Archive for the ‘socialna sprawnosć’ Category

Čestnohamtske dźěło w Serbach – jenož hišće kwakla? Forum SN a Domowiny za wšě generacije

12. September 2014

Forum SN-Čestnohamtske dźěło

Sprawnosć w Serbach sej hinaše rozdźělenje serbskich pjenjez žada

19. Dezember 2009

Dźěłarnistwo ver.di Sakskeje je sej kulojte blido k financowanju serbskeje kultury žadało:
http://www.moz.de/index.php/Moz/Article/category/Kultur/id/308588. Mam wězo zrozumjenje za to, zo so dźěłarnicy wo swojich čłonow w serbskich institucijach, wosebje w SLA a NSLDź staraja. Ale namjetowane kulojte blido je w tuchwilnej situaciji wopačny instrument. Porno zaćišćej, kiž je ver.di sposrědkował, njeje nětk financowanje serbskeje kultury wohrožene, nawopak: Mamy płaćiwe financne zrěčenje zwjazka, Sakskeje a Braniborskeje, za kotrež su Serbja z wulkimaj demonstracijomaj w Budyšinje a Berlinje wojowali a z kotrymž su wšitcy poměrnje spokojom.

Wězo dyrbimy so dale wo wurunanje inflaciskeje raty prócować, ale tuchwilu – w fazy recesije – njeje inflacija z problemom. So wě, zo maja institucije stupace tarify sobudźěłaćerjow wobkedźbować, ale to njejsu nowe, ale dawno znate fakty. Je samozrozumliwa wěcka, zo chcemy my Serbja wjac statneho pjenježneho spěchowanja měć, hižo hladajo na wjele dawkow, kotrež płaćimy – prof. Vogt je, kaž sym hižo w blogu naspomnił, k tomu wšo na dypk přinjesł. Njedźiwajcy toho mamy k wědomju brać, zo chce stat Sakska hač do lěta 2019, doniž solidarny pakt njewuběži, kóžde pjate městno w zjawnej słužbje wottwarić, a zo zwjazk za klětuši etat sto miliardow eurow noweho dołha trjeba. Před tajkim pozadkom njeje runjewon prawdźepodobne, zo so na cyłkownym serbskim etaće wjele změni.

Haj wšak, „hladajo na miliardy eurow k pomocy bankam su porno tomu jeno małe sumy k zawěsćenju serbskeje rěče a kultury trěbne“, ale na tych miliardach njeje Załožba za serbski lud wina – a tež Marko Suchy wosobinsce nic … W aktualnym rozestajenju mjez Załožbu a NSLDź a SLA njeńdźe wo sćěhi pobrachoweho financowanja serbskeje kultury, ale wo sprawne rozdźělenje serbskich pjenjez mjez Serbami! Tomu pak chce ver.di wočiwidnje zadźěwać, přetož potrjechene institucije zapřijeć rěka faktisce: Njech wšo tak wostanje, kaž je. Institucije su žiwe, a projektow budźe hišće mjenje.

Tule dźe eksaktnje wo tutej prašeni: Móža komunalni nošerjo dale dźěl swojeje zamołwitosće za dźiwadło w stolicy Hornjeje Łužicy na serbsku załožbu wotsuwać, kotraž němske měšćanske dźiwadło sobufinancuje město toho zo by so do wjac modernych serbskich kruchow inwestowało? Štóž ma kritiku na tajkim znjewužiwanju serbskich pjenjez za nacionalizm, tomu njemóžeš pomhać. A hladajo na SLA je cyle jasne, zo njeje tuta institucija za serbsku rěč (!!!) a kulturu tajka wažna, zo smě wona dołhodobnje třećinu (!) etata Załožby za serbski lud přetrjebować. Intendant wojuje wo swój status, ale tule njeńdźe wo „pochłostanje“, ale sprawne rozdźělenje.

Bamž globalny kapitalizm wotpokaza

14. Juli 2009

Bamž Benedikt XVI. so w swojej encyklice wo načasnych socialnych problemach tuchwilu najhorcyšo diskutowanej temje wěnuje, mjenujcy krizy mjezynarodnych financnych wikow. Wón je, cyle w trendźe časa, na ideal čestneho wobchodnika wusměrjeny, kiž zamołwitosć napřećo swojej domiznje, přistajenym a kupcam začuwa. Porno tomu swjaty wótc managerow šwika, kotřiž jenož zajimy wobsedźerjow akcijow firmy wobkedźbuja a dźensa tule, jutře pak we wukraju inwestuja, přeco tamle, hdźež móžeš dźěłaćerjow lěpje wuklukować.

Žadyn dźiw, zo je Oskar Lafontaine po lekturje encykliki zahorjeny. Bamž pleděruje za nowu předewzaćelsku kulturu a wjac zawodow, kotrež po principje powšitkownowužitnosće hospodarja. Benedikt XVI. přeje sej produktiwne wubědźowanje mjez tajkimi a takrjec ryzy priwatnokapitaliskimi předewzaćemi. Wón wuraznje přehnate fleksibilizowanje a pohubjeńšenje socialnych standardow tež w bohatych krajach kritizuje a staji hódnoty kaž swójbne žiwjenje, sprawnosć a darmotnosć (darowacu lubosć) do srjedźišća swojich přemyslowanjow wo towaršnosći.

Kaž smy to wot tutoho bamža zwučeny, na jednotu wěru a rozuma skedźbni. Tohodla je poprawom wjac hač dźewjećdźesat procentow teksta njewěriwym jako plawsibelne mysle přistupne. Benedikt na namołwu předchadnika Jana Pawoła II. nawjaza, po zwrěšćenju komunizma nowy hospodarski porjad po cyłym swěće natwarić. Tak wostanje sej katolska cyrkej swěrna a realnoeksistowacy globalny kapitalizm jako njepřećela čłowjeskeje kultury wotpokaza. Mje by zajimowało, štož CDUnicy kaž katolik Tillich k tutej encyklice praja …

Cyrkej je na komunizmje wina była

1. Mai 2009

Składnostnje prěnjeje meje so rady wo socialnej sprawnosći přemysluje, tak čini to tež w Předźenaku monsignore Měrćin Salowski, kiž hladajo na stawizny dźěłaćerskeho hibanja piše: „Wo socialnu sprawnosć je předewšěm cyrkej wojowała.“ Wězo je woprawnjene, na wotpowědne wokolniki bamžow abo skutkow socialnje angažowanych křesćanow skedźbnić, ale historiska wěrnosć je a wostanje: Bjez wulkeho zaprajenja cyrkwjow na socialnopolitiskim polu njeby sylnych komunistiskich mocow a režimow było.

Zo su hač do dźensnišeho tak mjenowane křesćanske dźěłarnistwa w Němskej pjata kolona kapitalistow a zastupjerjo mzdoweho dumpinga, njeje připad, a zo so cyrkwinscy dźěłodawarjo sami po tarifowych zrěčenjach nimaja, njeje přikład. Stawizny cyrkwjow su stawizny kumpanstwa cyrkwinskeje wyšnosće ze statnymi a hospodarskimi mócnarjemi, wšojedne z kajkimi. A hdźež je klóšter kaž w Pančicach sam w stawiznach móc měł, bě wón kruty stołp wuklukowanja ludźi na wsach. To bu hakle njedawno w Serbskich Nowinach dokumentowane.

Bohužel nima monsignore Salowski ze swojej diagnozu prawje, zo je načasna přehnata „rabiatnosć“ kapitalistow na wšěm wina. Kapitalisća su přeco rabiatni byli, wšako maja so na wikach přesadźeć, hdźež płaći prawo sylnišeho. Tohodla su woni samo dźěći dźěłaćerjow wuklukowali, doniž njeje přiběrace dźěłaćerske hibanje tomu zadźěwało. Pozdźišo je socialistiski blok kapitalizmej hranicy stajił, abo kaž su ZNRscy dźěłarnicy do přewróta rady w rozestajenjach ze stronu kapitala prajili: NDR sedźi jako třeći partner za blidom při jednanjach wo tarifje.

NDR je fuk, a měrniwa rewolucija je kapitalizm puć do wuchoda rubała – takrjec jako pódlanski efekt systema zapadneje demokratije. Hinaši puć scomter nowej wustawu a wjac demokratiskimi a socialnymi prawami, kaž je jón centralne kulojte blido w přewrótnym času namjetowało, su politiske wotnožki zapadnych stron – CDU, SPD, FDP – a cyrkwje wotpokazali.

Cyrkwi matej nětk stat, kiž za njej čłonske přinoški kasěruje a (nimo Berlina) předmjet nabožina na šulach rjaduje, za cyrkwinske šule a druhe institucije je dosć přiražkow z dawkowych pjenjez, a hdyž farar „ně“ praji, njesmědźa wulki pjatk w zjawnym twarje škot hrać. Katolska cyrkej je kaž hižo do druheje swětoweje wójny z konserwatiwnej politiku splećena a je puć CDU pod Angelu Merkel po Lipščanskim stronskim zjězdźe do neoliberalizma sobu šła. A nětk su zlě kapitalisća pozdatnje wina – ně, cyrkwinske ludarstwo!

Statny rubježnik

2. Februar 2009

Na koho móžeš so we wulkej hospodarskej krizy spušćeć? Na stat, tohole rubježnika, kiž porjadnje zasłužacemu fachowemu dźěłaćerjej a chěžkarjej z dochodowymi a cyrkwinskimi dawkami, z wotedawkami za chorobnu kasu, rentowe, hladanske a bjezdźěłnostne zawěsćenje, z dawkami za awto, ležownosć a nic naposledk z nadhódnotowymi dawkami znajmjeńša někak šěsćdźesat procentow jeho bruttomzdy preč bjerje? A njedźiwajcy stajnje stupacych wotćahow ludźi srjedźneje woršty dyrbi kóždy za zakłady swojeho žiwjenja dale a wjac sam płaćić: popłatk za wopyt pola lěkarja, připłaćenje za medikamenty, priwatne zawěsćenje za starobu atd.

 

Njehladajo na přiběrace dochody stata tohorunja jeho hoberske zadołženje dale rosće, a z tym dalše poćeženje dawkipłaćerjow, kiž změja přichodnje dale a mjenje wot stata wočakować, wšako ma wón dale a wjac za danje, wotpłaćenje dołha a stupacu přiražku zastaranju rentnarjow wudawać. Ale hač njeby ničo było, steja nětk sta miliardow k dispoziji, priwatne banki wuchować, kotrež su do toho małej woršće ludźi z riskantnymi spekulacijemi wulki dobytk zmóžnili.

 

A tež něhdyši sakski ministerski prezident Milbradt je ze swojim wobdźělenjom na imobilijowym fondsu za zarjadniski twar krajneje banki w Lipsku derje wotrěznył, po tym zo je sej wón pjenjezy za swój podźěl wot samsneje banki za mjenje danje požčił, hač je wón přez tónle fonds dóstał. Miliardy škody po zwrěšćenju sakskeje krajneje banki, kotrejž je Milbradt wopačny wobchodny model z mjezynarodnymi spekulacijemi město spěchowanja domródneho srjedźneho stawa politisce wukazał, ma wbohi dawkipłaćer přewzać, mjeztym zo móže knjez Milbradt bórze swoju opulentnu pensiju jako něhdyši ministerski prezident, financny minister a měšćanski komornik Münstera wužiwać.        

Dohlady do móšnje

15. Januar 2009

Dwěsćě połsta telewizijnych programow, kotrež teoretisce škla na terasy před spanskej posrědkuje, je wězo praktisce na jednym wječorje přewjele, ale zajimawy potencial informacijow wo cyłym swěće. Na tutym puću připódla wo žiwjenskich wobstejnosćach ludźi zhoniš, z kotrymiž hewak w tym wokomiku zaběrać njeby. Tak so podaš připadnje do wusyłanja wo mzdźě w Němskej, třiceći interviewow z dźěłaćerjemi a přistajenymi wo swojich měsačnych dochodach.

 

Nětk wěm, zo mužojo wotwožowarnje smjećow poměrnje derje zasłuža. Hdyž mzdu na hodźinu efektiwneho dźěła wobliču a na swojich wjele njepłaćenych nadhodźin myslu, wšako njemóžeš w zamołwitej funkciji w politiskim žiwjenju dźěłowy čas přeco wotličeć, zwěsću, zo je lědma rozdźěla mjez mužom na smjećowym awće a wotrjadnikom frakcije w krajnym sejmje. So wě, zo njecham to kritizować, wšako je naše wšědne žiwjenje bjezposrědnje wotwisne wot wotwožowarnje smjećow, ale nic wot sobudźěłaćerjow parlamenta …

 

Z dźěćimi móžeš tež derje zasłužić, byrnjež to wčera jenož indirektnje – přez rozdźělne dawkowe sadźby – tema było, ale jónu bě porik z třinaće dźěćimi w Schleswigsko-Holsteinskej w medijach. Swójba ma wulki dom a je bjez dźěła staršeju materielnje derje zastarana – wšo dźakowano socialnemu zarjadej stata. To je wězo zasadnje w porjadku, wšako njemóže nichtó třinaće dźěći doma zastarać a potom hišće na dźěło chodźić.

Knižny pomnik serbskeho terorista

31. Oktober 2008

Jurja Kochowu najnowšu knihu „Na kóncu dnja” přečitawši sym zaso zahorjeny, kaž přeco po lekturje jeho twórbow. Z mojeho wida je wón hižo běrtlk lětstotka najlěpši serbski spisowaćel, štož tež na tym zaleži, zo porno druhim awtoram w tym času přewjele knihow pisał njeje. Kóžda jeho knihow ma zajimawe poselstwo, psychologisce wušiknje rysowane wosoby a jaknu ludowu rěč. Čitar pytnje, zo Koch prezency na aktualnych knižnych wikach dla ze swojimi linkami do zjawnosće njestupi, ale přetož je so jemu znowa literarny koncentrat bytostnych mysličkow zešlachćił.

 

Tak je to tež było ze stawiznu młodeho kruwarja Jurja Ryćerja z Hórkow, kiž bu w lěće 1794 w Šešowje zjawnje wotprawjeny, dokelž je statokaj burow, kotrymajž słužeše, wotpalił. Ryćer je runja fararjej Jurjej Cyžej, tachantej Wencelej Kobalcej, kurwjerchej Friedrichej Augustej, buromaj Čechej a Štrusej a katej Zipferej, kotřiž wšitcy w knize rólu hraja, historiska wosoba. Jich konkretne jednanja w Kochowym powědančku su wězo wumyslene, wšako su tehdom jenož zastupjerjo towaršnostneje mocy archiw wjedli, a normalny chudy analfabet kaž naš kruwar njeje ničo pisomneho zawostajił.

 

Njedźiwajcy toho je dźakowano stawiznopisej znate, kaž dyrbješe w tak mjenowanych dobrych starych časach, kotrež njejsu dobre byli, jednory lud žiworić.Wšědnu njeprawdu klasoweje towaršnosće (zasakłym konserwatiwnym k informaciji: Zapřijeće „klasa“ njejsu funkcionarojo SED wunamakali) je Koch takrjec do konkretneho pada přenjesł. Kaž je wón sam w interviewje prajił, je kruwar Ryćer najskerje tajke něšto kaž serbski terorist był, kiž je so spjećował njeznjesliwym njesprawnosćam. Spisowaćel da farajej Cyžej na wotprawišću při delinkwentej stejo wuwołać: Dajće wšěm chlěb, wšědny chlěb, kaž so my kóždy dźeń modlimy, a potom njebudźemy tajkim kaž Jurjej Ryćerjej hłowu rubać trjebać.         

 

Powědančko je špihel towaršnosće, w kotrejž socialny status wšo postaji: Štóž je niskeho jowpřińdźenja, nima šansu porjadneho wukubłanja, njedóstanje čłowjeka dostojnu mzdu, njemóže jebanstwam a ludarstwam ludźi wyšeje woršty wobarać, haj wón dyrbi samo sej lubić dać, zo njeda so jeho lubosć rozdźělneho socialneho statusa dla zwoprawdźić. Bohudźak su tehdomniše towaršnostne poměry přewinjene. A to njech tak wostanje, dokelž bjez sprawnosće njeje žadyn měr. Tohodla njesměmy so ze zaso přiběracymi socialnymi rozdźělemi w towaršnosći wotnamakać, wšako tajkale tendenca ani demokratiskim ani křesćanskim idealam njewotpowěduje.

 

Njech so tež dźensniša cyrkwinska wyšnosć na runinje biskopow, kotraž so rady (a z prawdu) z njeskutkami stareho socializma zaběra, jónu prašenju wěnuje, kaž su wěste formy tradicionelneje pobožnosće lětstotki dołho wopačnu ćerpliwosć napřećo objektiwnej njeprawdźe spěchowali a kaž je cyrkej na tute wašnje system njeprawdy stabilizowała. Zo su duchowni wodźerjo rozswětlerskeho hibanja 18. a 19. lětstotka přewažnje jara přećiwokřesćanscy byli, ma z tym historiskim zaprajenjom křesćanstwa na polu socialneje sprawnosće činić. Z wumóžnika Chrystusa su krala Chrystusa činili, kiž je prěnjotnje kralam po boku, za kotrychž maja so potom chudźi ludźo woprować, hač we wotročstwje abo we wójnje.

 

Tohodla njetrjeba so w 21. lětstotku žadyn křesćan za swoje socialistiske ideale wusprawnosćić, ale skerje tón wěriwy, kiž kemši chodźi a njedźiwajcy toho přiwisnik starych njesprawnych poměrow je.

Cyrkwinske wuklukowanje

8. September 2008

Po wotměnjacym kóncu tydźenja we Wostrowcu a na dnju Saksow w Grimmje sym zaso nazhonićiši – hladajo na katolske přenocowanišća. Sprěnja sym hóstny dom klóštra Marijiny doł dožiwił. Přirodna wokolina při Nysy je pře wšu měru romantiska, a tež rańše kemše w klóšterskej cyrkwi zhromadnje z mniškami bě hnujace dožiwjenje. Ale zo dyrbiš tule takrjec „na kóncu“ swěta jako přewodnik za přenocowanje w prostej dwójnej stwě nimale štyrceći eurow zapłaćić, potajkim płaćiznu za jednu wosobu kaž w porjadnym małym hotelu w wulkim měsće, pokaza na wobchodnisce wušikny katolski kapitalizm J.

 

Porno sekularnemu hotelej dyrbiš jowle w jědźerni sam blido wotrumować, zo bychu woni personal lutować móhli. Zo sym wot druhich hosći při pobyće nowe skandalozne přikłady za njemoraliske materielne wuklukowanje přistajenych w (druhich) katolskich institucijach zhonił (powšitkowny tarif je cyrkwinskej wyšnosći wočiwidnje cuze słowo), so hodźi do wobraza: Hdźež hosćo wjac płaća a personal mjenje koštuje, ma cyrkej swój dwójny plus …

 

W katolskim domje pola Grimmy je so hišće namołwa přidružiła, sam łožo wotćahnyć. To hišće wjace personala lutuje … Zo w tajkich katolskich přenocowanišćach tež jako mandźelski porik stwu z łožomaj z mjezsobnym wotstawkom wot minimalnje dweju metrow dóstanješ, sym sprawnje prajene někak wočakował J. Zo sy nuzowany, rano zahe a jenož krótki čas snědać, pak nic, ale to poprawom słuša k logice, bjez wulkeho serwisa swětnych ludźi wubrawać, hačrunjež smy tute domy ze swojimi (nic jenož cyrkwinskimi) dawkami sobu financowali.

 Ale čłowjek ma čas žiwjenja wuknyć: Ja ženje wjac w katolskich hóstnych domach njepřenocuju.

Derjeměće z Hartzom IV?

1. Juni 2008

Na aktualnej debaće krajneho sejma wo chudobje w Sakskej a Němskej steješe zaso hižo lěta dołho znate přećiwstwo w srjedźišću: Jedni praji, přijimar Hartza IV njemóže z tajkej skromnej měsačnej statnej podpěru wuńć a swoje dźěći porjadnje zežiwjeć. Druzy stejišćo zabjeru, zo bychu te pjenjezy za wšitke zakładne potrjeby žiwjenja dosahali, bychu-li potrjecheni zlutniwje hospodarili. Što nětk trjechi? Woboje – zdźěla.

 

Moja kuzina w Berlinje, samostejaca mać dweju dźěsćow a woprawdźe perfektna hospoza, cyle wotewrjenje praji, zo so jeje swójbje z Hartzom IV derje wjedźe. Wona sama bě prjedy přijimarka socialneje pomocy a je měnjenja, zo je so situacija mjeztym pjenježnje polěpšiła. Na druhim boku so wšitcy wědomostni eksperća wulkich spomóženskich zwjazkow Němskeje jasnje wupraja, zo Hartz IV njewotpowěduje žiwjenju na socialnokulturnym eksistencnym minimumje.

 

Štóž derje warić móže, z mjenje pjenjezami wuńdźe hač tón, kotryž přima za hotowymi jědźemi w hłubokochłódźenskim kašćiku. A štóž njeje ženje derje zasłužił, zamóže ze skromnymi wuměnjenjemi lěpje wobchadźeć hač dotalny načolny přistajeny srěnich lět, kotremuž dyrbjachu wupowědźić, přetož je jeho zawod zbankrotnił.       

 

Niwow socialneje kultury je w kóždej domjacnosći hinaši: Štóž wjele ze swojimaj rukomaj na nohi staji (kaž moja wušikna kuzina), z mjenje statnej podpěru wuńdźe hač čłowjek bjez tajkich kmanosćow abo tež zaměrneje wole, sej tajkule kompetencu wšědneho žiwjenja přiswojić. A tohodla maja drje ći eksperća prawje, kotřiž twjerdźa, zo přerěznemu přijimarjej Hartza IV tuta podpěranska sadźba njedosaha. Njedźiwajcy toho je to wulke wužadanje wšěch politiskich stron, skónčnje sej wo přićinach zahubneho wuwića zapadnych towaršnosćow přemyslować, zo so wobknježenje elementarnych technikow za wšědne přežiwjenje dale a bóle zhubja, haj zo smy w našej towaršnosći dale a mjenje samostatnje přetraćakmani.

 

Jeli to tak dale pońdźe, trjeba w přichodźe kóždy wobydler našeho kraja na jednym boku socialneho dźěłaćerja, kotryž jemu wšědny dźeń rjaduje, a na druhim boku psychologa, kotryž přez rozmołwy depresije wotwobara. Přirunujo z tym je cyła debata wo Hartzu IV jenož předhra poprawom trěbneje diskusije, kak móhła towaršnosć derjemějerstwa w 21. lětstotku dołhodobnje stabilnje fungować.