Archive for the ‘kritika ideologijow’ Category

Hižo 2007 dopokazane: 2plus na škodu serbskich šulerjow

13. Oktober 2017

Hižo 2007 je z wědomostneje ewaluacije modela 2plus w Serbach wuchadźało, zo je 2plus na škodu serbskich šulerjow (hlej citowacy wurězk z „Staatsexamensarbeit ,Die Schule als Ort der Sprachrevitalisierung für das Bretonische. Rahmenbedingungen und Schullandschaft mit einem Seitenblick auf das Sorbische'“, Bernadet Krauße, rodźena Wjeselic z Chrósćic, TU Drježdźany 2009).

W lěće 2001 su woni 2plus na wšěch serbskich zakładnych šulow zawjedli. Najebać wuslědki ewaluacije 2007 su serbscy 2plus-strategojo na wšěch dotalnych serbskich šulach z tym dale činili. 16 lět systematiskeho wobškodźenja maćernorěčneje substancy. Poprawom pad za přepytowanski wuběrk. Ale snadź přińdźe do 2plus-konferency wotmołwa.

Z lóštnej mudrosću Loriota dialog wo SLA, sejmiku, brunicy, 2plus atd. wjesć

30. November 2013

Po zdźěłanju koaliciskeho zrěčenja CDU a SPD je lědma štó zahorjeny, dokelž so wobě stronje hladajo na wšelake rozdźělne swětonahladne wuchadźišća do „normalneje“ koalicije njehodźitej. Bóle plawsibelny so zdawa zwjazk CDU a FDP, ale runje tuta konstelacija je minjene štyri lěta politisce na kóšty liberalnych zwrěšćiła. Němski humorist Loriot bě – runja wjele wědomostnikam – měnjenja, zo so muž a žona do zhromadneho žiwjenja poprawom njehodźitaj :-), njedźiwajcy toho bě wuspěšnje šěsć lětdźesatkow ženjeny. Płódnosć rozdźělneju polow je wjetša hač fuzija partnerow, kotrajž staj sej tak a tak bliskaj. To płaći za politiske, socialne, kulturne, ewolucionarne, přirodne, globalne a nabožne naležnosće.

Kóždy sam wězo najlěpje wě, kak by móhł swět optimalnje organizować. Pozdatnje bjez kompromisow ryzy „rozumny“. Ale by wón to stoprocentowsce zwoprawdźeć móhł, njeby k runowaze, ale ke katastrofje dóšło. Praktiski načasny přikład: Bychmy prosće dotalne njejenake wobličenje rentow we wuchdoźe a zapadźe Němskeje wotstronili, bychu tuchwilni wuchodni rentnarjo kusk wjac w móšni měli, ale přichodni, kotřiž tak a tak niše dochody na wuměnku wočakuja, hišće mjenje. Tohodla je za wšě generacije sprawne wobličenje z wužadanjom, kotrež móže lědma jedna strona sama zmištrować.

Wobstejnosće su z perspektiwy jednoliwca paradoksneho razu kaž w zwisku ze Serbskim ludowym ansamblom, přetož je połoženje wot wliwow wšelakich akterow wotwisne. Załožbowa rada je cyłkowny etat přikrótšiła, ale dźěłarnistwo je redukowanju ličby dźěłowych městnow zdźěla zadźěwało. Na to reaguje towaršnik ze žadanjom za domowym tarifom, ale to bjez přihłosowanja zastupjerjow přistajenych njeńdźe. Wotmołwa towaršnika je nětk hroženje ze šmórnjenjom cyłeho wobłuka zawoda. Ale hladajo na wosebity tarifowy škit hudźbnikow orchestra ma tež při tym dźěłarnistwo indirektnje w horšći, koho to potrjechi. Kak pod tajkimi wuměnjenjemi „rozumny“ rozsud wupada? Ćežko rjec.

A we wulkej serbskej politice? Domowina a iniciatiwna skupina stej sej lěta dołho na čuwy šłoj, ale wupuć njeje, druhu ignorować. Dokelž zjawnje w samsnym swěće skutkujetej. Potajkim płaći tež tule princip kaž na wšěch horjeka mjenowanych runinach, wot Loriota hač k Gabrielej/Merkel: Runje ći, kotřiž so pozdatnje do zhromadnosće njehodźa, njech dialog wjedu. Jenož tak móže dźěćo w direktnym abo přenjesenym zmysle nastać – štož tež rěka: Zhromadne projekty na dobro małeje abo wjetšeje towaršnosće.

Štóž praji, nětk pak dosaha, tomu je prajene: Tak to činimy tuchwilu tohorunja při brunicy – tamle stejimy w dialogu z přiwisnikami w přećiwnikami pokročowanja jamy Wochozy II, to je samo paradoksny třiróžk. A myslo na njespokojnosć z konkretnymi efektami modela 2plus w kubłanišćach na jednym boku a přeswědčenosću tych, kotřiž su tónle model wupjekli a jón nawjeduja, je tež tule chrobła nowa komunikaciska forma trěbna. Njejsmy hižo w časach čorno-běłych poměrow resp. zymneje wójny a wulkich blokow žiwi. Tomu dyrbimy tež z wotewrjenym wašnjom mjezsobneho wobchadźenja wotpowědować. Štó ma prawje, na kóncu nikoho njezajimuje, dokelž poslednju wěrnosć ma jeničce Bóh tón knjez.

Serbja su swobodniši – bjez klišejow

25. Mai 2013

K najhusćišo wužiwanym předsudkam słuša wuprajenje, zo Němcy pozdatnje woblubowani njejsu. Tola woprašowanje BBC po cyłym swěće to nawopačne pokazuje: Němska je najwoblubowaniši kraj swěta – čitajće tule zajimawu aktualnu powěsć.

Wjele so piše wo SED a Serbach po wójnje. Ale tež to namakamy:  Der sächsische Landtag beschloß auf Antrag der SED-Fraktion im Frühjahr 1948 ein „Gesetz zur Wahrung der Rechte der sorbischen Bevölkerung“, und Altkommunist Wilhelm Koenen, Erster Sekretär der sächsischen Partei-Organisation, erklärte es zur „Ehrenpflicht eines jeden Deutschen“, die „bisher im Schatten gestandene schöne Blume der sorbischen nationalen Kultur in die Sonne zu stellen“ — zur „Verschönerung unseres gemeinsamen Vaterlandes Deutschland“. A štó to cituje? Nic „Neues Deutschland“, ale zapadnoněmski powěsćowy magacin „Der Spiegel“ w lěće 1974 – čitajće tule smjerćzajimawu rozprawu „Špihela“ wo Serbach w NDR.

Kardinal Meisner ma w němskej zjawnosći image zezadkarja – nimale wšitke medije čujachu so nětk zaso w tutym widźe na duchowneho wobkrućene. Žurnalisća su so na jeho interviewje wo towaršnostnych prašenjach postorkowali – čitajće tule prowokantne tezy w originalu. – Na kongresu re.publica blogowacych ludźi staj Tanja a Johnny Haeusler njedawno w narěči prajiłoj, zo trjebaja ludźo z dźěćimi prěnjotnje wjac chwile město dale a fleksibelnišich modelow dźěłoweho časa a poskitkow pěstowarnjow zo by dyrbjała jedna mzda za zežiwjenje swójby dosahać. Hladajće tule widejo z jeju narěču, za kotruž staj na městnje a w syći njesměrnje wjele přihłosowanja žnjałoj:

http://www.youtube.com/watch?v=PDYEl62g1b8 – Wjele rozdźěla pak mjez reakcionarjom a supermodernymi njeje :-).

Tohodla: Swobodne žiwjenje zwonka zakótwjenja we wopačnych klišejach je móžne. Runje w Serbach, hdźež su ludźo tradicionelnje bóle na praktiske aspekty hač na wulke ideologije wusměrjeni, kaž je tež SEDnikam – hlej přinošk Špihela – pozdźišo switało :-).

http://de.wikipedia.org/wiki/Johnny_Haeusler

http://www.re-publica.de/about

Kniha za staršich, zo bychu wobchadźenje dźěći z internetom lěpje rozumić móhli: http://netzgemuese.com/ (awtoraj: Tanja a Johnny Haeusler)

PS.: Dźakuju so facebook-přećelce Kristin za pokiw na widejo Haeuslerec mandźelskeju.

Konkluzije z politainmenta Pawka za serbsku strategiju w 21. lětstotku

19. Mai 2013

Štóž pjatk do swjatkow młodych ludźi na politisko-filozofiski wječork přeprošuje, je jara zmužity abo móže so na syć sympatizantow spušćeć. Za Pawk wočiwidnje woboje přitrjechi (mjeno je program: pawčina rosće :-)), dwaj ducentaj zajimcow zbliska a zdaloka, z kolesom ze serbskeje (Chrósćic) abo z awtom z němskeje stolicy (Berlina) přišedši stej tak dołho na tworjenju měnjenja wo serbskim přichodźe sobu skutkowałoj, doniž njeje wonka ćma było (hlej posledni post). Mjeztym zo su směrki padali, je w korčmje wobdźělnikam na diskusiji switało, kak by móhło ze Serbstwom dale hić.

Što rozeznawa wuměnu měnjenja ludźi pod 35 lětami wot ćežišćow rozprawow we – wosebje ćišćanych – serbskich medijach? Sprěnja: Tak mjenowana strukturna debata žanu rólu njehraje. Nawopak, tule móže młoda žona bjez napřećiwjenja prajić: Wjac pjenjez njebudźe, dyrbimy rozsudźić, što je z našeho wida mjenje abo bóle wažne. Tohodla njeje „skrótšenje“ w tutym kruhu ze słowom, kotrež refleks wotwobaranja budźi. Zdruha: Rěč je najwažniši kriterij za žiwe Serbstwo, to móžeš w Drježdźanach kaž we Worklecach žiwy być. Kompleksy mjenjehódnoty někotrych staršich ludźi, kiž hdy a hdys chabłaja, hač smědźa w Konsumje serbsce rěčeć, pola młodych njenamakaš. Střeća: Prašenje Domowina abo sejmik so tule faktisce njestaja – třěšny zwjazk Serbow je jako samozrozumliwa realita připóznata, „sejimik“ ma skerje image iluzije, kotruž poprawom nichtó njetrjeba.

Politisce su woni runja swojim rowjenkam samsneje generacije z druhich europskich narodow pragmatikarjo: Politiski swětonahlad je mjenje wažny hač praktiski efekt. Tohodla njeje tež jich kritika na Domowinje a serbskim politiskim žiwjenju ideologiskeho, ale konkretneho razu: Hustodosć je přewjele runinow na rozsudach wobdźělenych, doniž so ničo njestanje. Jednotliwc lědma wě, kotre konkretne móžnosće wón ma, wliw wukonjeć atd. Město pytanja za wulkim cyłotnym konceptom radšo wjac efektiwnych kročelow!

Iniciatiwne skupiny přińdu a woteńdu, rěkaše pjatk w kole Pawka: Štó dźensa hišće wo Wěteńčanskej iniciatiwje wě, kotraž je předołho wo smjerćwažnych globalnych kubłanskich konceptach debatowała, město toho zo bychu woni załoženje swobodnych serbskich šulow nastorčili. To samsne płaći za „sejmikarjow“, kotrychž njepraktikabelne ideje budu tohorunja za něšto lět zabyte. A za čo trjebamy serbske šulske towarstwo, kiž so wo pěstowarnje stara, ale k serbskej šulskej syći ničo njepřinošuje? Mjenje abstraktnje skiwlić, wjac konkretnje činić – to je dewiza generacije, kotraž budźe přichodnje dóńt serbskeho ludu postajeć. Naša womłodźena Domowina móže jim jako partnerka poboku stać – kaž na tutym zarjadowanju we Worklečan korčmje.

Swjatki su swjedźeń ducha a rěče. Swětny wječork Pawka je so derje k nabožnemu wjerškej hodźał. Tohodla na kóncu – kaž je w tutym blogu z wašnjom – něšto politisce njekorektneho 🙂 jako přidawk: Nimale wšitcy młodźi Serbja, kotřiž swoju maćeršćinu přichodnej generaciji dale dawaja, su podjanscy, čłonojo katolskeje cyrkwje. Tohodla stejimy při wšej pluraliće před wužadanjom, tež klasiski zwisk narodneho a nabožneho žiwjenja na načasne wašnje dale pěstować, přetož bjez toho by Serbstwo njedźiwajcy wšěch politiskich prócowanjow woprawdźe zašło.

Dźakuju so za wašu dowěru

25. März 2013

… při wólbach čłonow zwjazkoweho předsydstwa Domowiny. To chcych tola hišće 102 delegatam hłowneje zhromadźizny prajić, kotřiž su mi swój hłós dali. Štóž je hłós dóstał, njech z nim rěči – na přikład w třěšnym zwjazku Serbow a za njón resp. za nich.

Mój najsylniši motiw za zwólniwosć ke kandidaturje je był, jako čłowjek, kiž je čas žiwjenja z komunikaciju w zjawnym rumje zaběrany, kusk k tomu přinošować, zo hraje wjetšina Serbow scomter swojimi najwažnišimi temami přichodnje wjetšu rólu hač to, štož mócnje wustupowacy jednotliwcy abo małe skupiny z PR-wušiknowsću stajnje do zjawnosće trubja. Čas kralow a kampanjow je nimo.

W srjedźišću z mojeho wida njesteji garantowane derjeměće jednotliwych institucijow, ale podpěra wšěm ludźom, kotřiž chcedźa serbsku swójbu, serbsku bjesadu, serbsku kulturu a serbske kubłanišća na maćernorěčnym niwowje měć. To je moja zaměrowa skupina.

Štóž chce mi pokiwy za dźěło w zwjazkowym předsydstwje k wědźenju dać, njech mi mejlku piše: marcel@piwarc-hamburgski.de abo SMS resp. zazwoni: +49 171 89 83 985

ja_foto

Wjesołe hody a strowe nowe lěto Wam přeju – witaj, lěćo lětstotka 2013, tež k nam we Łužicy!

23. Dezember 2012

„1913 – lěćo lětstotka“ rěka nowa kniha, kotraž lěto wopisuje, hdyž je so naša nětčiša doba započinała. Literatura, wuměłstwo a hudźba su swój potencial wuměrjowali. Po dwěmaj swětomaj wójnomaj, po kóncu stareju antagonistiskeju blokow a přechadźe čłowjestwa do bjezkónčneje syće mjezsobnosće so nětk 2013, lěćo lětstotka, scomter kóncom tuteje doby bliža, nic jenož dokelž je Maya-protyka za čas po 2012 zahajenje noweje fazy stawiznow připowědźiła … 🙂 Běrtlk lětstotka po přewróće je najwjetši čas stare kolije a přežite konflikty wopušćić.

wid_hody

Apropos kolije: Rańše slědy dźensa na jutřiše hody bjez sněha pokazaja – w stopach a kolijomaj je hižo kusk wody widźeć, taće ćišći wčerawšu zymu nabok. Ničo njebudźe drje z běłymi hodami, ale přeju Wam wšěm njedźiwajcy toho krasnu hodownu naladu, rjane swjate dny, měrny čas „mjez lětomaj“ a dobry start do stroweho noweho lěta! A taće bě symbol za přewinjenje „zymneje wójny“ (mjeztym tež za změnu klimy, ale to njech tule wulku rólu njehraje, přetož njewěmy, kotry podźěl matej na tym čłowjek a słónco):

Połsta lět po 1913 sym so narodźił, sydomnaće měsacow po twarjenju Berlinskeje murje. Dźensa ani njeje cłownikow mjez Němskej a susodnymi krajemi, a mjez mojim ródnym městom Hamburgom a wuzwolenej domiznu we Łužicy njeje hižo murjow, kałatych grotow a wojakow na stražnicach, ale derje wuhotowanych awtodróhow, na kotrychž móžeš w pjeć hodźinach bjez přestawki z Hamburga do Zhorjelca jězdźić. A EU je lětsa za swój model zhromadnosće ludow bjez hranicow měrowe nobelowe myto dóstała. Na „starym kontinenće“ z – tuchwilu hišće – najstaršej ludnosću na swěće je najkompleksnišich administratiwnych strukturow, z kotrymiž móžeš zasadnje wšě nutřkowne konflikty bjez namocy rozrisać.

Stupace žiwjenske wočakowanje ludźi po cylym swěće ma něšto z ewoluciju činić: Čłowjek trjeba dale a wjac časa, zo by so w dale a kompleksnišim globalizowanym swěće zadomić móhł. 35-lětny wobydler starokamjentneje doby je starc był, rowjenk samsneje staroby w našim času je hišće „młodostny“. A hdyž dźěše lětsa wo nowe wjednistwo Lěwicy, bě w medijach tež rěč wo wuznamje Hamburgskeho politikarja z mjenom Jan van Aken (51), a wón bu předstajeny jako „młody muž“. Nó haj, z mojeho subjektiwneho wida su abrahaminy z dobrej składnosću, so jako dorosćeny začuwać, kiž je nětk poprawnym wužadanjam žiwjenja zrosćeny. Stary być móžeš potom hišće běrtlk lětstotka pozdźišo – abo tež nic …

Čehodla tež klětuše „serbske lěćo lětstotka“ wočakuju? Dokelž maja ludźo wšě „ekstremy“ syte, kotrež su protagonisća wšelakich kulturnych a politiskich prudow sto lět dołho wuspytowali. Jim je tež dosć a nadosć wospjetowanjow starych konfliktow dokoławokoło přeco samsnych temow a to lětdźesatki dołho ze samsnymi eksponentami w zjawnych rozestajenjach. Na proze k nowej dobje steji přesyćenosć – přewjele informacijow, přewjele tworow, přewjele poskitkow a přewjele žwanjow na wšěch kanalach dla. A konkluzija je, jenož to k wědomju brać, što nam dale pomha k połnosći zhromadneho žiwjenja.

Nowa narodna ideja Serbstwa po „kóncu swěta“

3. November 2012

Po kóncu swěta po Maya-protyce w lětušim hodowniku 🙂 njech so nowa doba noweje narodneje ideje Serbow započnje. My hižo „posledni Indianojo Europy“ njejsmy, kotrychž je Jurij Brězan w swojim ludźe widźał. Ani rezerwat ani nostalgiske dopomnjenki na zańdźenu kulturu njetrjebamy, wšako je serbska rěč we wšědnym žiwjenju dale a wjac młodych ludźi žiwa a ma přichod. Rěč pak je najwažniše znamjo identity modernych ludow.

Serbska zemja je (mjez druhim) při Baltiskim morju, w Chrósćicach, w Berlinje, Drježdźanach a w Texasu. Kategoriji „serbski sydlenski rum“ a „awtochtona mjeńšina“ změjetej dale a mjenje wuznama za načasne Serbstwo. Jeho kredo njeje „zdźerženje“ tradicije, ale wuwiwanje potencialow serbskich kulturnych stawiznow. Serbscy ludźo wšudźe serbske kupy w globalnym – nic jenož němskim – morju tworja, hdźež je znajmjeńša dweju abo třoch Serbow hromadźe.

Za połsta lět so nichtó za specielnym horncom spěchowanskich pjenjez za serbske institucije njepraša, přetož budźe dosć nošerjow serbskeje towaršnosće a jeje sympatizantow, njech su towarstwa, drustwa a druhe zjednoćenstwa. Wone formelnu politisku awtonomiju njetrjebaja, ale su hospodarsce njewotwisne wot statow a koncernow, dokelž maja dosć čłonow, stajnych sponsorow a projekty wičnohospodarskeho wobhospodarjenja. Kóždolětne kolektiwne žebrjenje wo podpěru je nimo.

Něšto pak budźe kaž dźensa: Tež naši potomnicy budu w přibrjóžniku blisko morja sedźo sonić a sej ze swójbnymi w pěsku a wodźe lěćo lubić dać. Stołp Serbstwa wostanje kaž hižo połdra lěttysaca: swójba.

Pomnik mužnym Serbam w knize Tima Meškanka

21. November 2011

W našim času so hustodosć twjerdźi, zo je někajki rozsud „bjez alternatiwy“. Kniha Tima Meškanka je połna pozbudźacych přikładow ludźi, kotřiž su woprawdźe swobodnje jednali a potom njedźiwajcy tehdomnišeje normy, wo kotrejž so tež praješe, zo bě wona pozdatnje bjez alternatiwy, na swoje wašnje po swojim přeswědčenju žiwjenski puć šli.

Na přikład ćeta Angela, kotraž je na stronje 184 předstajena: Na Serbskim wučerskim wustawje w lěće 1958 njedóstaštej mjez absolwentami za delni schodźenk dwě holcy žane wuswědčenje, dokelž stej so zapowěłoj, za młodźinsku swjećbu wabić. „Jedna z njeju je dźowka Feliksa Hajny, Angela. Wona je pruwowanje najlěpje ze wšěch złožiła“, cituje Timo Meškank dźenik tehdyšeho docenta Jurja Kubaša. Njedźiwajcy wšeho bě Angela „pak połna kuraže a nadźije“. A wona bě pozdźišo připóznata serbska wučerka, po přewróće direktorka a podawa dźensa hišće jako wuměnkarka dorosćenym kaž tež přichodnym 2plus-šulerjam serbšćinu.

Tajkim mužnym ludźom je Timo Meškank ze swojej knihu pomnik stajił. Dwanatk stron dale dźe potom wo inoficielnych sobudźěłaćerjow statneje bjezstrašnosće w Serbach. Na tym je widźeć, zo je w kóždej historiskej situaciji wjele alternatiwow. A kóždy čłowjek ma přičiny za swój rozsud, zrozumliwe a mjenje zrozumliwe …

„Volksverhetzung” abo wědomostny wid w knize Tima Meškanka – k wuprajenju Hinca Cuški

20. November 2011

Na čitanju knihi Tima Meškanka „Kultura w słužbje totalitarneho režima” je Hinc Cuška awtorej po słowje „Volksverhetzung” (našćuwanje luda) wumjetował, prětož je wón pozdatnje fašizm w přirunowanju z NDR bagatelizował. Mjeztym sym pasažu, wo čo dźe, na stronomaj 187/188 nadešoł. Tohodla chcu ju tule w konteksće citować:

„Nacionalsocialistiski režim, kotryž je mjez 1933 a 1945 w Němskej knježił, je narodne wosebitosće Serbow zaprěwał, je duchownych a wučerjow přesćěhował, je zwuraznjenje serbskosće w zjawnosći znjemóžnjał. Skónčnje je nanow, mužow a synow do wójny wotwlekł, z kotrejež so mnozy hižo njewróćichu. Wón pak njeje so wuspěšnje do žra naroda, do serbskeje swójby, zadobywać móhł, njeje tak doslědnje serbsku towaršnosć přewobroćał a jeje zakładne rysy ničił kaž komunistiski system.”

Wopodstatnjenje awtora: „Zakładne rysy serbskosće hodźa so pod sćěhowacymi přiznamjenjemi zjeć: Serbja su apolitiscy a křesćanscy. Jich narodne wosebitosće stej kultura a rěč, socialny podkład ratarstwo a rjemjeslnistwo. (…) Komunistiski režim je sej wužadał wuznaće k ideologiji, kotraž bě wulkej wjetšinje Serbow cuza. (…) Z wuwzaćom jednotliwcow su byli Serbja apolitiscy, njejsu někajke dźělenje do přiwisnikow lěwicowych, centriskich abo prawicowych nahladow znali. (…)”

Štož „ničenje zakładnych rysow” serbskosće nastupa, je Krěsćan Krawc w swojim romanje serbskeje swójby pod titulom „Paradiz” w zwisku z nanuzowanej asimilaciju přez kolektiwizaciju w realnoeksistowacym socializmje to samsne na literarne wašnje pisał. A zo so Serbja za politiske frakcije rozsudźić nochcedźa, je pozadk aktualnje rozšěrjeneje skepsy napřećo ideji „serbski sejmik” …

Cyle hinaše prašenje wězo je, hač bychu mjenowane hospodarske „zakładne rysy“ Serbow jako socialny podkład wjetšiny ludźi w dobje mjezynarodneho turbokapitalizma přežiwili. Ale tuta ekonomiska namóc njeje wusprawnjenje zašłeje politiskeje namocy.

Pokiw na knihu Krawca: http://www.domowina-verlag.de/hs/titule/366-paradiz

Timo Meškank wo stalinizmje, neostalinizmje a konformizmje w Serbach do přewróta a sćěhach

13. November 2011

Štwórtk wječor napoł wosmich budźe w Budyskej Smolerjec kniharni čitanje z knihi Tima Meškanka „Kultura w słužbje totalitarneho režima“. Po tym zo je so wón serbskim čušlakam statneje bjezstrašnosće NDR w čěskim časopisu „Česko-lužicki věstník“ wospjet wěnował – hlej tež tehdomniše pokiwy w tutym blogu –, je nětk w Ludowym nakładnistwje Domowina kniha z pjera tutoho njewotwisneho stawiznarja wušła, w kotrejž srjedźišću steja tři kapitle „Doba stalinizma a natwara zakładow socializma (1948-1959)“, „Doba zakótwjenja systema a duchowneho wuwólnjenja (1959-1969)“ a „Doba normalizacije a skóstnjenja režima (1969-1989)“.

Na spočatku třećeho kapitla dźe wo to, kak mnozy wodźacy zastuperjo Serbow wojersku interwenciju w susodnej Čěskosłowakskej witachu a naprawam k restawrowanju neostalinistiskeho towaršnostneho porjada přihłosowachu. Sowjetske tanki w kraju ze Serbami wosebje zwjazaneho ludu mějachu bjezposrědnje wuskutki na serbske kulturne žiwjenje: „Potencielni čěscy kandidaća za předstajenje serbskemu čitarstwu běchu nětko bjezwuwzaćnje zakazani.“ Njedźiwajcy toho je so Jurij Brězan k pobiću Praskeho nalěća w „Nowej dobje“ mjez druhim tak wuprajił: „Sym přeswědčeny, zo strowe mocy čěškeho a słowakskeho ludu, wot socialistiskich bratrowskich statow podpěrane, konterrewoluciju dospołnje poraža a wosud swojeho kraja zaso cyle do swojich rukow wozmu.“

Nažel ma NDRski disident Marko Martin ze swojim njedawno wozjewjenym přinoškom w nowinje „Welt“ prawje, zo je nonkonformistiskim ludźom jich zmužitosć hustodosć w kóždym nastupanju – strowotnisce, powołansce a hladajo na towaršnostny status – čas žiwjenja na škodu, tež po politiskim přewróće. Konformisća pak so z nowym systemom najlěpje aranžuja – porno wojowarjam za wobydlerske prawa. Za tule wostrózbjacu tezu je wón wosebje wjele přikładow z kulturneho wobłuka Čěskeje naličił. A kak w Serbach wupada? Wo Tima Meškankowych slědźenjach so zjawnje lědma diskutuje, wón steji zwonka establishmenta.

To je škoda, wšako je so wón dosć wažnych wotewrjenych prašenjow přimał. Na přikład čehodla je telko wuznamnych serbskich wědomostnikow, kotřiž njejsu serbsku rěč swojim dźěćom dale posrědkowali. Z jeho wida je tónle njedostatk wuraz towaršnostneho, politiskeho a kulturneho konformizma serbskeje elity napřećo wodźacym mocam tehdomnišeho marxistisko-leninistisce postajowaneho stata był. Po jich měnjenju je politika SED hižo w 60dźesatych lětach přez wuwjedźenske postajenja za šule na kónc Serbstwa orientowała.

Kniha Tima Meškanka: http://www.domowina-verlag.de/hs/titule/508-kultura-w-sluzbje-totalitarneho-rezima

Knihi Marka Martina: http://www.perlentaucher.de/autoren/3562/Marko_Martin.html