Archive for the ‘słowjanske žiwjenske wašnje’ Category

Nowy narodny projekt: Jazykowe „r“

18. November 2017

Zo Češa, hdyz zdaloka Serbow w bjesadźe słyšaja, mysla, zo su woni Němcy, ma nimo dale a bóle přeněmčeneje fonetiki tež něšto z jazykowym „r“ činić, kotrež hižo nimamy. Klaws Thielmann z Chasowa wopisuje w aktualnym kónctydźenskim wudaću Serbskich Nowin rozpad słowjanskeho zynka serbšćiny w běhu jedneje generacije. A wón namołwja, specifiski duch a raz serbšćiny zaso zaměrnje pěstować – jako kubłansku iniciatiwu.

To je dobra ideja za nowy zhromadny narodny kubłanski projekt wšěch Serbow Hornjeje a Delnjeje Łužicy, cyle njewotwisnje wot toho, hač widźa Domowinu abo sejmik jako ludowe zustupnistwo. Při tym je tež wšojedne, štó dotal kotry kubłanski model na šulach podpěruje. Snadź móža Delni Serbja hornjoserbskim bratram a sotram w tutym projekće samo rěčnje pomhać, wšako je w staršej generaciji Delnjeje Łužicy jazykowe „r“ po mojim zaznawanju hišće kusk bóle rozšěrjene.

Thielmann je dołho w swěće po puću był – „jako so do domizny wróćich, bě so serbšćina přeměniła.“ Štož je jemu napadynło: „Tež serbšćina měješe wězo słowjanski zynk, tehdy, we wonym času. Tajku serbšćinu zrědka hišće słyšiš, ani w serbskim rozhłosu, chiba w rozmołwje ze staršimi Serbami. Do serbšćiny je so sylny němski akcent zadobył. (…) Serbska kultura na hračkach steji. Wona wšak je wjac hač spěwy, reje, bajki, jutrowne jejka a křižerjo. Naša serbskosć je tež a skerje wašnje myslenja a mjezyčłowjeskeho wobchada, socialna zwjazanosć. Zwuraznja nazhonjenja a bytosć ludu, zrosćene w tysaclětnych stawiznach. A wšitko to so w rěči špiheluje (…)“ Abo nic wjac …Jeho facit: „Ze serbskimi słowami němsce rěčeć njepřinjese nadhódnoty.“

Tohodla je „wožiwjenje słowjanskeho zwuka“ bytostne prašenje w kubłanju. Při tym móža nam snadź nowi wučerjo z Čěskeje pomhać. Hdyž budźemy wo lěpšim spěchowanju maćernořěcnych dźěći wuradźować, prašenje słowjanskosće serbšćiny k tomu słuša. Kompetenca wšěch kubłanskich strategow – ze Serbskeho šulskeho towarstwa, Rěčneho centruma Witaj, z kruha kubłarjow a wučerjow, spěwarjow, lajskich dźiwadźelnikow atd. je prašana.

W interneće je wjele widejow, kotrež při nawuknjenju jazykoweho r pomhać slubja. Snadź móžemy jowle pokiwy na pomocliwe wideja za přiswojenje tutoho r resp. powšitkownje słowjanskeho zwuka w serbšćiny nazběrać. Móžu so hišće derje na natočenja starych serbskich dialektow w muzeju wotbagrowanych wsow w Nowym Rogowje dopomnić. To najwažniše pak je wobnowjenje wotzamknjenych serbskorěčnych rumow, hdźež njeje němčina a jeje zwuk prezentna.

So wě, zo njetrjebamy we wšěm perfektni być. Tež swětosławny něhdyši čěski prezident Václav Havel njemóžeše čěske „ř“ wurjekować.

Pólska telewizija wo Serbach

23. April 2014

http://wiadomosci.tvp.pl/14881207/slowianie-z-pogranicza

Łušćanski wo Kubje jutře w Praze

19. März 2014

A4srbove

We wustajeńcy su wobrazaj Serbowkow a w katalogu je wobšěrniši nastawk dr. Petra Kalety k temje L. Kuba a Łužiscy Serbja.

Serbja po cyłym swěće prezentni – tule na dróze w słowjenskej stolicy

21. Februar 2014

ulica_Ljubljana

Tónle zwjeselacy napohlad je Jurij Łušćanski z Ljubljany přinjesł.

KEDŹBU: Njedźelu prěnje live-wusyłanje serbskeho rozhłosa z Prahi

26. September 2013

Tule namakaće nowinsku zdźělenku MDR k tomu:

http://www.mdr.de/presse/regional/presseinformation3630.html

Beno Bělk a Roman Nuk staj z kolegami čěskeho rozhłosa na serbskich slědach w čěskej stolicy. Na to so wjeselimy, wšako budźe raj za Serbow w njebjeskej złotej Praze :-).

„Z wosebitej radosću“ – poselstwo Jana Pawoła II. za přichod Serbstwa w 21. lětstotku

20. Juli 2013

Dowol je dobra składnosć za čitanje knihow, za kotrež wšědny dźeń dosć chwile nimaš. Mam w lětušim prózdninskim nachribjetniku „Jan Pawoł II. a Serbja“. Hladajo na jeho so bližace swjatoprajenje je kniha z lěta 2005 (Ludowe nakładnistwo Domowina, wudawaćelej: Towarstwo Cyrila a Metoda a Katolski Posoł, redakcija: Gerat Wornar a Rafael Ledźbor) znowa aktualna. Wón strowješe lěto wob lěto jutry a hody tež serbskich wěriwych w jich maćeršćinje – jako prěni bamž.

bamz_Serbja

„Jemu bě wažne so zawěsćić, zo maja so katolscy Serbja wosebje starosćiwje na swojim puću přez časnosć přewodźeć“, rěka w předsłowje tehdomnišeho Drježdźansko-Mišnjanskeho biskopa Joachima Reinelta wo Janu Pawole II. Zo je wón hižo jako kardinal Karol Wojtyła w Chrósćicach pobył, je drje znate, ale snadź nic, kelko konkretnych přikładow za jeho wosebitu přichilnosć Serbam je.

Tak namakamy w knize prěni postrow Jana Pawoła II. Serbam w prědowanju na kónčnej božej mši w Krakowje dnja 10. smažnika 1979, w serbskim přełožku: „Z wosebitej radosću witam tu skupinu našich słowjanskich bratrow (…) Zapłać Wam Bóh, bratřa Łužiscy Serbja!“ Krónowanje poćaha mjez słowjanskim bamžom a Serbami bě bjezdwěla jeho serbskorěčny postrow Serbam w Berlinskim Olympiskim stadionje na swojim třećim wopyće w Němskej: „Z wosebitej radosću strowju was, Łužiscy Serbja. Sće mi wosebje bliscy, nic jenož po rěči a zhromadnych stawiznach. Ale předewšěm dokelž sće wobchowali přez lětstotki wěru a swěru našej maćeri cyrkwi wosrjedź sekularizowaneje wokoliny wašeho kraja. Sće wostali swěrni w časach přesćěhanja a namocy zašłych lět. Wostańće na zastupnu próstwu maćerje Božeje Marije, kotruž tak lubujeće, dale swěrne a žiwe stawy ludu Božeho!“

Bohužel njeje Reinelt sam ze swojim přesadźenjom Wotrowskeho fararja dobry přikład za starosćiwe přewodźenje katolskich Serbow dał. Za to měješe wón wězo z perspektiwy pastoralneje potrjeby cyłeje diecezy přičiny. Na Pětrowym naměsće w Romje serbska rěč hižo stajnje prezentna njeje, přetož je bamž Franciskus žohnowanje „Urbi et Orbi“ na łaćonšćinu a italšćinu redukował, wšako chcyše so na „to bytostne“ koncentrować. Ćim bóle wusahowace je w stawiznach wobchadźenje pólskeho bamža ze serbskim ludom.

To njeje namołwa k nostalgiji – to njeby nikomu ničo přinjesło. Skerje k tomu, zo bychmy so dyrbjeli mjez sobu bóle starosćiwje přewodźeć. Słowo nima jenož w křesćanstwje bytostnu funkciju, tohodla je swěrne pěstowanje serbowanja w zmysle poselstwa tutoho bórze swjatoprajeneho bamža. To tyje tohorunja starosćiwemu přewodźenju wšěch druhich miljejow Serbow – na přikład w Slepom a w Delnjej Łužicy – a je wšoserbski nadawk njewotwisnje wot wěrywuznaćow.

Wo swjatoprajenju:

http://de.radiovaticana.va/news/2013/07/17/papst_johannes_paul_ii._und_johannes_xxiii.:_zwei_wege_zu/ted-711139

Festiwal Łužica 2013 – wječor w Chrósćicach

14. Juli 2013

Štóž njemóže sej dźens na festiwal „Łužica 2013“ do Chrósćic dojěć, je dźakowano Michałej Cyžej a jeho pomocnikam přez livestream derje přizamknjeny:

http://www.ustream.tv/channel/folklorefestival-2013

Sobotu wječor dožiwjachmy 47 hudźbnych programowaych dypkow na šěsć dworach w našej serbskej metropoli Chrósćicach. Praktisce jenož mały wurězk tutoho hoberskeho kulturneho poskitka z cyłeho swěta, wšako je festiwal „Łužica“ tež kolektiwny bjesadny maraton serbskeho ludu 🙂

festiwal_wjes

Mojej faworitaj na kulturnym a kulinariskim polu běštej Jankahanka na Zahrodnikec-Grutkec dworje a howjaze mjaso z chrěnom na farskim dworje. Ale tež „młoda lubosć“ napoł jědnaćich na Šołćic dworje, kotruž je kapała wobrubiła (hlej krótku scenu we wideju) je so nam jara lubiła.

Sym wječor z fritkami a piwo pola Chróšćan wohnjoweje wobory zahajił, doniž njejsmy woměrje po Chrósćicach dundali – při najrjeńšim lěćnym wjedrje. Na spočatku 23 stponjow, wosrjedź nocy hišće 17, njebjo je při dźesatym mjezynarodnym folklornym festiwalu dotal derje sobu hrało.

Rěčnje je zarjadowanje – kaž je w Chrósćicach a pola Domowiny z wašnjom – přikładne: Młodźi mužojo patruljuja z napismom „Wěstota“ na chribjeće, a nawsy sy samo budki z ryzy serbskim wabjenjom wuhladał. Dwurěčnosć bě nimale wšudźe z minimumom. Tak chcemy žiwi być w serbskej Łužicy!

(Kwalita wideja bohudžel na standardźe MDR njeje, dokelž wobswětlenje w ruce nimam, ale ton je w tutym zwisku tak a tak to najwažniše :-))

Su Serbja „First Nation“ našeho regiona? A je to za nas wažne? Wo stawizniskej wědźe a wěrje

24. Mai 2013

Tež na institutnym dnju Serbskeho instituta bě zaso z wulkej temu: Su Serbja prěni wobydlerjo našich kónčin byli – kaž bě prjedy mjenje abo bóle z wědomostnym konsensom – abo snadź tola nic, kaž nětkole někotři wědomostnicy měnja? Najprjedy dawa so cyle cool k tomu prajić: To njeje prašenje swětonahlada, ale historiskich faktow.

Serbja su awtochtony lud – abo ze słowami Jurja Brězana: Woni su přeco hižo tule byli. Wo čimž stawiznarjo tuchwilu diskutuja, to su zažne stawizny do srjedźowěka, wo kotrychž je jara mało spušćomnych dokumentow. To rěka, zo tak a tak njebudźemy ženje dokładnje wědźeć, kelko ludźi kotreho pochada je tehdom na kotrym městnje kak žiwe było. Realiće před 1.500 lětami móža so wosebići eksperća z kriminalistiskimi srědkami kusk přibližić, ale to njejsu wobkrućene informacije kaž wo wěckach w 19., 20. abo 21. lětstotku.

Hač smy „First Nation“ abo „First Peoples“, potajkim prěni lud resp. narod abo prosće prěni wobydlerjo kraja, je zajimawe prašenje za wědomostnikow a romantikarjow, za načasnu mjeńšinopolitisku praksu nima wone wuznama. Serbja su bjezdwěla „Aboriginal Peoples“, prawobydlerjo Łužicy, kotřiž su w cyłych dokumentowanych stawiznach w našej domiznje žiwi byli.

Štož je so takrjec w mlě do toho stało, njech je, kaž je. To je bóle prašenje wěry hač wědy. Nimo toho stejimy tule jako lud před samsnym problemom kaž kóžda swójba. Jeje rodopis so něhdy w zańdźenosći kónči – w najlěpšim padźe hakle w času třicećilětneje wójny prěnjeje połojcy 17. lětstotka. Tež do toho pak bě kwasow atd. – wone pak njesteja ani w starych cyrkwinskich aktach, ale jenož hišće w knize žiwjenja pola Boha w njebjesach.

http://de.wikipedia.org/wiki/First_Nations

Projekt „Stary lud“ – Słowjenjo w 10. lětstotku – a srjedźowěkowski swjedźeń w Dešnje (25./26.5.2013, 11-23 resp. 11-18 hodź.):

http://www.dissen-striesow.de/texte/seite.php?id=119735

Swobodna narowna kultura na čěskim kěrchowje

29. April 2013

kerchow_1

kerchow_2

Tak zdźěla wupada w Poděbradach na kěrchowje, hdźež leži tež row Ludvíka Kuby. Jeho swójbni su na tute wašnje pochowani:  

Kuba_swojba

Přećel Serbow dr. Jindřich Kabát 60 lět

24. April 2013

Dźensa (24. apryla) woswjeći dr. Jindřich Kabát w Praze swoje 60. narodniny. Někotrym ze staršich čitarjow budźe jeho mjeno znate přez to, zo běše wón dwě lěće minister kultury ČR (jako čłon KDU-ČSL; 1992-1994) a štyri lěta tež jako předsyda Rady za rozhłosowe a telewizijine wusyłanja (1994-1998).

Styki a prěnje přećelstwa do Łužicy su hižo z gymnazialneho časa. Jeho wučer Jiři Mudra je zajimowanu skupinu młodych gymnaziastow do Łužicy přiwjezł a někotre přećelstwa traja dale. Z toho časa a bóle sće ze studentskich lět, jako wjetši dźěl młodostnych piše basnje, hólcy a holcy, sćelechmoj sej swoje (nje)rymowančka a darichmoj sej zběrki swojich poetow-krajanow, kotrež čitachmy a tež přełožowachmy. A přełožowachmoj tež basnje druheho.

Tři basnje wot J. Kabáta znajemy na Łužicu a Serbow. Jeho zajimowachu wosebje načasni młodźi serbscy poetki a poeća. Młode serbske basnistwo přełožowaše wón do swojeje maćeršćiny a wozjewješe je w časopisu „Přehled lužickosrbského kulturního života“. Naspomnić ma so jeho wobšěrne a kedźbuhódne wobjednanje “Mladá lužickosrbská poezie“ z přełožkami 15 basnjow serbskich awtorow (w mj. časopisu čo. 19/20, 1973, str. 18-33). Dohromady je wón wot 1972 w běhu štyri lět dźěłow 19 serbskich basnicow a basnikow přełožił. Tak běše wón w tutym času cyle wěsće najpilniši a zdobom tež jenički přełožowar serbskeje poezije do češkeje rěče a derje so wuznaješe.

J. Kabát je studował psychologiju a tohodla njezadźiwa, zo wjele lět pozdźišo so zaběraše a wudaše wobšěrnu a jara wobkedźbowanu knihu „Psychologie komunismu“ (2011 z předsłowom biskopa V. Malyho, 459 str.). W kotrejž rozebjere štyrcećilětnu dobu čěskich stawiznow především z hladanja čłowjeka, kotrež je srjedź komunistiskeje mašinerije swój wšědny dźeń žiwy był.

Na tule temu přednošuje wón w Praze ale tež we wukraju kaž w USA a Francoskej, hdźež potom na tydźenje přebywa. Swoje a swójbne katolske wěrywuznaća tež w njedobrych časach njezataješe, ale wuznawaše so wšudźe. W dobrym přećelstwje je z wosebje z emer. kardinalom Miroslavom Vlkom, kotrež wšak mjez Serbami njeje njeznaty. 

Přejemy přećelej Jindřichej Kabátej Bože žohnowanje, strowotu a hišće wjele rjanych lět z mandźelskej Gabinu, mjez swójbami pjeć dźěći a z wnučkami – a snano, zo by sej brał zaso čas k napisanju basnjow a tež k přełožowanju.

To přeje w mjenje serbskich přećelkow a přećelow Jurij Łušćanski