut gut daran, das unheimliche Potenzial in vielerlei Hinsicht für sich zu erkennen. Die Sorben gehören zu unserer Heimat, sie üben Heimatbräuche aus und geben damit vielen Menschen hier etwas. Auch touristisch ist da sicher noch einiges für Hoywoy zu holen.“ Tež lokalni načolni politikarjo wot CDU hač do Lěwicy su tutomu wobrazej přihłosowali.

Kultura trjeba subkulturu

5. Mai 2019

Kóžda kultura trjeba subkulturu. W njej su ludźo zakótwjeni, kotřiž ani hladani ani spěchowani być nochcedźa, ale njewotwisni. Tohodla su wo tym, štož so w subkulturje stawa, jeničce ći dospołnje informowani, kotřiž su tam aktiwnje wobdźěleni. Woni móža w tutym schowje njemylenje wěcki wuwiwać, kotrež wjele pozdźišo jónu zdźěla tež powšitkownu kulturu wobwliwuja. Tak dóstawa kultura trěbne impulsy, zo njeby jenož reprodukcija zańdźenych formow a zwukow wostała.

Subkultura trjeba najebać wjesne korjenja měšćanski wućek za swoje eksperimenty. Potajkim wěstu wonkownu anonymitu, wona njeje na torhošću žiwa, ale w kućikach zadnych dworow, w pincach a na třěchach, w korčmach, hdźež kóždy njechodźi. Wona sej swobodne rumy pyta, hdźež swójske (nje)regule pěstuje. So wě, zo tež přichod serbskeje kultury a rěče serbsku subkulturu zwonka radiusa młodźinskich koordinatorow, socialnych dźěłaćerjow a wšelakich dalšich hladarjow trjeba. Subkultura njeje lěpša abo hubjeńša hač mainstream, ale hinaša. A to je derje tak.

Wuznaće wjetšiny ludnosće k serbskej identiće regiona je fundament swětłownjow serbšćiny

26. April 2019

20190426_095806_resized

Jako župan hustodosć zajimawe dopisy – w socialnych syćach abo přez blogaj – dóstawaš. Na přikład z pjera nawjedowaceje sobudźěłaćerki měšćanskeje towaršnosće: Sym so wosebje serbskeje identity našeho regiona dla do domizny nawróćiła. Priwatnje tajke wuznaće k serbskej identiće regiona nastajnosći słyšiš, hač we wjesnych towarstwach kaž w Ćisku, w rozmołwje z multiplikatorami města Wojerec abo w přihotowanju wustupa na 29. Parcowskim zetkanju.

Smy wčera na klawsurje serbskeje přirady Wojerec w Jurja Brězanowym domje Krabatoweho młyna w Čornym Chołmcu wjele wo rěčnych rumach rěčeli, kaž je to bohudźak mjeztym wšudźe w Serbach z wašnjom. Při tym je cyle jasnje, zo njeńdźe wo funkcionalitu inteligency: Naši kurdojo ze Syriskeje su trojorěčni do Němskeje přišli a zdobom ani hač do dźesać ličić njemóžachu. A štó chce so słowjanskim rěčam bližić, móže hnydom pólsce, čěsce abo rusce wuknyć, serbšćina je jenož njetrjebawša wokołopuć. Serbšćina je rěč domizny, a to je najwažniši argument za přiswojenje našeje rěče.

Najebać to budźe to w formje nawuknjenja druheje maćeršćiny tež dołhodobnje poměrnje mały dźěl ludnosće činić. Přičiny su znate. Hdyž pak krajinu samozrozumliweje serbskeje regionalneje identity změjemy, budu rěčne rumy runja hnězdam resp. serbskim swětłownjam w njej zakótwjene. Tohodla smy aktiwny dźěl noweho hibanja za „bajkojte město za swójby w krajinje Krabata a Łužiskeje jězoriny“.

https://www.instagram.com/mein_hoyerswerda/?hl=de

My sej ničo wot tak mjenowaneje „wjetšinoweje towaršnosće“ nježadamy, kaž wčera prajach. My jako Serbja mamy najwjetši ideelny pokład regionalneje identity w rukach. A naš nadawk jako organizowane Serbstwo je, swojim sobuwobydlerjam regiona tón pokład darić. A jim šansu dać, nas tohorunja wobdarjeć. Ja sym přestał, za wužiwanje rumnosćow wotnajenske zrěčenje wobzamknyć. Doba handlowanja je nimo, zhromadnje wróćo ke korjenjam! Naš dar by njezapłaćujomny był, tohodla: Dajće sej zakuzłać wot Serbstwa! A dajće nas praktiski podźěl brać na nowym hesle „žiwjenje kaž w dowolu“ #lebenwieimurlaub .