Archive for the ‘kultura’ Category

Wšo je móžno

15. Oktober 2019

Praji mój přećel a kolega dr. Armin Krause. W dobje NDR Lipšćanski wědomostnik w Finskej dźěłaše a je wot toho časa kruće ze Samami zwjazany. Poł ducenta knihow wo wonym ludźe je mi nětko wupožčił, tuchwilu hromadźe ze samiskim přećelom swójsku knihu wo byću a traću awtochtoneje ludnosće w sewjernoskandinawiskich kónčinach pisa. Tež ze Serbami so něhdyši sobudźěłaćer mojeho prěnjeho šefa w krajnym sejmje, prof. Petera Porscha (kiž dźensa swoje 75. narodniny swjeći) derje wuznaje, nic naposledk dźakowano wjele serbskim studentam w jeho wobłuku na uniwersiće w Lipsku.

Prjedy su prajili: Wšo, štož je so jónu zminyło, je a wostanje preč. Tola na přikładźe Samow spóznawamy, zo tomu hižo tak njeje. Kultura a rěč móžetej zaso z rowa stanyć, “jeli jednotliwc to chce”, tak dr. Krause, kiž swoje wuprajenje ze wšelakimi praktiskimi padami w regionach z wobydlerjemi samiskeho pochada dopokazuje. Tež w Serbach tajki zjaw znajemy, kaž móže jednotliwa swójba serbskosć do wjeski wróćić.

Hišće zajimawšo pak je fenomen wosebiteho razu: žiwjenske wašnje, kotrež so dawno jako originarne deklaruje, byrnjež z wunamakanka było. Tak sej cyły swět mysli, zo je wobhospodarjenje sobow tradicionelny zakład samiskeho ludu. Woprawdźity pozadk pak je, zo dyrbjachu so woni swojeho tradiconalneho nomadiskeho žiwjenskeho wašnja wzdać, dla připućowarjow a politisko-ekonomiskeho ćišća. Tohodla su Samojo nowu tradiciju tworili, kotraž je mjeztym zaso stara – a jenož typisce za mału mjeńšinu w mjeńšinje. Tež my nowe serbske wašnja wuwiwać móžemy, kotrež budu přichodnje stare.

Po rozmołwje z Arminom je mi switało, za klasiski konflikt mjez “tradicionalistami” a “doprědkarskimi” žadyn njeje. Smój so wo tym w zwisku ze serbskej drastu, narodnej a modiskej, rozmołwjałoj. Dr. Krause: “Trjebaš tradicionalistow, kotřiž wšě stare formy wotkrywać a zachować chcedźa. Dokelž woni fundus tworja, kiž móža doprědkarscy potom do nowych formow transformować. Bjez nich by material za postup zabyty był.

20191015_134203

samiski porik prehistoriskeje doby w splažnej wuměnje

Serbski dirndl – za wjesnu disko?

23. September 2019

„Trjebamy tajke něšto kaž serbski dirndl – jako wuraz serbskeje regionalneje identity“, praješě mi jónu Serbam jara přichilena žona z Wojerowskich kónčin, kiž so za serbsku kulturu angažuje a so wo dalše wuwučowanje serbšćiny za swoje dźěći prócuje. Wona widźi narodnu drastu jako wažne znamjo serbskosće na wosebitych kulturnych wjerškach, ale po jeje měnjenju něšto trjebamy, štož móhli so holcy na wjesny abo druhi swjedźeń woblec.

Dźakowano wustajeńcy „Sorbian Street Style“ w Serbskim muzeju, wupłód wubědźowanja, mamy nětko zajimawe poskitiki načasneje serbskeje mody, mjez druhim tež dirndlej: „serbski ekumeniski dirndl“ Heidemarie Hoeftoweje z małeho Wjelkowa, aktualnje wuwity (naprawo na wobrazu),

a „serbski dirndl“ Petry Kupcyneje z Worklec (z lěta 2014, nalěwo).

Z mojeho wida móžemy woboje jako wudospołnjenje pěstować: na jednym boku bohate kulturne herbstwo narodneje drasty. Tu njehlada jenož we Wojerowskich kónčinach entuziastam hišće wjele wotkrywanskeho dźěła do rukow, specifiske herbstwo wjeskow wužiwanju spřistupnjować. Je jara rjenje, zo ekspertki z pomocu Domowiny mjeztym w „drastowym forumje“ swoje nazhonjenja wuměnjenja. A hdyž maja holcy za wjesnu disko hišće k tomu aktualnu serbsku modu …

Prěnja rezonanca młodych Serbow Piwarcej pak je raznje přećiwo „dirndlej“. Wotmołwa serbskeje studentki w socialnych syćach: „Maja Serbja woprawdźe trjeba, němsku / awstrisku ,kulturu‘ kopěrować? Radšo dam so zaso do serbskeje katolskeje drasty tyknyć hač zo sej tajke něšto zdrasću.“ Abo Maximilian Hassatzky: „Tam muse jano raz do Dolneje Łužyce glědaś žož rědna, wšedna burska drasta rowno wjeliki ,revival‘ swěśi. Te su wjele, wjele autentiskej a rědnučkej ako stilizěrowany dirndl …“

A na mojim zjawnje přistupnym profilu w knize wobličow piše Joachim Glücklich: „Što to dyrbi? Njejsu nam naše tradicije ničo wjac hódne? Dyrbimy wšitko do prašenja stajić?“ 

 

Kandidat za serbsku radu: Alex Pólk

15. August 2019

received_495795874582335

Župa „Handrij Zejler“ Wojerecy namjetuje Alexandera Pólka jako kandidata za wólby Rady za serbske naležnosće při Sakskim krajnym sejmje.

Wopodstatnjenje namjeta:

Alexander Pólk ma serbsku swójbu a so na wšelake wašnje w serbskim towaršnostnym žiwjenju angažuje, jako organist we wjacorych katolskich wosadach a jako sobuzałožer a skutkowny čłon kluba młodych Serbow we Wojerecach. Wón je kruće w serbskich tradicijach zakótwjeny a zdobom za nowymi pućemi do přichoda pyta. Alexander Pólk je połnje elana a čerstwych mocow, zajimy serbskeho ludu napřećo sakskemu parlamentej z krutym rjapom a ze swojim přećelnym, zdwórliwym razom zastupować.

Tak słuži wón wosadnemu žiwjenju w Hornjej Łužicy a wutworjenju nowych rěčnych rumow w geografisce srjedźnej Łužicy. Alexander Pólk je tež politisce aktiwny a so ze strukturami politiskeho jednanja derje wuznaje. Jako stawiznar historiske pozadki dźensnišich poměrow kritisce wobkedźbuje. Na hłownej zhromadźiznje Domowiny je so wón z kedźbyhódnej narěču za spomóžnu jednotu Serbow zasadźował. Wón sam je hižo tři lěta aktiwny za iniciatiwu „Serbski sejm“ a je mjeztym woleny čłon tutoho gremija.

Runje regiony zwonka tak mjenowanych jadrowych kónčin su w so nachilacej dobje wudobywanja brunicy a změny struktury wužadane, serbsku regionalnu identitu jako zhromadne znamjo identifikacije ludnosće wuwiwać a serbske rěčne rumy jako swětłownje Serbstwa sebjewědomje dale wutworjeć. Smy přeswědčeni, zo Alexander Pólk w serbskej radźe zajimy wšěch Serbow derje zastupuje.

Při wšěm jeho zapalu za dobre argumenty, kotrež je sej wón w rešeršach a diskusijach nadźěłał, je wón kóždy čas nowym dopóznaćam wotewrjeny. Wón rady raznje argumentuje, ale ženje zasakle, tohodla je Alexander Pólk žiwe wobohaćenje kóždeho demokratiskeho gremija. Runje w tuchwilnej nutřkownje a wonkownje napjatej situaciji je wón posoł pragmatiskeho twarjenja mostow – w Serbach samych a mjez Serbami a dalšimi akterami politiki, kultury a cyłeje towaršnosće.

Marcel Brauman

župan

PS.: Wón je stawiznar M.A., wědomostny wolontar w Serbskim muzeju, Budyšin, čłon Maćicy Serbskeje a zapósłanc Serbskeho sejma, dołholětny čestnohamtski organist we wjacorych serbskich katolskich wosadach, wědomostnje specializowany na stawizny Serbow w 20. lětstotku.

Wjesołe prózdniny!

26. Juli 2019

Wobraz Piwarca – dowolnikarja při Baltiskim morju drje hižo cyle aktualny njeje, wšako wón dawno zaso na dźěło chodźi. Ale steji za zakładne alternatiwy 🙂 .20190715_140213 Na zasowidźenje w serbskim žiwjenju po prěnim požnjencu!

 

 

Załožba njeje institut za „Serbow w Budyšinje” – nětk cyłołužisku perspektiwu zaměrnje přesadźic!

8. Juni 2019

20190607_182540_resized

Tezy z cyłołužiskeje serbskeje perspektiwy po wčerawšim zarjadowanju wo zwadnym projekće „Lawske hrjebje”

  1. Njeńdźe jeničce wo „Serbow w Budyšinje”, ale wo Serbow po cyłej Łužicy scomter jich „hnězdami” zwonka njeje.
  2. Haj, centralizowanje serbskich institucijow w Budyšinje je „historisce rostło” – pod knjejstwom SED, a tuta doba je nimo.
  3. Potrjeba Serbskeho instituta njesmě so z planami za wšě móžne realne abo fiktiwne institucije do jednoho horna mjetać.
  4. Zakład za nowowusměrjenje stejnišćow institucijow ma spjelnjenje bytostneho nadawka załožby być: spěchowanje regionalnych rěčnych rumow.
  5. W syći stejnišćow institucijow ma so cyły serbski sydlenski rum zjawnosći prezentować, zo bychu Němcy lěpje zaznawać móhli, hdźež wšudźe smy.
  6. Hornjoserbska rěčna šula słuša do wokolin ze serbskorěčnym wobswětom, potajkim do wsy w jadrowych kónčinach, na přikład do Chrósćic.
  7. Institucije, kotrež za Hornju a Delnju Łužicu dźěłaja, njesmědźa jenož na južnej kromje teritorija być, ale trjebaja sydło w centralnej Łužicy (jězorina)
  8. Galerjia za načasne tworjace wuměłstwo słuša do Wojerec, něhdyšeho stejnišća serbskeho muzeja. Tam steji twar hnydom k dispoziciji.
  9. Wuwiće stejnišcow serbskich institucijow ma so ze wšěmi župami wothłosować.

WOBRAZY KRAJINY. PODOBE POKRAJINE. BILDER EINER LANDSCHAFT. WOBRAZE KRAJINY

20. Mai 2019

Flyer deutsch_serb

Přechod. Prehod, Übergang. Pśechod 03. Wotewrjenje wustajeńcy (26.5.-25.8.) budźe njedźelu, 26.05.2019, w 15 hodź. w Serbskim muzeju w Budyšinje. Wjac informacijow w lětaku! Potajkim: Njedźelu móžeš wjac wolić hač komunalnu a europsku parlament …

Kultura trjeba subkulturu

5. Mai 2019

Kóžda kultura trjeba subkulturu. W njej su ludźo zakótwjeni, kotřiž ani hladani ani spěchowani być nochcedźa, ale njewotwisni. Tohodla su wo tym, štož so w subkulturje stawa, jeničce ći dospołnje informowani, kotřiž su tam aktiwnje wobdźěleni. Woni móža w tutym schowje njemylenje wěcki wuwiwać, kotrež wjele pozdźišo jónu zdźěla tež powšitkownu kulturu wobwliwuja. Tak dóstawa kultura trěbne impulsy, zo njeby jenož reprodukcija zańdźenych formow a zwukow wostała.

Subkultura trjeba najebać wjesne korjenja měšćanski wućek za swoje eksperimenty. Potajkim wěstu wonkownu anonymitu, wona njeje na torhošću žiwa, ale w kućikach zadnych dworow, w pincach a na třěchach, w korčmach, hdźež kóždy njechodźi. Wona sej swobodne rumy pyta, hdźež swójske (nje)regule pěstuje. So wě, zo tež přichod serbskeje kultury a rěče serbsku subkulturu zwonka radiusa młodźinskich koordinatorow, socialnych dźěłaćerjow a wšelakich dalšich hladarjow trjeba. Subkultura njeje lěpša abo hubjeńša hač mainstream, ale hinaša. A to je derje tak.

Wuznaće wjetšiny ludnosće k serbskej identiće regiona je fundament swětłownjow serbšćiny

26. April 2019

20190426_095806_resized

Jako župan hustodosć zajimawe dopisy – w socialnych syćach abo přez blogaj – dóstawaš. Na přikład z pjera nawjedowaceje sobudźěłaćerki měšćanskeje towaršnosće: Sym so wosebje serbskeje identity našeho regiona dla do domizny nawróćiła. Priwatnje tajke wuznaće k serbskej identiće regiona nastajnosći słyšiš, hač we wjesnych towarstwach kaž w Ćisku, w rozmołwje z multiplikatorami města Wojerec abo w přihotowanju wustupa na 29. Parcowskim zetkanju.

Smy wčera na klawsurje serbskeje přirady Wojerec w Jurja Brězanowym domje Krabatoweho młyna w Čornym Chołmcu wjele wo rěčnych rumach rěčeli, kaž je to bohudźak mjeztym wšudźe w Serbach z wašnjom. Při tym je cyle jasnje, zo njeńdźe wo funkcionalitu inteligency: Naši kurdojo ze Syriskeje su trojorěčni do Němskeje přišli a zdobom ani hač do dźesać ličić njemóžachu. A štó chce so słowjanskim rěčam bližić, móže hnydom pólsce, čěsce abo rusce wuknyć, serbšćina je jenož njetrjebawša wokołopuć. Serbšćina je rěč domizny, a to je najwažniši argument za přiswojenje našeje rěče.

Najebać to budźe to w formje nawuknjenja druheje maćeršćiny tež dołhodobnje poměrnje mały dźěl ludnosće činić. Přičiny su znate. Hdyž pak krajinu samozrozumliweje serbskeje regionalneje identity změjemy, budu rěčne rumy runja hnězdam resp. serbskim swětłownjam w njej zakótwjene. Tohodla smy aktiwny dźěl noweho hibanja za „bajkojte město za swójby w krajinje Krabata a Łužiskeje jězoriny“.

https://www.instagram.com/mein_hoyerswerda/?hl=de

My sej ničo wot tak mjenowaneje „wjetšinoweje towaršnosće“ nježadamy, kaž wčera prajach. My jako Serbja mamy najwjetši ideelny pokład regionalneje identity w rukach. A naš nadawk jako organizowane Serbstwo je, swojim sobuwobydlerjam regiona tón pokład darić. A jim šansu dać, nas tohorunja wobdarjeć. Ja sym přestał, za wužiwanje rumnosćow wotnajenske zrěčenje wobzamknyć. Doba handlowanja je nimo, zhromadnje wróćo ke korjenjam! Naš dar by njezapłaćujomny był, tohodla: Dajće sej zakuzłać wot Serbstwa! A dajće nas praktiski podźěl brać na nowym hesle „žiwjenje kaž w dowolu“ #lebenwieimurlaub .

Zhromadźenstwo domoródnych a Beutesorben na dobro přeserbšćenja srjedźneje Łužicy

24. April 2019

Migracija je w serbskim konteksće dotal něšto negatiwne, a to samo dwójne: Na jednym boku je tajkich, kotřiž su nutřkownje jako wotrodźency abo wonkownje jako wupućowarjo ze Serbstwa wotešli. Na tamnym boku je připućowarjow, kotřiž su jako dźěłaćerjo do Pančic abo Halštrowskeje hole přišli a swoje wokoliny přeněmčeli. So wě, zo běše přeco tež hinašich migrantow, mjenujcy ludźi, kotřiž su so wotpohladnje abo nimowólnje přeserbšćeli. Negatiwna migracija pak so zdawa z normalitu być, pozitiwna wobdźiwanja hódne wuwzaće.

We wšěch wjetšich ludach Europskeje je tradicionelnje ambiwalentneje debaty wo migraciji: Je pozdatnje pak dobrych pak hubjenych, pak přewjele pak přemało migrantow, tu radźeneje, tam zwrěšćeneje integracije. Z toho wurostu namjety za polěpšenje mjezsobneho wobchadźenja mjez domródnymi a připućowarjemi resp. za wuměnjenja, kotrež matej takrjec wobě stronje w zmysle dobreje zhromadnosće dodźeržeć. W diskusiji mjeńšich awtochtonych ludow je po mojim zaznawanju bóle sćěhowaca polarizacija: mjez “my smy my, nas našeje tradicije dla tak a tak nichtó wot wonka rozumić njemóže” a “wotmjezowany cyłk tak a tak zańdźe, dyrbimy z sej z kubłanjom nowych přisłušnikow našemu ludu pjec”.

So wě, zo je wšědne zhromadne žiwjenje potomnikow tych, kotřiž su hižo přeco tule žiwi byli, a tych, kotřiž su so hakle njedawno přidružili, wužadowace. “Beutesorbe” wězo přećelnišo hač “kanaka” klinči, najebać to móže Serb z migraciskim pozadkom swojim nowym krajanam ze swojim njezwučenym wašnjom na čuwy hić. Jemu zrozumjenje pobrachuje, při swojich wuprajenjach – hač w priwatnym ramiku abo zjawnje – tradicionelnje zrosćene disursy wjesnych cyłkow wobkedźbować, “što budu ludźo prajić”. Nawopak je domoródnemu hustodosć samozrozumliwe, “što so njesłuša”, přičiny tutych tabujow připućowarjej pak potajnstwo wostanu.

Přiwšěm su wuměnjenja integracije w Serbach lěpše hač druhdźe: Tu njejsu paralelne towaršnosće móžne, kóždy ma so z kóždym někak aranžować. Tohodla móža poćahi mjez awtochtonymi Serbami a Serbami z migraciskim pozadkom jara płódne być. Po mojim měnjenju su wone lěto a bóle spomóžniše. Mjeztym je serbskich wupućowarjow, kotřiž w Lipsku abo Berlinje Serbja wostanu, a připućowarjow, kotřiž ze swojim zapalom za to serbske samo wotrodźencow nakazuja.

Hdyž nam so zešlachći, tuchwilnu strukturnu změnu za paradigmowu změnu managementa migracije w Serbach wužiwać, by to serbskemu ludu na dobro było. Runje w brunicowym rewěrje je wjele připućowarjow druheje abo třećeje generacije, kotřiž sej tuchwilu serbsku rěč a kulturu jako pokład regionalneje identity po puću do doby po kóncu wudobywanja wuhla wotkrywaja. We Wojerecach su samo najwjetše měšćanske institucije serbskeho kuzłarja Krabata jako patrona za přichodne “město swójbow” deklarowali.  Potajkim we wonym měsće, hdźež su, kaž mi redaktor “Łužiskeho rozhlada” praješe, nimale wšitcy ludźo poprawom připućowarjo.

Synteza a symbioza serbskich awtochtonych a imigrantow budźe potom zdokonjana, hdyž serbske swójby ze zarjadniskeho zwjazka Při Klóšterskej wodźe město napřemoběha wo dale a dróše twarske ležownosće w swojich wsach swój nowy domicil we Łužiskej jězorinje, z pomocu připućowarjow wozrodźenym serbskim kraju nadeńdu. A hdyž so kulturne cyłki ze srjedźneje Łužicy w jadrowych kónčinach tak doma čuja kaž w Ćisku abo Brětni-Michałkach. Dokelž přeserbšćenje teritorija Wojerowskeje župy je zdobom škit přećiwo přeněmčenju Kamjenskeho regiona.

Něhdyši imigrant Krabat jako načasny wumóžer města připućowarjow:

https://hoywoy-stories.de/eine-revolution-im-stadtmarketing-von-hoyerswerda/

Hoywoy_Krabat

Sejmikarjo: Škit serbskorěčneho ruma je „rasizm“

24. Oktober 2018

Na přeće serbskeho aktiwista za serbšćinu w zjawnym rumje „Prošu pisaj serbsce, dokelž so wo serbsku skupinu jedna“, sejmikarka-kandidatka za „serbski parlament“ w diskusiji na platformje Knihi wobličow wotmołwješe: „Je to rasistisce.“ Tež druhi sejmikar-kandidat za „serbski parlament“ mi napřećo na samsne wašnje „argumentowaše“: Hdyž na tym wobstejimy, zo je zastupnistwo Serbstwa serbskorěčny rum, „je to rasizm“.

Njewěm, hač dyrbi knjez Dyrlich nětk dalšu němsku zdźělenku w swojim rozdźělowaku přećiwo škaranju blogowarja Piwarca rozpósłać. Wšojedne, njetrjebam jeho so prašeć, wšako tež iniciatiwna skupina (IS) so serbskeho ludu prašała njeje, hač chce wón tón „sejm“ měć. Tute naprašowanje nětkole Kukowske prašaki nachwatuja. Dotalne mjezywuslědki su hižo wjele wuprajace, kaž móžachmy póndźelu na wědomje brać (hlej přinošk w blogu).

Zo bych ja ze „sejmom“ za kubłansku awtonomiju kooperować dyrbjał, je hubjeny žorćik. W srjedźišću kubłanskeje politiki třěšneho zwjazka, Domowiny, steji zdźerženje, skrućenje a dalewuwiwanje rěčnych rumow a nic jich rozpušćenje. Porno „mojim“ wjacerěčnym kurdam ze Syriskeje, kiž maja respekt před serbskorěčnymi rumam, IS to nima. Najskerje dokelž tu ludźo dominuja, kotrymž njeje dotal serbowanje w swójbje wažne dosć było.

Serbowanje w swójbje pak je najwažniši stołp přichodneje eksistency serbskeho ludu. Jadrowy lud to wě. Nimam ničo přećiwo tomu, zo so němcowacy Łužičan jako Serba wuznawa. Ale njeakceptuju, zo chce wón politisce towaršnostny dóńt serbowacych Serbow postajować. Jeli wón to chce, dyrbi najprjedy serbsce nawuknyć. Štóž to w Němskej (!) jako „rasizm“ difamuje, je so na wšě časy za serbsku politiku diskwalifikował.

Bohudźak njebudźe žadyn politiski zamołwity z wolenym pseudo-„sejmom“ wo statnym zrěčenju abo njewěm wo čim jednać, dokelž na wobrazu němskeje zjawnosće wo Serbach je jadrowy lud widźeć. Tež nutřkownoserbsku kooperaciju nimam za předstajomnu: Štóž serbskich prócowarjow rasistow mjenuje, zwonka narodneho diskursa steji. Po mojim wosobinskim měnjenju. Ja so radšo po serbskim rozhłosu mam: Wupuć z načasneho konflikta ze „sejmom“ je: Milan Grojlich budźe serbski kejžor Mirosław I. :

https://www.mdr.de/serbski-program/rozhlos/aktualne-prinoski/audio-860226.html