Archive for the ‘načasna filozofija’ Category

Nowy narodny projekt: Jazykowe „r“

18. November 2017

Zo Češa, hdyz zdaloka Serbow w bjesadźe słyšaja, mysla, zo su woni Němcy, ma nimo dale a bóle přeněmčeneje fonetiki tež něšto z jazykowym „r“ činić, kotrež hižo nimamy. Klaws Thielmann z Chasowa wopisuje w aktualnym kónctydźenskim wudaću Serbskich Nowin rozpad słowjanskeho zynka serbšćiny w běhu jedneje generacije. A wón namołwja, specifiski duch a raz serbšćiny zaso zaměrnje pěstować – jako kubłansku iniciatiwu.

To je dobra ideja za nowy zhromadny narodny kubłanski projekt wšěch Serbow Hornjeje a Delnjeje Łužicy, cyle njewotwisnje wot toho, hač widźa Domowinu abo sejmik jako ludowe zustupnistwo. Při tym je tež wšojedne, štó dotal kotry kubłanski model na šulach podpěruje. Snadź móža Delni Serbja hornjoserbskim bratram a sotram w tutym projekće samo rěčnje pomhać, wšako je w staršej generaciji Delnjeje Łužicy jazykowe „r“ po mojim zaznawanju hišće kusk bóle rozšěrjene.

Thielmann je dołho w swěće po puću był – „jako so do domizny wróćich, bě so serbšćina přeměniła.“ Štož je jemu napadynło: „Tež serbšćina měješe wězo słowjanski zynk, tehdy, we wonym času. Tajku serbšćinu zrědka hišće słyšiš, ani w serbskim rozhłosu, chiba w rozmołwje ze staršimi Serbami. Do serbšćiny je so sylny němski akcent zadobył. (…) Serbska kultura na hračkach steji. Wona wšak je wjac hač spěwy, reje, bajki, jutrowne jejka a křižerjo. Naša serbskosć je tež a skerje wašnje myslenja a mjezyčłowjeskeho wobchada, socialna zwjazanosć. Zwuraznja nazhonjenja a bytosć ludu, zrosćene w tysaclětnych stawiznach. A wšitko to so w rěči špiheluje (…)“ Abo nic wjac …Jeho facit: „Ze serbskimi słowami němsce rěčeć njepřinjese nadhódnoty.“

Tohodla je „wožiwjenje słowjanskeho zwuka“ bytostne prašenje w kubłanju. Při tym móža nam snadź nowi wučerjo z Čěskeje pomhać. Hdyž budźemy wo lěpšim spěchowanju maćernořěcnych dźěći wuradźować, prašenje słowjanskosće serbšćiny k tomu słuša. Kompetenca wšěch kubłanskich strategow – ze Serbskeho šulskeho towarstwa, Rěčneho centruma Witaj, z kruha kubłarjow a wučerjow, spěwarjow, lajskich dźiwadźelnikow atd. je prašana.

W interneće je wjele widejow, kotrež při nawuknjenju jazykoweho r pomhać slubja. Snadź móžemy jowle pokiwy na pomocliwe wideja za přiswojenje tutoho r resp. powšitkownje słowjanskeho zwuka w serbšćiny nazběrać. Móžu so hišće derje na natočenja starych serbskich dialektow w muzeju wotbagrowanych wsow w Nowym Rogowje dopomnić. To najwažniše pak je wobnowjenje wotzamknjenych serbskorěčnych rumow, hdźež njeje němčina a jeje zwuk prezentna.

So wě, zo njetrjebamy we wšěm perfektni być. Tež swětosławny něhdyši čěski prezident Václav Havel njemóžeše čěske „ř“ wurjekować.

Po debaće w ZP: Kubłanski wuběrk Domowiny ma nadawk, 2plus praktisce přewinyć – na dobro maćernorěčnych dźěći a serbskich swójbow

11. November 2017

Facit diskusije wo 2plus na zjawnym posedźenju zwjazkoweho předsydstwa (ZP) pjatk, 10. nazymnika 2017, na załoženskej žurli Domowiny w dźensnišim wobydlerskim domje Wojerec: Nichtó njeje wčera na Piwarskej hasy 1 wuprajenju Piwarca znapřećiwił, zo njeje kubłanski system 2plus reparujomny.

Wopodstatnjenje: Hižo před dźesać lětami su ewaluacije dopokazali, zo je 2plus na škodu maćernorěčnych dźěći. Njeje so radźiło, bracham „modela“ wotpomhać – z dale a mjenje wučerjemi to docyła móžno njebudźe. Tohodla přewza kubłanski wuběrk třěšneho zwjazka nadawk, zhromadnje z fachowcami nowu strategiju serbskeho kubłanja tworić.

Tež na fachowym dnju 2plus njedawno w Chrósćicach su so njelěpšiny tutoho systema za serbskich šulerjow we wšelakich skupinach tematizowali. Na kontrowersne wašnje mjez wučerjemi. W tutej diskusiji dotal docyła njewobkedźbowani su serbscy starši, kotrychž maja serbske šule při serbskorěčnym kubłanju dźěći podpěrować. Tohodla je so Piwarc znowa za namjet Bosćija Handrika wuprajił, serbsku staršisku iniciatiwu załožić.

Debata wo 2plus njeje konflikt mjez Serbami a statom, ale nutřkownoserbske rozestajenje. 2plus njeje wunamakanka ani kultusoweho ministerstwa ani sakskeje kubłanskeje agentury, ale – hdyž wuprajenja Bjarnata Cyža sćěhuju – Ludmile Budarjoweje. Domowina njeje ženje wobzamknyła, zo je 2plus něšto dobre, ale wot spočatka sem rozsudźiła, jón kritisce přewodźeć. Cyž referowaše wčera wo wobmyslenjach, kotrež su so w běhu lět přeco zaso jewili – zo steja serbske dźěći pod ćišćom přeněmčenja přez němskorěčnu dominancu w 2plus-kubłanju.

We wobšěrnej pjatkownišej debaće je wučerka na dotal pobrachowacu wuměnu mjez serbskimi wučerjemi serbskich šulow wo wšědnych problemach skedźbniła. Je potajkim dosć a nadosć nadawkow a dźěła, kotrež nic jenož kubłanskemu wuběrkej do rukow hlada. Tajki wopačny kubłanski system je kaž tankowc na wopačnej čarje. Tón tak chětř wobroćić njemóžeš. Najebać to z toho wuchadźam, zo běše to posledni fachowy dźeń 2plus. W běhu tutoho šulskeho lěta dyrbi so nowy puć namakać.

Premjera staršiskeho wječorka w Chrósćicach do fachoweho dnja běše lětsa dobry signal za zapřijimanje zajimcow. Ja so dźakuju sakskej kubłanskej agenturje a Bosćijej Handrikej a Rěčnemu centrumej RCW a dr. Beaće Brězanowej za zmóžnjenje platformow rozjimanja zasadnych kubłanskich prašenjow. Na tym da so natwarjeć.

Piwarc je wčera na prašenje SN k rěčnej analyzy resp. strategiji prajił: Njeznajemy „nakromne kónčiny“, za nas steji kóždy region ze swojimi specifikami w srjedźišću. Móžu sej předstajić, zo změje 2plus zestawy šulerjow dla snadź z městnami w narańšich Serbach abo druhdźe přichod. Wo tym dyrbimy z regionalnymi akterami rěčeć. Wšudźe pak, hdźež je maćernorěčnych dźěći, njech budźe 2plus tak chětř kaž móžno nimo. Dokelž njeje nichtó we Wojerecach wuprajenju wučerki znapřećiwił, zo 2plus ženje na maćernorěčne dźěći wusměrjeny njeběše.

Přidawk Piwarca k diskusiji: Wězo wěmy, zo chcychu strategojo 2plus z tutym modelom dźěći druheho pochada wukmanjeć, maćernorěčny niwow docpěć. Wotpowědne naroki buchu lěto a dale znižene, doniž njejsu je faktisce spušćili. Wot tutoho časa njeje 2plus hižo imaginarny wuchowar serbskich šulow přez zwyšenje ličbow šulerjow, ale tótka Serbstwa přez asimilowanje serbskorěčnych rumow.

Domowina eksistuje 105 lět, 2plus 16 lět. Ja wočakuju pohrjeb 2plus do 106. róčnicy narodneje organzacije. Potom njebudźe spominanje kaž lětsa, ale swjedźeń.

Po wólbach přińdu wjelki – literarne žiwjenje Handrija z pjera Piwarca

28. Oktober 2017

Druhi „mini-roman“ Piwarca w nazymniku wuńdźe. Tajki žanr je přećiwk w sebi a wotpowěduje z tym našemu časej. A štó čita dobrowólnje dlěje hač hodźinku? Wjac za tajku lekturu trjeba njeje. A nic wjac hač 0,99 €.

W druhim kusk tołšim rjedźe porno prěnjemu póńdźe wo wjelki. Hač budźe do toho hižo w realiće prěni Róžeńčan wjelk zatřěleny? Budźemy widźeć. Prěnja knižka, kotraž da so dale tule skazać (po přepokazanju je knižka w běhu jednoho dnja na portalu pod „Meine Texte“ přistupna za download)

http://bestselleridee.de/text_pool_detail.php?id=299#.WeIfyztCRLM

wopisuje puć k swojoraznej wotmołwje – „Handrij a jeho rěčna rewolucija“– na wuslědki wólbow a dalše wobstejnosće we Łužicy.

To je takrjec pospyt live-literatury, literarneje fantazije na pulsu přitomnosće. W srjedźišću steji młody kadla Handrij – wězo scomter swojej přećelku Hanku. Wjele wjesela w serbskej časowej mašinje, kotraž běži najprjedy paralelnje k časej, ale přichodny wotběh je wotewrjeny.

Waše namjety za dalše kročele Handrija w žiwjenju su přeco jara witane, ale hač je přewozmje, njemóžu garantować.

Za tydźeń serbsce nawuknyć – tak budźe Łužica dwurĕčna 😊

2. Oktober 2017

Britiskaj dwójnikaj pokazujetaj nětkole, kak móžeš w běhu tydźenja serbsce nawuknyć.

https://www.deutschlandfunknova.de/beitrag/sprachen-lernen-mit-matthew-und-michael-youlden

Tak móže Łužica skónčnje dwurĕčna bywać 😎. Dotalny model 2plus pomha serbskim dźěćom, w běhu 10-12 lět swoju maćeršćinu wotwuknyč, z wonym nowym modelom sčinimy z Němcow w běhu tydźenja Serbow 😉 (wšako tež tutaj mnohorěčnaj bratraj prajitaj, zo rěka nawuknjenje rěče přiswojenje swójskeho myslenja a začuwanja), a Serbja móža Serbja wostać.

Tež problem z wučerjemi je rozrisany: Najprjedy nochcyše stat hižo dosć wučerjow za mjeńše serbske rjadownje k dispoziciji stajeć. Wotmołwa knjenje Ludmile Budarjoweje a druhich Serbow: Čińće z našimi dźěćimi Teamteaching, za to trjebamy pak dweju wučerjow za rjadownje. Pjatk w SN praješe knjeni Budarjowa, zo tych wučerjow docyła njeje. Potajkim je faktisce wšo preč: serbske rjadownje a Teamteaching.

Němcy bychu prajili: Stunde Null. 2plus na smjećišćo serbskich stawiznow, zrowastanjenje A-rjadownjow a nowotarske modele za přidružnikow kaž tónle jowle na Deutschlandfunk.

Zapłać Bóh Markej Njekej za pokiw! ✌

Wolić hić

24. September 2017

Dźensa móžemy wolić hić. Snadź hladajo na nimale nazymske temperatury nic kaž ludźo z pjera Heinricha Zille. Wuhladach jich wčera w Maxa Liebermannowej wili napřećo swětosławnym Berlinskim přibrjóžnym kupjelam, załoženym před 110 lětami při wonym jězorje z wodu Habole.

Swoje prawo, zjawnje so kupać, je sej ludnosć němskeje stolicy brała, doniż njeje wyšnosć jej kupjele twariła. Potom přesadźachu krok po kroku přećiwo policiji kupansku modu po swojej woli, tež třiróžkate kupanske cholowy. Masy so kupacych mylachu ze swojim harowanjom bohatych susodow (tež Liebermanna), kotřiž so 1912 z protestnym listom wobarachu – podarmo.

Runje ludźo bjez wulkeho zamóženstwa dóstawaja prawo na postajenje swojeho žiwjenja jeničce na tutym puću: z nałožowanjom swojeho prawa. Dźensa směmy tež we Łužicy wšudźe so kupać, kaž nam so chce. A rozsudźić, štó ma kotru móc, ramik našeho wšědneho žiwjenja sobu postajować.

Čestnohamtske dźěło w Serbach – jenož hišće kwakla? Forum SN a Domowiny za wšě generacije

12. September 2014

Forum SN-Čestnohamtske dźěło

Sakske uniwersity z přikładom za wyše statne přiražki serbskemu ludej

18. Oktober 2013

Sakske uniwersity su so ze statnym ministerstwom za wědomosć na zrěčenje wo přiražkach dojednali, kotrež wysokim šulam w swobodnym staće štyri lěta dołho wurunanje wšěch přidatnych kóštow kaž poywšenje mzdow po płaćacych tarifach zaruča. Hladajo na našu stajnu pjenježnu mizeru w Serbach, hdźež dotal ani k awtomatiskemu wurunanju inflaciskeje raty dóšło njeje, staji so wězo prašenje: Čehodla je tajkeho rozdźěla we wobchadźenju z uniwersitami a serbskimi institucijemi a projektami?

Cyle wothladajo wot toho, zo rozsudźi na polu kubłanja kóždy zwjazkowy kraj sam a w zwisku ze Serbami cyłk dweju krajow a zwjazka, štož je kusk wjac mjezsobneho wothłosowanja. Rozsudny dypk pak je: Stat je přeco bóle wulkomyslny, hdyž ma zaćišć, zo smě faktisce wužiwanje přiražkow sobupostajować. Tak su uniwersity k cilowemu dojednanju zwólniwe byli, w kotrymž su so wone k docpěću konkretnych zaměrow zawjazali.

Snadź by to móžny puć k přewinjenju njedowěry statneje strony Serbam napřećo był – so na konkretne zhromadne cile dojednać, kotrež Serbam tyja. Na přikład hladajo na rozšěrjenje dwurěčnosće we Łužicy atd. Dotal stejitej w zjawnej diskusiji přeco jenož serbska awtonomija a němske cuzoknjejstwo jako antipodaj. Při wšěm pak dawa hišće třeći puć: dialog wo zhromadnym wobkrućenju naprawow a zaměrow, z kotrymiž so kulturna awtonomija Serbow z přewodom stata krok po kroku zwoprawdźa.

Dwukolijatosć při planowanju přichoda – bjez toho tež w serbskich naležnosćach njeńdźe

20. September 2013

Dwukolijatosć słuša k žiwjenju. Ja chcu na přikład hač do 67 + x něhdźe na dźěło chodźić, ale mam zrěčenje ze zawěsćernju za powołanjanjekmanosć, wšako ženje njewěš, hač Bóh tón knjez ći stajnje trěbnu strowotu dawa. So wě, zo móžeš wjele za swój staw činić – z disciplinu jěsć a pić, so dosć hibać, na dušinu runowahu dźiwać –, ale nichtó nima swoje žiwjenje dospołnje w horšći.

Štož za jednotliwca płaći, ma tež towaršnosć wobkedźbować, potajkim tohorunja naš mały serbski lud. Smy jako Domowina wobkrućili, zo wojujemy přećiwo dalewjedźenju brunicoweje jamy Wochozy. Ale jeli by tola k přesydlenju dóšło, potom předleži dźakowano župje z „koncepciju k pozbudźenju a wožiwjenju serbskeje rěče a kultury w Slepjanskej wosadźe / wosom wsow – jedna wosada“ baza za dalše zhromadne přežiwjenje jako Serbja w potrjechenym regionje.

To samsne dyrbimy skónčnje hladajo na financowanje serbskich institucijow / projektow na wědomje brać: Tež tule bjez dwukolijatosće njeńdźe. Na jednym boku so wo zdźerženje pjenježnych srědkow scomter wurunanjom inflaciskeje raty zasadźować, na druhim boku trjebamy priority za wšě pady. Pawšalna sada „Ničo njeje njeparujomne“ derje klinči, ale dale njepomha.

Nimo toho ma tajkale dwukolijatosć kreatiwny pódlanski efekt: Jeli sej – runja rozestajenju wo brunicy na posedźenju zwjazkoweho předsydstwa we Wochozach – wo prioritach přemyslujemy, móhli snadź ke konkluziji přińć, zo njeje zdźerženje status quo na žadyn pad zmysłapołne a zo trjebamy hinaše rozdźělowanje srědkow hladajo na načasne potrjeby – tež hdyž k powyšenju cyłkowneho etata dóńdźe.

Pledoyer za kosmateho muža a kultiwowanje rozdźělow na (serbskim a druhim) swěće

2. August 2013

Je jenakosć wšěch ludźi zaměr wuwića čłowjestwa? Před štyrjomi lětdźesatkami je hižo Jakob Böhme hustodosć wo rajskim stawje androgynity pisał. Dźensa čini producent truhadłow mjezynarodnu kampanju za njekosmatych muži. „Argument“: Žony chcedźa muži tajkich měć, kaž wone same su.

Hdyž pak dokładnje do wuslědkow woprašowanja hladaš – hlej deleka link k rozprawje SZ wo tym –, spóznajes, zo to tak njetrjechi: 22 procentow žonow pozdatnje muži dospołnje bjez kosmow na koži preferuje – wotličiwši wšě lesbiske a aseksualne žónske resp. přeswědčene knježne dyrbiš snadź maskimalnje při kóždej dźesatej heteroseksualnej žonje z tajkim radikalnym přećom kalkulować :-).

Hładkowanje je drje powšitkownje jedyn trend našeje doby, ale druhi – wotpowědujo wěčnemu principej dialektiki – rěka pěstowanje rozdźěla: To pokazuje přiběraca ličba muži z „brodu třoch dnjow“. Nimo toho njebě Hadam po bibliskim wobrazu androgynski, ale muž, kotremuž je so bjez žony wostudźiło.

Jenakosć je wućek z napjatosćow rozdźělow a zdobom garant za wostudłosć w přichodźe. Tohodla podpěruje folklora hru z jasnje rozdźělnymaj splahomaj, a ze samsnych přičin chcemy regionalne rěče a lokalne dialekty runja specifiskim drastam a nałožkam tež přichodnje pilnje pěstować. Tak wostanje – tež serbski – swět zajimawši, płódniši a kreatiwniši hač pod wliwom globalneho jenakowanja.

Rozprawa SZ wo kampani Gillette:

http://www.sz-online.de/nachrichten/gillette-will-jetzt-jedes-haar-2631359.html

Serbja su swobodniši – bjez klišejow

25. Mai 2013

K najhusćišo wužiwanym předsudkam słuša wuprajenje, zo Němcy pozdatnje woblubowani njejsu. Tola woprašowanje BBC po cyłym swěće to nawopačne pokazuje: Němska je najwoblubowaniši kraj swěta – čitajće tule zajimawu aktualnu powěsć.

Wjele so piše wo SED a Serbach po wójnje. Ale tež to namakamy:  Der sächsische Landtag beschloß auf Antrag der SED-Fraktion im Frühjahr 1948 ein „Gesetz zur Wahrung der Rechte der sorbischen Bevölkerung“, und Altkommunist Wilhelm Koenen, Erster Sekretär der sächsischen Partei-Organisation, erklärte es zur „Ehrenpflicht eines jeden Deutschen“, die „bisher im Schatten gestandene schöne Blume der sorbischen nationalen Kultur in die Sonne zu stellen“ — zur „Verschönerung unseres gemeinsamen Vaterlandes Deutschland“. A štó to cituje? Nic „Neues Deutschland“, ale zapadnoněmski powěsćowy magacin „Der Spiegel“ w lěće 1974 – čitajće tule smjerćzajimawu rozprawu „Špihela“ wo Serbach w NDR.

Kardinal Meisner ma w němskej zjawnosći image zezadkarja – nimale wšitke medije čujachu so nětk zaso w tutym widźe na duchowneho wobkrućene. Žurnalisća su so na jeho interviewje wo towaršnostnych prašenjach postorkowali – čitajće tule prowokantne tezy w originalu. – Na kongresu re.publica blogowacych ludźi staj Tanja a Johnny Haeusler njedawno w narěči prajiłoj, zo trjebaja ludźo z dźěćimi prěnjotnje wjac chwile město dale a fleksibelnišich modelow dźěłoweho časa a poskitkow pěstowarnjow zo by dyrbjała jedna mzda za zežiwjenje swójby dosahać. Hladajće tule widejo z jeju narěču, za kotruž staj na městnje a w syći njesměrnje wjele přihłosowanja žnjałoj:

http://www.youtube.com/watch?v=PDYEl62g1b8 – Wjele rozdźěla pak mjez reakcionarjom a supermodernymi njeje :-).

Tohodla: Swobodne žiwjenje zwonka zakótwjenja we wopačnych klišejach je móžne. Runje w Serbach, hdźež su ludźo tradicionelnje bóle na praktiske aspekty hač na wulke ideologije wusměrjeni, kaž je tež SEDnikam – hlej přinošk Špihela – pozdźišo switało :-).

http://de.wikipedia.org/wiki/Johnny_Haeusler

http://www.re-publica.de/about

Kniha za staršich, zo bychu wobchadźenje dźěći z internetom lěpje rozumić móhli: http://netzgemuese.com/ (awtoraj: Tanja a Johnny Haeusler)

PS.: Dźakuju so facebook-přećelce Kristin za pokiw na widejo Haeuslerec mandźelskeju.