Archive for the ‘narodne drasty’ Category

Serbske drasty su woblubowane, serbska rěč nic? Cyle aktualny přećiwk w Delnjej Łužicy

18. April 2013

W Baršćej přisłušacej wjesce staj so njedawno muž a žona – kaž w nowinje rěkaše – runja pradźědej a prawowce ženiłoj (tamle znajmjeńša dwójce „pra“ pobrachuje), a njewjesta bě w serbskej njewjesćinskej drasće lěta 1868. Cyła wjes je zahorjenje sobu swjećiła, a wjele hosći je přichwatało. Samo Braniborska telewizija je so we wusyłanju wusahowacemu podawkej wěnowała. Zjimanje přihladowarki na kóncu rozprway „Łužiskeho Rozhlada“: „Schön, dass es so etwas noch gibt, dass man sich auf alte Traditionen besinnt.“

Samsny dźeń dyrbjachmy čitarski list (městno wotpósłanja: Čorna gózda) w tutej nowinje k wědomje brać, w kotrymž na druhej stronje direktnje při přinoškach wo zwjazkowej politice steješe: „Wie weit will man das Sorbenproblem eigentlich noch treiben? (…) Jetzt sollen sogar Ortsbeschilderungen geändert bzw. zweisprachig ausgeführt werden. Immerzu, wenn sie es aus ihrer eigenen Tasche bezahlen. Für wen eigentlich, wir sprechen doch hier alle deutsch. Es ist schon eine Zumutung, wenn im MDR-Radio plötzlich Sendungen in sorbischer Sprache erfolgen (…).“

To je druha strona samsneje medalje. Rjane pisane stare drasty – to pak je rjenje! Słowjansku rěč w našej němskej prowincy nałožować – što to dyrbi? Tak je dale rozšěrjene měnjenje w ludnosći Delnjeje Łužicy. Hdys a hdys tajke něšto drje tež w Hornjej Łužicy widźiš, ale je tule bohudźak dosć w zjawnym rumje serbsce rěčacych ludźi, zo njeby nikomu do mysli přisło, zo je serbska identita bjez swójskeje rěče móžna.  Nawopak, bjez narodnych drastow móže Serbstwo dale žiwe być, bjez serbowanja na maćernorěčnym niwowje we wšědnym žiwjenju nic.

Serbja njejsu mytos, ale realita, knježe profesoro

9. Februar 2013

Sakske Nowiny wabja dźensa na swojej stronje „Łužiske žiwjenje“ za swoju nowu knihu wo „hornjołužiskich mytach“. Sobuwudawaćel je nawoda Serbskeho instituta, prof. Dietrich Šołta. W prěnim ze šěsć kašćikow je Serbowka z jutrownymi jejkami widźeć – pod nadpismom „Mytos lud“. So wě, zo je to wšo derje měnjene, ale njedźiwajcy toho mje mjerza.

Dokelž „mytos“ rěka w najlěpšim padźe – hlej wuwiće woznama zapřijeća w stawiznach na stronje Wikipedije – tradicionelne powědanje wo zakótwjenju přitomnosće w zańdźenosći. A hdyž konkretny přikład „mytos lud“ na samsnej runinje steji kaž „mytos zwjazk“, z kotrymž je dawno rozpušćeny zwjazk šěsć městow wopisany, potom kóždy hnydom pytnje, zo tež „serbski lud“ poprawom realnje (!) hižo dawno njeeksistuje.

Tajku poziciju smy tež w iniciatiwnej skupinje za „serbski sejmik“ nadešli, kotraž do realneho serbskeho ludu njewěri a chce tohodla cyłe wobydlerstwo Łužicy wo zastupnistwje fiktiwneho Serbstwa wothłosować dać. Tež ideologija z mjenom „hybridologija“ Serbskeho instituta je wuraz přeswědčenja, zo njejsu Serbja lud kaž Němcy abo Češa. Tohodla steji tuchwilu pola někotrych projekt skóncowanja Domowiny na dnjowym porjedźe, dokelž je jeje Hłowna zhromadźizna widzómnje a čujomnje z manifestaciju woprawdźiteho ludu.

Sym z wosomdźesat ludźimi w Kozarcach swoje kulojte narodniny swjećił – połojca bě serbska, połojca němska. Kóždy z němskich hosći z cyłeje Sakskeje, Saksko-Anhaltskeje a Awstriskeje bě po tym kruće přeswědčeny, zo njeje wón někajki folkloristiski cyłk, ale čłowjekow kulturnje a rěčnje samostatneho ludu dožiwił. To njebě mytos – tamle njebě ani narodnych drastow ani jutrownych jejkow 🙂 -, ale aktualna žiwa ludowa realita.

Přirunujo ze Serbami su Němcy jenož mytos. Zapósłanča z Freiberga, kotraž ma powołansce z hórnistowom činić, chcyše po mócnym serbskim spěwanjom serbskich hosći tež kusk němskeje kultury přinošować – tradicionelny „spěw hórniskeho mištra“. Ale wona je zwrěšćiła, přetož nochcychu němscy kolegojo sobu spěwać, štož je wona jara wobžarowała. Tak knježeše cyły wječor na swjedźenju serbska kulturna hegemonija :-).

Kniha, kotraž budźe 21. małeho róžka, 19.30 hodź., w Smolerjec kniharni předstajena:

http://www.editionsz.de/oberlausitzer-mythen.html

Što rěka „mytos“ w našim času?

http://de.wikipedia.org/wiki/Mythos

Dawid Statnik: Serbski přichod, to su Serbja – a Serbja, to smy my, naše swójby, naše dźěći

11. Oktober 2012

Tři prašenja Piwarca, tři wotmołwy předsydy Domowiny składnostnje 100. róčnicy třěšneho zwjazka Łužiskich Serbow

1. Z kotrymi znamjenjemi budźe Serbstwo we wšědnym žiwjenju prezentne, hdyž jónu poslednja žona, kotraž w narodnej drasće chodźi, woteńdźe?

Dobre prašenje. Serbska drasta je bjezdwěla mócne znamjo Serbstwa, ale dawno nic jeničke. Dalše mócne, dyžli nic najmócniše znamjo, je serbska rěč. Dołhož je serbska rěč žiwa, maja Serbja přichod. Z teho wurosće tež wažnosć rěč spěchowacych naprawow. W tutym zmysle je přichod rěče serbska abo wotewrjena měšana swójba.

Dołhož mamy serbsku maćeršćinu, kotruž při kolebce a z maćerneho erta přijimujemy, tak dołho změjemy zmužitych potomnikow, kotřiž so za to serbske zasadźuja. Pak w swójbje, w zjawnosći, na dźěle, w towarstwje abo w politice.

2. Jeli by sej nowe mjeno za Domowinu wumyslić móhł, kak by wona potom rěkała?

Raz něšto samozrozumliwe: Domowina – Zwjazk Łužiskich Serbow, rěčnica Serbow a serbskich zajimow. Třěšny zwjazk Serbow. Steju k namjetej Šwjele a widźu jón jako mudry a přeco hišće načasny. Mjeno je mi z dźěćatstwa znate a je so mi jako moja domizna zašćěpiło. Njetrjebam žane druhe mjeno.

„Lubosć“ wostanje tež přeco „lubosć“ – wšojedne w kajkej barbje.

3. Budźe za sto lět tež zwonka katolskich Serbow wjac serbsce rěčacych swójbow hač dźensa?

To leži na nas a na konsekwency, z kotrejž chcemy to serbske pěstować. Delnja Łužica je dobry přikład: Witaj stwori móžny přichod, wšako je naš najmócniši rěč spěchowacy instrument. Wuwědomimy-li sebi tole, zastupujemy-li tole a wužiwamy-li tež instrumenty, kotrež dotalne skutkowanje koncepta dale kwalifikuja (rěčne certifikaty, zasady, prawidwa atd.), potom widźu to jako móžne. Wono zaleži jeničce na nas a hač smy zmužići dosć, přez swójski chłódk skoćić, so jako jedyn lud z jednej wolu zrozumić a w mjesobnosći naprawy formulować, kotrež „Witaj“-hibanju tyja.

Nimo toho, na to so druhdy kusk pozabudźe: Mamy serbskej gymnazijej, mamy serbske šule a mamy wučbu serbšćiny tež na druhich šulach: Dźe tež wo to, jich – a měnju tu wučerjow runje tak kaž šulerjow – připóznawać, pozbudźować a zesylnjeć.

Bjez maćernorěčnych pěstowarkow a wučerjow, serbskich duchownych, wjesnjanostow, předsydow towarstwow a župow, serbskeje inteligency a wosebje wjele Serbow z narodnym wědomjom, tole pak docpějemy. Tohodla je wažne, zo so w tutym zmysle mjezsobu dorozumimy a skrućimy.

Serbski přichod, to su Serbja –  a Serbja, to smy my, naše swójby, naše dźěći. Toho měli sej přeco wěsći być.

Dźeń serbskeje jednoty – „Dźeń Serbow“

2. Oktober 2012

Dźeń němskeje jednoty je 3. winowca, dźeń serbskeje jednoty eksaktnje dźesać dnjow po tym: 13.10.1912 bu třěšny zwjazk Łužiskich Serbow we Wojerecach załoženy. Lětuši swjedźeń k stoćinam Domowiny by dobry nastork być móhł, tónle dźeń kóžde lěto jako towaršnostny wjeršk z wotpwědnymi kulturnymi a politiskimi zarjadowanjemi w serbskej protyce pěstować.

Nic prěnjotnje w formje protokolariskeje winowatosće, ale na přikład jako swjedźeń serbskich towarstwow – Dźeń Serbow – runja ludowemu swjedźenju sakskich towarstwow prěni kónc tydźenja požnjenca, kiž so „Dźeń Saksow“ mjenuje. To zhromadnej identiće bóle tyje hač někajke politiske diskusije abo chwalobne kolokwije, kotrež su něšto za małe mjeńšiny, ale nic za „lud“.

K dnjej Serbow bychu hudźba, dźiwadło, kabaret, reje, bjesada atd. słušeli, ale wězo tež kofejpiće, disko, hrajkanišćo, sport, dosć dobrych kapkow a serbskich kulinariskich chłóšćenkow, předstajenje rjemjeslnikow a lajskich skupinow, wobydlerskich iniciatiwow a politiskich zjednoćenstwow, wězo tež skupiny „Serbski sejmik“. Wšo serbske ma na tajkim dnju swje městno.

Organizacija njech Domowina čini. Wona to – hladaj na Europeadu – najlěpje móže.

Kopańca a narodne wědomje: Europeada 2012 je měznik při tworjenju načasneho Serbstwa

15. Juni 2012

Małe ludy bjez swójskeho kraja z taflemi při hranicy maja narodne drasty jako znamjo swojeje zjawneje eksistency. Štóž w maćernym kraju scomter wotpowědnymi zjawnje skutkowacymi institucijemi bydli, trjeba jenož rěč jako identifikaciski faktor – žanažkuli folklora wažnu rólu njehraje.

Čas narodnych drastow a folklory pak je nimo. Wone su hišće wupyšenje wěstych swjatych dnjow – kaž rjany wječor w operje. Stołp zhromadneje towaršnostneje identity hižo njejsu. W regionach z mało maćernorěčnymi ludźimi wone jako narunanka za pěstowanje kulturneje identity słuža.

Europeada ze serbskim narodnym (!) mustwom a wulkim boomom wotpowědnych serbskich (!) fanowych artiklow na načasny puć pokazuje: Demonstratiwna serbskorěčna serbskosć we wšěch wobłukach zjawneho žiwjenja: na kopanišću, na wjesnym swjedźenju, w gmejnskej radźe.

W tym so potom runoprawosć a runohódnosć z wulkimi ludami – hač z němskim, čěskim abo z druhimi – zwoprawdźatej, kotrež swoju identitu na samsnych polach namakaja, a nic w drasćacym kamorje :-).

Wostudłe rituale konfliktow, wotewrjene bytostne prašenja – ZSW, Domowina, SLA atd.

12. November 2011

Lětdźesatki dołho bě w starej zapadoněmskej republice kruty ritual, zo so kóžde lěto tři abo štyri króć FDP z CSU nasadźuje resp. nawopak, doniž njejstej w Bayerskej ke koaliciji nuzowanej byłoj. Dawno njeje so nichtó hižo chutnje za wobsah tutych „kontrowersow“ zajimował, wšako bě znate, zo bě inscenacija rozestajenja jenički zmysł wěcki. W Serbach rěka wotpowědna politiska dźiwadłowa hra „Zwjazk serbskich wuměłcow (ZSW) přećiwo Domowinje“. Wo čo dźe, je wšojedne, a kónc njebudźe, dokelž porno němskim medijam, kotrež su duel FDP-CSU prawidłownje wusměšowali, Serbske Nowiny hižo wjele lět swěrnje jako platforma kóždeho nadběha ZSW bjez swójskeho kritiskeho přispomnjenja słuža.

Je dosć temow za naročne intelektualne rozestajenja w Serbach, na přikład wo róli klasiskeje a moderneje hudźby, wo wuznamje foklory, wo wšelakich žiwjenskich stilach, wo strategisce zaměrnym wobchadźenju ze serbskej rěču w zjawnych rumach, wo nałožowanju principa jednoty nabožiny a narodnosće we wšědnym žiwjenju młodych katolskich Serbow, wo přichodźe ewangelskeho Serbstwa njedźiwajcy bohužel dźensniši dźeń snadneje ličby serbowacych ludźi, wo zhromadnej kulturnej identiće wšěch Serbow w tradicionelnym sydlenskim rumje a zwonka Łužicy atd. „a tak fórt“, kaž by Jurij prajił.

Město toho někotři eksponenća serbskeje zjawnosće serbski a němski swět bjezkónčnje ze strukturnymi prašenjemi nerwuja. Fakt pak je: Bjez wotmołwow na horjeka mjenowane a dalše bytostne prašenja njeje za Serbstwo same wažne, hač Serbski institut w dźensnišej, podobnej, hinašej formje abo docyła dale wobsteji. To samsne za druhe institucije płaći. Bjez zmysła žana forma njeje abo hinak prajene: Rezolutne „Tak nic!“ napřećo kóždejžkuli planowanej změnje je nam wostudłe. Z tym smy při ansamblu: Poprawna zjawna tema by być dyrbjała: Što a kak móže SLA k pěstowanju serbskeje identity přichodnych generacijow přinošować? Dobra wotmołwa tež zdźerženje dźěłowych městnow najlěpje zaruča …

Narodne drasty su kaž łaćonska liturgija

17. September 2011

Jara mudrje je so njedawno šěsćdźesat zajimcow na zarjadowanju składnostnje wustajeńcy ke knize „Prjedy hač woteńdźeš“ wo přichodźe narodneje drasty dojednało: Zhromadnje z hotowarničemi maja so detaile přez widejo zapopadnyć a za přichodne generacije dokumentować, zo bychu ludźo hišće za sto lět wědźeli, kak maja narodne drasty porjadnje wupadać. Zdobom je so kruh rozsudźił, zo nochcemy na nich ničo změnić.

Z tym maja narodne drasty w serbskim žiwjenju nětk status kaž łaćonska liturgija w katolskej cyrkwi: Njejsu hižo za wšědny dźeń předwidźane – wšako dźensniše serbske žony runja mužam w jeansach chodźić chcedźa –, ale za wosebite składnosće, towaršnostne wjerški. Kaž w starej liturgiji njejsu hižo „reformy“ zmysłapołne, ale korektne nałožowanje, kotrež swjatočnym podawkom wotpowěduje. Jara mudry rozsud wěcywustojneje bazy.

Zbóžnoprajenje a zemske wuskutki za Serbow

13. Juni 2011

„Jenož Serbja su originarni Saksojo, wšitcy druzy su připućowali“, je dr. Martin Gillo, społnomócnjeny swobodneho stata za wukrajnikow, njedawno jónu prajił – tohodla je to zajimawe Bože wjedźenje, zo je prěni zbózno- resp. swjatoprajeny rodźeny Saks (wšako je zbóžnoprajeny po cyrkwinskim prawje swjatoprajeny z regionalnym wuznamom) serbski martrar z Radworja, Alojs Andricki. Akt zbóžnoprajenja samoho je scomter předstajenjom wosoby noweho zbóžneho na Božej mši z 11.000 wěriwymi před Dwórskej cyrkwju w sakskej stolicy jenož dźesać mjeńšin trał, ale runja wšěm woprawdźitym wjerškam w žiwjenju čłowjeka rěka tule: Krótki podawk z wěčnym wuskutkom.

Tež dźakowano wusahowacemu prědowanju biskopa Drježdźansko-Mišnjanskeje diecezy, Joachima Reinelta, bě swjedźeń zbóžnoprajenja dźensa na trójne wašnje profetiski wuraz jednoty w swobodźe: Sprěnja jednota křesćanskich wěrywuznaćow. Rjenje, zo su ewangelscy pozawnisća z Radeberga sobu skutkowali, ale jara chwalobne tež wujasnjenje z erta najwyšeho katolskeho dušepastyrja našich kónčin, zo je w katolskej cyrkwi „zakazane“, so k swjatym abo swjatej Mariji modlić. Z tym chcyše wón „njedorozumjenjam“ mjez ewangelskimi křesćanami wotpomhać. So wě, zo smě kóždy wěriwy druheho – hač na zemi abo w njebjesach – wo pomoc prosyć, a kak to dźe, je biskop sam ke kóncej kemšow napřećo nowemu zbóžnemu přikładnje pokazał.

Zdruha jednota ludow. Mjezynarodna zestawa duchownych při wołtarje – mjez nimi kardinal Angelo Amato, hłowny celebrant a přisłušny za přednjesenje oficielneho zbóznoprajenskeho dokumenta w łaćonskej rěči – je k tomu runja sylnemu podźělej serbskich tekstow a spěwanjow přinošowała. Dekan Clemens Hrjehor je deklaraciju potom serbsce předčitał, prjedy hač bu tekst wěriwym němsce sposrědkowany. A nic naposledk pokiw Reinelta na to, zo bě wjetšina smjertnych woporow z kruha měšnikow w Dachauskim kaceće pólskeho pochada a zo su Židźa pod nacijemi najhórje ćerpjacy lud byłi. Střeća jednota kulturow: Družki a serbske chóry su hromadźe z druhimi skupinami dostojny raz cyłeho zarjadowanja sobu tworili.

Parita při próstwach – tři serbske (mjez druhim wot ministerskeho prezidenta Stanisława Tilicha za młodźinu) a tři němske – je znowa wuzběhnyła, zo su Serbja při tutym swjedźenju zbóžnoprajenja „jich“ martrarja jako runoprawni partnerojo němskich wěriwych samozrozumliwje akceptowani byli. Jara dobre znamjo za přichod! Jednu jednotu pak maja Serbja – tohorunja w swobodźe – hišće sami w Serbach zwoprawdźeć: Zhromadnu platformu duchowneje wuměny wo kulturnje mnohotnym a rěčnje sebjewědomym Serbstwje – a to na komunikatiwnje njezasakłe wašnje. Za to je nam Alojs Andricki z přikładom, a tež jeho sotra Marta Hantušowa, kotraž hač do dźensnišeho mjez nami wjesołu zmyslenosć rozšěrja.

Bamž dźensa k zbóžnoprajenju: Tule powěsć.

Z nowinskeje zdźělenki Sakskeje Statneje kenclije:

Ministerpräsident würdigt Alojs Andritzki als Vorbild

(…) Anlässlich der Seligsprechung Andritzkis sagt der Ministerpräsident in Dresden: „Er hat in der Zeit der menschenverachtenden nationalsozialistischen Diktatur unerschütterlich zu seinem Glauben gestanden, und er hat seine christlichen Werte niemals verleugnet. Alojs Andritzki ist daher ein großes Vorbild für mehr Menschlichkeit und Nächstenliebe“. (…)

„Bis in den Tod hinein war ihm sein fester Glaube ein Fels. Noch in der Haft setzte er sich selbstlos für Mithäftlinge ein. Sachsen und die Sorben können stolz darauf sein, dass das seltene Ereignis einer Seligsprechung 2011 in Dresden stattfindet, und einem sorbischen Kaplan aus Radibor gilt, der im Konzentrationslager Dachau als Märtyrer gestorben ist“, sagt Tillich. (…)

Im Gottesdienst spricht Ministerpräsident Tillich folgende sorbischsprachige Fürbitte zur Seligsprechung Andritzkis:

Alojs je młodych ludźi zahorjał: Spožč našej młodźinje dobrych přewodźerjow, kotřiž z jich rěču rěča a jich za to zahorja, zo njepytaja sebje samych zachować, ale so wo dobru zhromadnosć ludźi zasadźeja.

(Alojs hat die jungen Menschen begeistert: Schenke unserer Jugend gute Weggefährten, die ihre Sprache sprechen und begeistern können für ein Leben, das sich nicht aufspart, sondern einsetzt für das Miteinander der Menschen).

Spěwacy lud – serbska ciwilna towaršnosć

16. Mai 2011

Na wulkim jewišću Budyskeho dźiwadła njedźelu nawječor wjac hač 120 spěwarjow dźewjeć chórow – tajki krasny harmoniski napohlad pisanych drastow a tajki perfektny cyłk wobkuzłacych zynkow serbsku dušu zwohrějetej. Zwjazk serbskich spěwarskich towarstow je pod režiju jeho předsydy Pětra Cyža wuměłsce wulkotne a zdobom w dobrym zmysle popularne zarjadowanje k česći 150. posmjertnych narodnin Bjarnata Krawca wobradźił.

So wě, zo sym prěnjotnje mojeho w chórje „Meja“ sobu spěwaceho swaka dla přichwatał, telko swójbneje zajatosće dyrbi być :-). Zdruha je mje jako žurnalista zajimowało, kak rozhłosownik Beno Bělk jako moderator – a partner Delnjoserbowki Lubiny Žuroweje – přez program wjedźe. Skrótka prajene: Běch ze swakom a Bělkom přewšu měru spokojom, wosobje wobdźiwanja hódne bě z mojeho wida, zo je moderator tež jako čłon „Meje“ takrjec připódla w chórje sobu skutkował.

W Serbach je přewažnje dobra nalada, na slěbornym kwasu přiwuznistwa z Wěteńcy sobotu w Haslowje na přikład bě zaso fascinowace dožiwić, zo su wjac hač sto ludźi w dospołnej atmosferiskej přezjednosći hromadźe swjedźeń wuhotowali. Wězo – kaž je w Serbach z wašjom – z bohatym kulturnym programom a wjele spěwami. Dźensniši dźeń so w socialnych wědomosćach wjele wo tak mjenowanej ciwilnej towaršnosći rěči. Jeje fundament je w Serbach organizowane spěwanje.

Zhromadne spěwanje zasakłosći zadźěwa a zhromadnosći tyje. Wšěm ćežam žiwjenja njeda so přez diskurs a argumenty wotpomhać, tohodla jara racionalni ludźo hustodosć k melancholiji chila. Indiwidualizm do zmysłaprózdneje zadwělowanosće wjedźe, hdyž njeje hłós jednotliwca do tworjenja zhromadneho koncerta zapřijaty. Tohodla su serbske chóry z rjapom pozitiwneje serbskeje identity – a efektiwny srědk přećiwo načasnym depresijam.

Serbske drasty za wšědny dźeń skazać!

7. April 2011

Tule je wotpowědny poskitk!