Archive for the ‘načasna filozofija’ Category

Za tydźeń serbsce nawuknyć – tak budźe Łužica dwurĕčna 😊

2. Oktober 2017

Britiskaj dwójnikaj pokazujetaj nětkole, kak móžeš w běhu tydźenja serbsce nawuknyć.

https://www.deutschlandfunknova.de/beitrag/sprachen-lernen-mit-matthew-und-michael-youlden

Tak móže Łužica skónčnje dwurĕčna bywać 😎. Dotalny model 2plus pomha serbskim dźěćom, w běhu 10-12 lět swoju maćeršćinu wotwuknyč, z wonym nowym modelom sčinimy z Němcow w běhu tydźenja Serbow 😉 (wšako tež tutaj mnohorěčnaj bratraj prajitaj, zo rěka nawuknjenje rěče přiswojenje swójskeho myslenja a začuwanja), a Serbja móža Serbja wostać.

Tež problem z wučerjemi je rozrisany: Najprjedy nochcyše stat hižo dosć wučerjow za mjeńše serbske rjadownje k dispoziciji stajeć. Wotmołwa knjenje Ludmile Budarjoweje a druhich Serbow: Čińće z našimi dźěćimi Teamteaching, za to trjebamy pak dweju wučerjow za rjadownje. Pjatk w SN praješe knjeni Budarjowa, zo tych wučerjow docyła njeje. Potajkim je faktisce wšo preč: serbske rjadownje a Teamteaching.

Němcy bychu prajili: Stunde Null. 2plus na smjećišćo serbskich stawiznow, zrowastanjenje A-rjadownjow a nowotarske modele za přidružnikow kaž tónle jowle na Deutschlandfunk.

Zapłać Bóh Markej Njekej za pokiw! ✌

Wolić hić

24. September 2017

Dźensa móžemy wolić hić. Snadź hladajo na nimale nazymske temperatury nic kaž ludźo z pjera Heinricha Zille. Wuhladach jich wčera w Maxa Liebermannowej wili napřećo swětosławnym Berlinskim přibrjóžnym kupjelam, załoženym před 110 lětami při wonym jězorje z wodu Habole.

Swoje prawo, zjawnje so kupać, je sej ludnosć němskeje stolicy brała, doniż njeje wyšnosć jej kupjele twariła. Potom přesadźachu krok po kroku přećiwo policiji kupansku modu po swojej woli, tež třiróžkate kupanske cholowy. Masy so kupacych mylachu ze swojim harowanjom bohatych susodow (tež Liebermanna), kotřiž so 1912 z protestnym listom wobarachu – podarmo.

Runje ludźo bjez wulkeho zamóženstwa dóstawaja prawo na postajenje swojeho žiwjenja jeničce na tutym puću: z nałožowanjom swojeho prawa. Dźensa směmy tež we Łužicy wšudźe so kupać, kaž nam so chce. A rozsudźić, štó ma kotru móc, ramik našeho wšědneho žiwjenja sobu postajować.

Čestnohamtske dźěło w Serbach – jenož hišće kwakla? Forum SN a Domowiny za wšě generacije

12. September 2014

Forum SN-Čestnohamtske dźěło

Sakske uniwersity z přikładom za wyše statne přiražki serbskemu ludej

18. Oktober 2013

Sakske uniwersity su so ze statnym ministerstwom za wědomosć na zrěčenje wo přiražkach dojednali, kotrež wysokim šulam w swobodnym staće štyri lěta dołho wurunanje wšěch přidatnych kóštow kaž poywšenje mzdow po płaćacych tarifach zaruča. Hladajo na našu stajnu pjenježnu mizeru w Serbach, hdźež dotal ani k awtomatiskemu wurunanju inflaciskeje raty dóšło njeje, staji so wězo prašenje: Čehodla je tajkeho rozdźěla we wobchadźenju z uniwersitami a serbskimi institucijemi a projektami?

Cyle wothladajo wot toho, zo rozsudźi na polu kubłanja kóždy zwjazkowy kraj sam a w zwisku ze Serbami cyłk dweju krajow a zwjazka, štož je kusk wjac mjezsobneho wothłosowanja. Rozsudny dypk pak je: Stat je přeco bóle wulkomyslny, hdyž ma zaćišć, zo smě faktisce wužiwanje přiražkow sobupostajować. Tak su uniwersity k cilowemu dojednanju zwólniwe byli, w kotrymž su so wone k docpěću konkretnych zaměrow zawjazali.

Snadź by to móžny puć k přewinjenju njedowěry statneje strony Serbam napřećo był – so na konkretne zhromadne cile dojednać, kotrež Serbam tyja. Na přikład hladajo na rozšěrjenje dwurěčnosće we Łužicy atd. Dotal stejitej w zjawnej diskusiji přeco jenož serbska awtonomija a němske cuzoknjejstwo jako antipodaj. Při wšěm pak dawa hišće třeći puć: dialog wo zhromadnym wobkrućenju naprawow a zaměrow, z kotrymiž so kulturna awtonomija Serbow z přewodom stata krok po kroku zwoprawdźa.

Dwukolijatosć při planowanju přichoda – bjez toho tež w serbskich naležnosćach njeńdźe

20. September 2013

Dwukolijatosć słuša k žiwjenju. Ja chcu na přikład hač do 67 + x něhdźe na dźěło chodźić, ale mam zrěčenje ze zawěsćernju za powołanjanjekmanosć, wšako ženje njewěš, hač Bóh tón knjez ći stajnje trěbnu strowotu dawa. So wě, zo móžeš wjele za swój staw činić – z disciplinu jěsć a pić, so dosć hibać, na dušinu runowahu dźiwać –, ale nichtó nima swoje žiwjenje dospołnje w horšći.

Štož za jednotliwca płaći, ma tež towaršnosć wobkedźbować, potajkim tohorunja naš mały serbski lud. Smy jako Domowina wobkrućili, zo wojujemy přećiwo dalewjedźenju brunicoweje jamy Wochozy. Ale jeli by tola k přesydlenju dóšło, potom předleži dźakowano župje z „koncepciju k pozbudźenju a wožiwjenju serbskeje rěče a kultury w Slepjanskej wosadźe / wosom wsow – jedna wosada“ baza za dalše zhromadne přežiwjenje jako Serbja w potrjechenym regionje.

To samsne dyrbimy skónčnje hladajo na financowanje serbskich institucijow / projektow na wědomje brać: Tež tule bjez dwukolijatosće njeńdźe. Na jednym boku so wo zdźerženje pjenježnych srědkow scomter wurunanjom inflaciskeje raty zasadźować, na druhim boku trjebamy priority za wšě pady. Pawšalna sada „Ničo njeje njeparujomne“ derje klinči, ale dale njepomha.

Nimo toho ma tajkale dwukolijatosć kreatiwny pódlanski efekt: Jeli sej – runja rozestajenju wo brunicy na posedźenju zwjazkoweho předsydstwa we Wochozach – wo prioritach přemyslujemy, móhli snadź ke konkluziji přińć, zo njeje zdźerženje status quo na žadyn pad zmysłapołne a zo trjebamy hinaše rozdźělowanje srědkow hladajo na načasne potrjeby – tež hdyž k powyšenju cyłkowneho etata dóńdźe.

Pledoyer za kosmateho muža a kultiwowanje rozdźělow na (serbskim a druhim) swěće

2. August 2013

Je jenakosć wšěch ludźi zaměr wuwića čłowjestwa? Před štyrjomi lětdźesatkami je hižo Jakob Böhme hustodosć wo rajskim stawje androgynity pisał. Dźensa čini producent truhadłow mjezynarodnu kampanju za njekosmatych muži. „Argument“: Žony chcedźa muži tajkich měć, kaž wone same su.

Hdyž pak dokładnje do wuslědkow woprašowanja hladaš – hlej deleka link k rozprawje SZ wo tym –, spóznajes, zo to tak njetrjechi: 22 procentow žonow pozdatnje muži dospołnje bjez kosmow na koži preferuje – wotličiwši wšě lesbiske a aseksualne žónske resp. přeswědčene knježne dyrbiš snadź maskimalnje při kóždej dźesatej heteroseksualnej žonje z tajkim radikalnym přećom kalkulować :-).

Hładkowanje je drje powšitkownje jedyn trend našeje doby, ale druhi – wotpowědujo wěčnemu principej dialektiki – rěka pěstowanje rozdźěla: To pokazuje přiběraca ličba muži z „brodu třoch dnjow“. Nimo toho njebě Hadam po bibliskim wobrazu androgynski, ale muž, kotremuž je so bjez žony wostudźiło.

Jenakosć je wućek z napjatosćow rozdźělow a zdobom garant za wostudłosć w přichodźe. Tohodla podpěruje folklora hru z jasnje rozdźělnymaj splahomaj, a ze samsnych přičin chcemy regionalne rěče a lokalne dialekty runja specifiskim drastam a nałožkam tež přichodnje pilnje pěstować. Tak wostanje – tež serbski – swět zajimawši, płódniši a kreatiwniši hač pod wliwom globalneho jenakowanja.

Rozprawa SZ wo kampani Gillette:

http://www.sz-online.de/nachrichten/gillette-will-jetzt-jedes-haar-2631359.html

Serbja su swobodniši – bjez klišejow

25. Mai 2013

K najhusćišo wužiwanym předsudkam słuša wuprajenje, zo Němcy pozdatnje woblubowani njejsu. Tola woprašowanje BBC po cyłym swěće to nawopačne pokazuje: Němska je najwoblubowaniši kraj swěta – čitajće tule zajimawu aktualnu powěsć.

Wjele so piše wo SED a Serbach po wójnje. Ale tež to namakamy:  Der sächsische Landtag beschloß auf Antrag der SED-Fraktion im Frühjahr 1948 ein „Gesetz zur Wahrung der Rechte der sorbischen Bevölkerung“, und Altkommunist Wilhelm Koenen, Erster Sekretär der sächsischen Partei-Organisation, erklärte es zur „Ehrenpflicht eines jeden Deutschen“, die „bisher im Schatten gestandene schöne Blume der sorbischen nationalen Kultur in die Sonne zu stellen“ — zur „Verschönerung unseres gemeinsamen Vaterlandes Deutschland“. A štó to cituje? Nic „Neues Deutschland“, ale zapadnoněmski powěsćowy magacin „Der Spiegel“ w lěće 1974 – čitajće tule smjerćzajimawu rozprawu „Špihela“ wo Serbach w NDR.

Kardinal Meisner ma w němskej zjawnosći image zezadkarja – nimale wšitke medije čujachu so nětk zaso w tutym widźe na duchowneho wobkrućene. Žurnalisća su so na jeho interviewje wo towaršnostnych prašenjach postorkowali – čitajće tule prowokantne tezy w originalu. – Na kongresu re.publica blogowacych ludźi staj Tanja a Johnny Haeusler njedawno w narěči prajiłoj, zo trjebaja ludźo z dźěćimi prěnjotnje wjac chwile město dale a fleksibelnišich modelow dźěłoweho časa a poskitkow pěstowarnjow zo by dyrbjała jedna mzda za zežiwjenje swójby dosahać. Hladajće tule widejo z jeju narěču, za kotruž staj na městnje a w syći njesměrnje wjele přihłosowanja žnjałoj:

http://www.youtube.com/watch?v=PDYEl62g1b8 – Wjele rozdźěla pak mjez reakcionarjom a supermodernymi njeje :-).

Tohodla: Swobodne žiwjenje zwonka zakótwjenja we wopačnych klišejach je móžne. Runje w Serbach, hdźež su ludźo tradicionelnje bóle na praktiske aspekty hač na wulke ideologije wusměrjeni, kaž je tež SEDnikam – hlej přinošk Špihela – pozdźišo switało :-).

http://de.wikipedia.org/wiki/Johnny_Haeusler

http://www.re-publica.de/about

Kniha za staršich, zo bychu wobchadźenje dźěći z internetom lěpje rozumić móhli: http://netzgemuese.com/ (awtoraj: Tanja a Johnny Haeusler)

PS.: Dźakuju so facebook-přećelce Kristin za pokiw na widejo Haeuslerec mandźelskeju.

Konkluzije z politainmenta Pawka za serbsku strategiju w 21. lětstotku

19. Mai 2013

Štóž pjatk do swjatkow młodych ludźi na politisko-filozofiski wječork přeprošuje, je jara zmužity abo móže so na syć sympatizantow spušćeć. Za Pawk wočiwidnje woboje přitrjechi (mjeno je program: pawčina rosće :-)), dwaj ducentaj zajimcow zbliska a zdaloka, z kolesom ze serbskeje (Chrósćic) abo z awtom z němskeje stolicy (Berlina) přišedši stej tak dołho na tworjenju měnjenja wo serbskim přichodźe sobu skutkowałoj, doniž njeje wonka ćma było (hlej posledni post). Mjeztym zo su směrki padali, je w korčmje wobdźělnikam na diskusiji switało, kak by móhło ze Serbstwom dale hić.

Što rozeznawa wuměnu měnjenja ludźi pod 35 lětami wot ćežišćow rozprawow we – wosebje ćišćanych – serbskich medijach? Sprěnja: Tak mjenowana strukturna debata žanu rólu njehraje. Nawopak, tule móže młoda žona bjez napřećiwjenja prajić: Wjac pjenjez njebudźe, dyrbimy rozsudźić, što je z našeho wida mjenje abo bóle wažne. Tohodla njeje „skrótšenje“ w tutym kruhu ze słowom, kotrež refleks wotwobaranja budźi. Zdruha: Rěč je najwažniši kriterij za žiwe Serbstwo, to móžeš w Drježdźanach kaž we Worklecach žiwy być. Kompleksy mjenjehódnoty někotrych staršich ludźi, kiž hdy a hdys chabłaja, hač smědźa w Konsumje serbsce rěčeć, pola młodych njenamakaš. Střeća: Prašenje Domowina abo sejmik so tule faktisce njestaja – třěšny zwjazk Serbow je jako samozrozumliwa realita připóznata, „sejimik“ ma skerje image iluzije, kotruž poprawom nichtó njetrjeba.

Politisce su woni runja swojim rowjenkam samsneje generacije z druhich europskich narodow pragmatikarjo: Politiski swětonahlad je mjenje wažny hač praktiski efekt. Tohodla njeje tež jich kritika na Domowinje a serbskim politiskim žiwjenju ideologiskeho, ale konkretneho razu: Hustodosć je přewjele runinow na rozsudach wobdźělenych, doniž so ničo njestanje. Jednotliwc lědma wě, kotre konkretne móžnosće wón ma, wliw wukonjeć atd. Město pytanja za wulkim cyłotnym konceptom radšo wjac efektiwnych kročelow!

Iniciatiwne skupiny přińdu a woteńdu, rěkaše pjatk w kole Pawka: Štó dźensa hišće wo Wěteńčanskej iniciatiwje wě, kotraž je předołho wo smjerćwažnych globalnych kubłanskich konceptach debatowała, město toho zo bychu woni załoženje swobodnych serbskich šulow nastorčili. To samsne płaći za „sejmikarjow“, kotrychž njepraktikabelne ideje budu tohorunja za něšto lět zabyte. A za čo trjebamy serbske šulske towarstwo, kiž so wo pěstowarnje stara, ale k serbskej šulskej syći ničo njepřinošuje? Mjenje abstraktnje skiwlić, wjac konkretnje činić – to je dewiza generacije, kotraž budźe přichodnje dóńt serbskeho ludu postajeć. Naša womłodźena Domowina móže jim jako partnerka poboku stać – kaž na tutym zarjadowanju we Worklečan korčmje.

Swjatki su swjedźeń ducha a rěče. Swětny wječork Pawka je so derje k nabožnemu wjerškej hodźał. Tohodla na kóncu – kaž je w tutym blogu z wašnjom – něšto politisce njekorektneho 🙂 jako přidawk: Nimale wšitcy młodźi Serbja, kotřiž swoju maćeršćinu přichodnej generaciji dale dawaja, su podjanscy, čłonojo katolskeje cyrkwje. Tohodla stejimy při wšej pluraliće před wužadanjom, tež klasiski zwisk narodneho a nabožneho žiwjenja na načasne wašnje dale pěstować, přetož bjez toho by Serbstwo njedźiwajcy wšěch politiskich prócowanjow woprawdźe zašło.

Ani identitu ani awtonomiju! Ale pytanje: Kotre „narodne“ znamjenja přichodnje změjemy?

10. Mai 2013

Runja „awtonomiji“ (hlej přinošk njedawno w blogu) je tež „identita“ tajki wopačny načasny mytos. Wón je přejara na samlutkeho indiwiduuma wusměrjeny, kiž je ze sebjeinscenaciju resp. tworjenjom rjaneho samowobraza zaběrany. Wobě zapřejeći stej wuraz wotwobaranja pozdatnje njepřećelneho swěta. Mały lud pak trjeba duch kooperacije ludźi, kotřiž chcedźa swój rěčny a kulturny přichod jako zhromadny projekt twarić.  

Štóž pola „StayFriends“ za šulskimi towaršemi pyta, kotrychž tři lětzdźesatki widźał njeje, by bjez mjenow pod wobrazami problemy měł, wšěch spóznać. Tak sym na přikład we wobliču swojeho naslědnika w zastojnstwje šulskeho rěčnika rysy mjezwoča woneho Michaela, z kotrymž sym tehdom lěta dołho w zastupnistwje šulerjow wusko hromadźe dźěłał, hakle zaznał, po tym zo sym jeho mjeno wuhladał.  

Naša eksistenca njeje něšto identiskeho, ale transformacija – wuwićowy proces. Hdy je čłowjek dozrawjeny, je filozofiske prašenje. Jedni praja, w srěnich lětach, druzy měnja, zo budźe to w smjerći. W nabožinje hraje słowe „podaće“ wažnu rólu, kotrež so hdys a hdys wopaki jako „sebjezaprěće“ rozumi. „Žiwjenje dźe dale“, kaž tež rjany spěw Měrćina Weclicha rěka, njewoznamjenja, stare wěcki wotbyć, ale jako humus za něšto noweho.

Mudri stari ludźo praja hustosć, konfrontowani z hinašim žiwjenskim wašnjom wnučkow: Je hinašich časow; štož je w našich młodych lětach prawje a samozrozmliwje było, njetrjeba dźensa měritko być. „Prjedy hač woteńdźeš“ njeje jenož melancholiska namołwa, wšo dokumentować a w archiwach składować, štož hišće je a bórze hižo njebudźe. Ale hišće bóle prašenje: Kotre „narodne“ znamjenja přichodnje změjemy?

Wulki pjatk 2013 w sněze – ćiche rozmyslowanje wo kulturje dowěry a njedowěry w Serbach

29. März 2013

Z woknom won hladajo widźiš, zo najzymniši nalětnik wšěch časow na kóncu sčasom do jutrow hišće wjele sněha přinjese. To znajmjeńša dołholětnemu prawidłu wotpowěduje: Hody 2012 smy pře wšu měru miłe wjedro měli, susodźa su patoržicu grilowali, a nětkole nas k jutram to nawopačne wočakuje. Njedźiwajcy toho přeju křižerjam dobre přihoty a jim palcy tłóču, zo budźe jutrowńčku snadź tola něšto stopnjow wjac …

wulki_pjatk_1

Wulki pjatk je tež ćichi pjatk. Najwjetši čas za rozmyslowanje wo rěčenju a mjelčenju. Cyły tydźeń je w medijach wjele kritikow redakcije Serbskich Nowin, zo njejsu delegaća hłowneje zhromadźizny dosć diskutowali. Bě pak mjez druhim wjacorych přinoškow k šmórnjenju župneje pawšale, pobrachowacemu młodźinskemu koordinatorej a zakónčenju debaty wo sejmiku. A k wšěm druhim palacym prašenjam je so předsyda Domowiny w swojej narěči wuprajił – a hdyž wón potom při wólbach 96,5 procentow hłosow dóstanje, rěka to wočiwidnje, zo ludźo jeho analyzy a zaměram přihłosuja.

wulki_pjatk_2

Na stronskich zjězdach knježi njepočink, zo chcedźa so wšitcy kandidaća za wšelake gremije do toho w generalnej debaće słowa jimać, zo bychu tak za sebje wabić móhli. Potom wěmy, zo je kóždy za měr, socialnu sprawnosć, dobru komunikaciju a chce so wězo z połnej paru za lěpši swět zasadźować. Nětk so Serbske Nowiny na tym postorkuja, zo tajke něšto wobćežneho w Domowinje z wašnjom njeje – bohudźak!

Samo mi připućowarjej su nimale wšitcy kandidaća znaći byli – wěm, čehodla jednych wolu a druhich nic. A ći, kotřiž su mje wolili, su sej něšto při tym myslili, a ći, kotřizž njejsu mje wolili, tohorunja. Zmysł narěčow njeje, zo kóždy k wšemu něšto do swěta pušći, ale zo su wone z nastorkom za tworjenje aktualnych a přichodnych rozsudow. Hłowna zhromadźizna njeje talkshow a Domowina njeje debatowanski klub. Smy cyły dźeń wuradźowali a wothłosowali – štóž chce to w nocy při piwje abo winku pokročować, ma swobodu to činić.

wulki_pjatk_3

K směcham pak su poroki z erta ludźi, zo pozdatnje njebě dosć čiłeje diskusije, kotřiž sami njejsu so słowa jimali. To samsne płaći za wumjetowanje, zo je Domowina něšto wopačne wobzamknyła, z pjera muža, kiž njeje k hłownej zhromadźiznje přišoł.

So wě, zo sym jako kandidat za wšě pady na to přihotowany był, sebje samoho předstajić a prajić, što chcu wosebje k dźěławosći zwjazkoweho předsydstwa přinošować. Po pjeć lětach a hladajo na stajnje stupacu ličbu čitarstwa bloga Piwarca móžu tak a tak wot toho wuchadźeć, zo ludźo wědźa, što ja chcu. Wšěch młodych kandidatow z Delnjeje Łužicy wězo dotal wosobinsce znał njejsym, ale mějach dowěru k župje, zo su woni nam dobrych ludźi pósłali, a tohodla sym jich mjena nakřižował.

A tež tajka dowěra k intaktnej demokratiskej kulturje słuša. Na njedowěrje móžeš drje zwady  natwarjeć, ale nic kooperaciju. Hdyž knježi w swójbje njedowěra, je cyła zhromadnosć skažena. Tohodla njesměmy na posołow njedowěry poskać, přetož jich poselstwo je rozkora. My pak chcemy na kóncu debatow kreatiwny konsens namakać.