Causa Luhmann – prawa inkluzija Němcow w Serbach na dnjowym porjedźe

20. September 2019

Tomaš Bjeńš, gmejnski radźićel w Ralbicach-Róžeńće, ma w swojim komentarje w SN prawje: Špak w zapřijeću „dwurěčnosć“ tči. Tohodla ženje „dwurěčne gmejny” abo „dwurěčne wosady” pišu, ale „serbske gmejny”, „serbske wosady“, „serbske kónčiny”, „serbski kraj”. Wšako prajimy wo njeboh ludźoch, zo njech je jim „serbska zemja” lochka najebać Němcow a druhich, kotřiž runja nam na njej chodźa. To, štož hladajo na wěčnosć płaći, dyrbi tež za nas na zemi žiwych płaćić. Připódla prajene: Štwórć swjateho Jurja wokoło Hamburgskeho hłowneho dwórnišća, hdźež sym wosrjedź wjetšiny ludźi wotrostł, kotrymž němčina maćeršćina njeje, je bjezdwěla dźěl němskeje metropole – tak kaž je hamtsce postajeny serbski sydlenski rum serbski najebać zestawu ludnosće w jednotliwych sydlišćach.

Smy w dobje inkluzije žiwi, tohodla smě sej tež serbsce njerozumjacy podpěru přeć. Wot stata, kotryž móže na přikład simultane přełožowanje na wuradźowanjach gmejnskeje rady zmóžnjeć. Knjez Eduard Luhmann je tola samo zastupowacy wjesnjanosta, potajkim njech so stara. Tuta inkluzija mjenujcy njeje nadawk maćernorěčnych Serbow. Předstajće sej, do rjadownje zakładneje šule chodźi w ramiku projekta inkluzije hłuchoněme dźěćo. Nichtó njeby sej žadał, zo druhe dźěći hižo „normalnje” rěčeć njesmědźa, ale maja wotnětka wšitcy jeničce w gestikulaciskej rěči komunikować. Ně, hłuchoněme dźěćo dóstawa profesionelny pedagogiski přewod.

So wě, zo móžeš tajkim komunikaciskim problemam hdys a hdys tež priwatnje wotpomhać. Tak sym na Chróšćan zběžku korespondentej nadregionalneje nowiny hrube přełožowanje narěčow přišeptał. To tež na župnym předsydstwje we Wojerecach činju, hdyž hosća mamy, kiž chce so na posedźenju wobdźělić, ale wšo njerozumi. Jako župan pak zakročam, hdyž Serbja w tutym kole tajkeho hosća dla započinaja němcować. To je zakazane, dokelž je župne předsydstwo rěčny rum – a mnohim jenički tajki we wšědnym žiwjenju! (So wě, zo je wuwzaćow, jeli smy sej eksterneho partnera za jedyn dypk dnjoweho porjada přeprosyli, kiž serbsce njemóže. Tón pak smě tež dožiwić, zo je zawod do temy serbski.)

Wupuć ze smjertneje „zdwórliwosće” njeje, na rěčne rumy w swójbje, na šuli a w cyrkwi pokazać, wšako mamy w tutych wobłukach lěto a bóle samsne wužadanje, zo je ludźi nutřka, kotřiž serbsce njemóža a nawuknyć nochcedźa. Cyła problematika 2plus so lěta dołho wo to wjerći, zo su maćernorěčne dźěći w měšanych rjadownjach k němcowanju nuzowane. Ja so jara wjeselu – to směm jako předsyda kubłanskeho wuběrka po lětach rozmołwow po cyłej Łužicy zwěsćić –, zo je mjeztym konsens zrostł: Serbska šula budźe přichodnje zaso na wšěch stejnišćach a njedźiwajcy rozdźělneje zestawy šulerstwa konsekwentnišo rěčny rum. W tutym zmysle so tež nowozałožena staršiska iniciatiwa w Radworju angažuje.

Srjedu je so w załoženskim domje Domowiny, w kofejowni „Kulturneje fabriki” we Wojerowskim starym měsće „rěčna swětłownja” wotewrěła. Tam ludźo bjesadujo z pomocu wučerki na wuměnku, něhdyšeje županki Brigity Šramineje, serbsce wuknu. Knježe Luhmanno, sće rady witany w tutej dźěłarničce za serbowanje wšědny dźeń. Dalši kurs je w Čornym Chołmcu. Hladajo na to, zo starši z Wojerowskich kónčin dźěći do Ralbičan šule sćelu, směm snadź nawopak na tón puć pokazać. Wězo je to wšo dobrowólne, smy w swobodnym kraju žiwi, bohudźak. Tohodla maće tež swobodu, sej słuchatko a přełožowarja organizować.

Prawnisce, lubi ludźio, ani sekundu diskutować njetrjebamy. Kóždy Serb ma po płaćacym sakskim Serbskim zakonju zaručene prawo, we wobchadźenju ze zarjadami serbować. Gmejnska rada je gremij komunalneho samozarjadnistwa. Potajkim smě a móže – na dobro zdźerženja rěče a ludu – kóždy serbski gmejnski radźićel wo wšěch naležnosćach na posedźenjach tutoho gremija serbować. Nichtó prawo nima, našim ludźom to zakazać. A sebi samym to zakazać njetrjebamy.

Nowa politiska doba za Serbow w Sakskej – naše narodne wužadanje

18. September 2019

Prěni přewrót po přewróće w sakskej krajnej politice. Wšě frakcije nimo jedneje su něšto přisadźili: CDU štwórćinu zapósłancow, Lěwica a SPD nimale połojcu, a Zeleni maja drje kusk wjac mandatow, ale mjenje srědkow, dokelž budźe jim přiražka za opoziciju pobrachować. Michael Kretschmer, amtěrowacy ministerski prezident, móže jeničce w swojim zastojnstwje wostać, jeli wón so z dalšim koaliciskim partnerom aranžuje, ze Zelenymi, kotrychž wulki dźěl CDU raznje wotpokazuje.

Z toho wuchadźa: Wšo budźe hinak. Frakciski předsyda CDU je po wólbach připowědźił, zo budźe najsylniša frakcija přichodnje wotewrjeniša namjetach druhich. Wubědźowanje wo najwjetšu politisku fleksibelnosć je zahajene: „Módri“ su čerwjeno-zeleno-čerwjenym iniciatoram ludoweho namjeta za zhromadnu šulu (dlěše zhromadne wuknjenje dźěći znajmjeńša hač do 8. lětnika) poskićili, jim k wjetšinje w parlamenće dopomhać, jeli bychu k jednanjam z AfD zwólniwi byli. Mjeztym za kulisami słyšiš, zo chce CDU porno dotalnej liniji šulam swobodu zmóžnjeć, so za tajki model rozsudźić – to je eksaktnje, štož su sej tež serbscy podpěraćeljo ludoweho namjeta přeli, wšako wo wotstronjenje wyšich šulow abo gymnazijow njeńdźe:

https://www.domowina.de/pl/doniesienia-prasowe/blog/38af516a0a922b66c6490d4d48d6c2fc/?tx_news_pi1%5Bnews%5D=1121&tx_news_pi1%5Bcontroller%5D=News&tx_news_pi1%5Baction%5D=detail

Zajimawe běše tež njedawny nastork ministerskeho prezidenta za změnu wustawy w zmysle wjac direktneje demokratije. Za tajkule kročel trjebaš dwě třećinje parlamenta. Nimale třećina sydłow w sejmje pak „módri“ wobsadźeja. Z nimi po měnjenju SPD, Zelenych a wjetšeho dźěla CDU wjetšinu tworić njesměš. Potajkim dyrbiš z frakciju Lěwicy a jeje zaso wolenym předsydu Ricom Gebhardtom jednać. Kaž hižo tehdom w zwisku ze zakótwjenjom zakaza zadołženja w sakskej wustawje. A porno minjenej legislaturnej periodźe, hdyž Lěwicu ani za wolenje sudnikow wustawoweho sudnistwa (tohorunja z dwěmaj třećinomaj) njetrjebachu, byrnjež wona sylniša była…

Potajkim: Nihdy po přewróće je wotewrjenišich poměrow w sakskej krajnej politice było hač nětko. To je tež wulka šansa za zastupowanje serbskich zajimow. Město zbytnych strukturnych debatow mamy so najradšo na tute politisko-komunikatiwne wužadanje koncentrować. Najebać wšě strachi nic jenož w serbskej ludnosći před „módrymi“ tči we wuslědku wólbow wulki potencial za zastupowanje zajimow Serbow. Hdy je jónu kaž nětko Michael Kretschmer w Chrósćicach po musicalu Worklečan šulorjow „dokal dźeš?“ načolny politikar Sakskeje slubił, zo ženje na we Łužicy wurjadny wotum Serbow při wólbach njezabudźe a to přichodnje wězo (!) wobkedźbuje?

Łuh pola Łuha

15. September 2019

Hdyž bydliš we Łuze kaž Piwarcecaj, potom móžeš sej drje předstajić, zwotkel sej wjes swoje mjeno bjerje. Ale ćim rjeńšo je, hdyž při njedźelskim wuchodźowanju njejapcy spóznaješ, hdźež žiwe korjenje woznama wjesneho mjena woprawdźe su: w bliskim hajku. Tu je bajkojta domizna wódneho muža a pochad duše našeho sydlišća. Runje w babylěću krasny blečk za wodychnjenje a wočerstwjenje. A nic naposledk zaso w přichodnym horcym lěću, wšako je łuh přirodnje derje klimatizowany.

luh_wobraz

Po wólbach: Nowe časy, nowe kwasy

9. September 2019

Štó by sej to loni předstajić móhł, zo so w Sakskej CDU a Zeleni (!) zhromadnje z SPD na koaliciju hotuja? A to po wólbach, po kotrychž je najbóle “serbski” wokrjes, tón Budyski, jeničce hišće ze zapósłancami AfD (4) a CDU (3) w Sakskim krajnym sejmje zastupjeny. To rěka, přichodnej dwě knježerstwowej stronje stej w našim wokrjesu lědma zakótwjenej.

Tohodla nowiny mjeztym wo straše pokročowaceho pačenja kraja do wulkoměšćanskich a wjesnych kónčin přez předwidźanu čorno-zeleno-čerwjene knježerstwo pisaja. 40 procentow wobydlerjow Sakskeje sej CDU/AfD-koaliciju přeje, jenož někak štwórćina to, wo kotrymž chcedźa nětkole wjednistwa třoch stron jednać.

Mjez serbsce rěčacymi Serbami je wěcka jasna. Absolutna wjetšina za křesćanskich demokratow, potajkim je serbska politiska wola: Njech CDU sama knježi. Druhe wuprajenje serbskeho ludu z wólbnej cedlku: božedla nic AfD! A porno “módrym” je tež zjawnje znatych angažowanych Serbow w rjadach Zelenych a SPD, kotrymž to serbske na wutrobje leži.

Předsyda Domowiny, Dawid Statnik, je so w serbskim rozhłosu k móžnej CDU/Zeleni/SPD-koaliciji zasadnje pozitiwnje wuprajił – štož je hladajo na alternatiwy rozumne. Třeća realistiska opcija mjenujcy by jeničce była: mjeńšinowe knježerstwo CDU a tworjenje wjetšiny po temach. Potom pak by “módra” třećina sejma faktisce sobu knježiła.

Šiman je dźiw zdokonjał

8. September 2019

Hišće krótko do 1. požnjenca njeby so nichtó sadźił, zo budźe Budyski Serb Marko Šiman tež z čłonom 7. Sakskeho krajneho sejma. Přewulki bĕše předskok AfD runje w tutych kónčinach při wólbach do zwjazkoweho sejma a při europskich wólbach.

Samo načolny kandidat woneje strony, knjez Urban, je sej tón wólbny wokrjes wuzwolił, zo by Budyšin za „módrych“ zdobył. Ale Šiman, tón přećelny křesćan, pilny zastupjer regionalnych zajimow a spušćomny zakitowar prawniskeho stata, je so přesadźił.

Mjez 15 kandidatami CDU, kotřiž su přěhrali, je dotalny Wojerowski zapósłanc Frank Hirche. To jako župan jara wobžaruju. Smój z Frankom wusko a kaž dobraj přećelej hromadźe dźěłałoj.

Nětkole politikarka Wojerecy w sejmje reprezentuje, kotraž na prašenja Serbskich Nowin wo serbskich naležnosćach wotmołwiła njeje. Štož so mi lubi, je wuprajenje Marka Šimana, zo je sej wón wědomy: Wón je wólbny wokrjes z pomocu hłosow přiwisnikow druhich demokratiskich stron zakitował.

Serbske dźěłowe městna su rjap regionalizacije

29. August 2019

Loni běštej we Wojerecach dwě „serbskej dźěłowej městnje“: regionalna rěčnica Domowiny a referent zarjada třěšneho zwjazka. Nětkole je jich pjeć: Nowa serbskorěčna sobudźěłaćerka za serbsku kulturu w Krabatowym młynje a dwaj přełožowarjej w serwisowym běrowje za serbsku rěč su so přidružili. Potajkim stopnjowanje wo 150 procentow w běhu jědnaće měsacow, štož zdobom pokazuje, zo je wšo relatiwne …

Kelko serbskich dźěłowych městnow (nimo pěstowarnjow a šulow) je w Budyšinje? Potajkim dźěłowe městna w serbskich institucijach resp. na zarjedźe. Štóz dokładnu ličbu znaje, njech mi praji. Ja tukam na wjac hač dwěsćě. To njeje porok, ale zwěsćenje fakta, kotryž předwidźanej regionalizaciji spěchowanja rěčnych rumow hišće njewotpowěduje.

So wě, zo mam perspektiwiske předstawy wo přichodźe: znajmjeńša połsta serbskich dźěłowych městnow we Wojerecach, załoženskim měsće serbskeho třěšneho zwjazka a cyłołužiski centrum. Widźiće, zo njejsym na dospołnu statistisku runowahu wusměrjeny, ale skromnišo na přiměrjeny podźěl. Wězo maja so dalše tajke w druhich regionach zaměstnić. Dokelž su serbske dźěłowe městna z rjapom serbskeho žiwjenja w regionach.

To je tež krajnopolitiske wužadanje. Přiwšěm dźe wo tworjenje so hodźacych politiskich ramikowych wuměnjenjow. Kóždy njech po našej serbskej politiskej tradiciji w „swojej“ stronje za to wojuje. Sym plakaty „Rumy za rěč“ Lěwicy wupjekł – jako pokiw na jadro serbskeje narodnostneje politiki. A swojemu bjezposrědnjemu słužbnemu šefej Ricej Gebhardtej, kiž chce so w nowej legislaturnej periodźe wo serbske naležnosće jako „wěc šefa“ starać, budu poboku, k tomu přinošować, zo so po lětdźesatkach knjejstwa centralizacije něšto na dobro Serbow w regionach hiba.

Krótko do wólbow je dotalna knježaca strona hišće znamjenja stareje doby roznjesła: nowu „rěčnu šulu“ (bjez konkretneho plana, kaž jedyn docent sam serbskemu rozhłosej praješe) – w Budyšinje. Nowu „manufakturu přichoda“ k temje wuwiće Serbstwa w dobje změny struktury, nic w brunicowym rewěrje, ale po zdźělence ministerskeho prezidenta w Budyšinje. To wšo něšto dnjow do wólbow do krajneho sejma . Jasne poselstwo to je.

Budyšin a Wojerecy = Drježdźany a Lipsk Łužicy

24. August 2019

Piwarc za nowy produktiwniši poměr mjez Budyšinom a Wojerecami piše – w blogu župana za wšěch:

https://hoywoy.home.blog/2019/08/24/hoyerswerda-lost-bautzen-ab-leipzig-und-dresden-der-lausitz/

Kandidat za serbsku radu: Alex Pólk

15. August 2019

received_495795874582335

Župa „Handrij Zejler“ Wojerecy namjetuje Alexandera Pólka jako kandidata za wólby Rady za serbske naležnosće při Sakskim krajnym sejmje.

Wopodstatnjenje namjeta:

Alexander Pólk ma serbsku swójbu a so na wšelake wašnje w serbskim towaršnostnym žiwjenju angažuje, jako organist we wjacorych katolskich wosadach a jako sobuzałožer a skutkowny čłon kluba młodych Serbow we Wojerecach. Wón je kruće w serbskich tradicijach zakótwjeny a zdobom za nowymi pućemi do přichoda pyta. Alexander Pólk je połnje elana a čerstwych mocow, zajimy serbskeho ludu napřećo sakskemu parlamentej z krutym rjapom a ze swojim přećelnym, zdwórliwym razom zastupować.

Tak słuži wón wosadnemu žiwjenju w Hornjej Łužicy a wutworjenju nowych rěčnych rumow w geografisce srjedźnej Łužicy. Alexander Pólk je tež politisce aktiwny a so ze strukturami politiskeho jednanja derje wuznaje. Jako stawiznar historiske pozadki dźensnišich poměrow kritisce wobkedźbuje. Na hłownej zhromadźiznje Domowiny je so wón z kedźbyhódnej narěču za spomóžnu jednotu Serbow zasadźował. Wón sam je hižo tři lěta aktiwny za iniciatiwu „Serbski sejm“ a je mjeztym woleny čłon tutoho gremija.

Runje regiony zwonka tak mjenowanych jadrowych kónčin su w so nachilacej dobje wudobywanja brunicy a změny struktury wužadane, serbsku regionalnu identitu jako zhromadne znamjo identifikacije ludnosće wuwiwać a serbske rěčne rumy jako swětłownje Serbstwa sebjewědomje dale wutworjeć. Smy přeswědčeni, zo Alexander Pólk w serbskej radźe zajimy wšěch Serbow derje zastupuje.

Při wšěm jeho zapalu za dobre argumenty, kotrež je sej wón w rešeršach a diskusijach nadźěłał, je wón kóždy čas nowym dopóznaćam wotewrjeny. Wón rady raznje argumentuje, ale ženje zasakle, tohodla je Alexander Pólk žiwe wobohaćenje kóždeho demokratiskeho gremija. Runje w tuchwilnej nutřkownje a wonkownje napjatej situaciji je wón posoł pragmatiskeho twarjenja mostow – w Serbach samych a mjez Serbami a dalšimi akterami politiki, kultury a cyłeje towaršnosće.

Marcel Brauman

župan

PS.: Wón je stawiznar M.A., wědomostny wolontar w Serbskim muzeju, Budyšin, čłon Maćicy Serbskeje a zapósłanc Serbskeho sejma, dołholětny čestnohamtski organist we wjacorych serbskich katolskich wosadach, wědomostnje specializowany na stawizny Serbow w 20. lětstotku.

Přikład Łaz

4. August 2019

Poprawom sym wólbneho boja dla wšě dalše terminy w žnjencu šmórnył – nimo dweju njewobendźomneju za Wojerowsku župu. Ale spěchowanske towarstwo zetkanišća doma Zejlerja a Smolerja we Łazu je mje zawjedło 😊.

Najprjedy je mejlka dóšła. Přećelny němski tekst na „sehr geehrter Herr Piwarc“. To hišće ženje njedóstach. Potom na pisanskim blidźe dotalneho běrowa župana we Wojerowskim domje Domowiny (kotryž sym regionalnej rěčnicy wotedał, zo by so we wulkej stwě na prěnim poschodźe nowy serwisowy – přełožowanski běrow zaměstnić móhł) ryzy serbske wosobinske přeprošenje wuhladach.

Potajkim so pjatk nawječor do Łaza podach, hdźež sym najebać prózdniny połnje wobsadźenu rumnosć nadešoł. Zahajenje wustajeńcy „fantazije w drjewje“ Alojsa Šołty ze Žuric a předstajenje nastaća noweje „serbskeje lubosćinskeje ławki“ (tak předsyda Reinhardt Schneider) z duboweho drjewa, stworjeneje z rukow tutoho serbskeho wuměłca.

Njejapcy rěkaše, zo ma nětkole župan z wuměłcom a zastupjerku Załožby za serbski lud ławku wonka před domom při durjach wotkryć. Bohudźak běch w mojej mužacej narodnej drasće 😉, ze serbskej krawatu. To so k serbskim chorhojčkam na zakrytej ławce hodźeše. Mojej foće wo podawku móžeće sej w facebook-skupinje „Alle Hoyerswerdschen Mädels und Jungs“ wobhladać.

Na ławce čitamy (scomter němskim přełožkom): „Hołbik dwě běłej nóžce ma“. Zwotkel to je, moji čitarjo sami wědźa. Za mnje je tuta drjewjana „serbska wizitka“ wuraz inowatiwneho načasneho Serbstwa. Mól něšto noweho. Na domje samym su dawno hosćo w pjeć rěčach witani: němsce, serbsce, čěsce, pólsce, jendźelsce. Njech wotnětka po Łužiskej jězorinje pućujo na nowej serbskej ławce wotpočuja.

Tón tekst pak jenož pisam, zo bych na kóncu serbskorěčny raz zarjadowanja chwalić móhł. Andreas Kirschke je ryzy serbsce zahajił a wšo rozkładł, doniž njeje hišće němske zjimanje podał. To je tule we Łazu z dobrej tradiciju, byrnjež lědma štó serbsce rozumił. Nichtó so njehórši, dokelž je tajke wašnje jim samozrozuliwy wuraz regionalneje serbskosće.

Nócny són SPD: Domowina + sejm = nowa serbska institucija na zakładźe zakonja

1. August 2019

20190801_100930_resized

Harald Baumann-Hasske je za serbske wěcki přisłušny zapósłanc frakcije SPD w Sakskim krajnym sejmje. Wón je tež prawiznik, tohodla so rady prawniskim naležnosćam wěnuje. Poprawom dźěše w nócnej debaće sakskeho parlamenta do prózdnin wo namjet frakcije Lěwicy, Łužicu jako kompetencny region za europsku mjeńšinowu politiku wuwiwać:

http://edas.landtag.sachsen.de/viewer.aspx?dok_nr=17599&dok_art=Drs&leg_per=6&pos_dok=&dok_id=256170

Porno zapósłancej Hajkej Kozelej, kiž je wězo k namjetej swojeje frakcije rěčał, je Baumann-Hasske po někotrych jara powšitkownych přispomnjenjach swoju přihotowanu narěč k protokolej dał. Potajkim wón ničo dale njepraješe, hlej stronu 9736 mjeztym internetnje přistupneho protokola sejma w Drježdźanach:

http://edas.landtag.sachsen.de/viewer.aspx?dok_nr=94&dok_art=PlPr&leg_per=6&pos_dok=202&dok_id=undefined

Na stronje 9745 namakaće potom to, štož chcyše prajić. Po – w tutym dypku – spodźiwnym porjedźe sejma płaći narěč jako narěč, hdyž so na tute wašnje w protoklu jewi, byrnjež nichtó na plenarnej žurli na wědomje njebrał, a wězo tež bjez zwučeneje diskusije. A kelko ludźi do protokola hlada, tak a tak njewěm. Po mojim měnjenju ma prezidij sejma radšo realistiski dnjowy porjad schwalić – město narěčow, kotrež su jenož na papjerje.

To štož Baumann-Hasske njepraješe – pisać daše, njeje pódlanskeho razu. Wón wočakuje faktisce, zo so Domowina a „Serbski sejm“ na nowu instituciju dojednatej, kotraž budźe po tym přez změnu Serbskeho zakonja jako zastupjerka serbskeho ludu tež zakonsce zakorjena. Dokelž Baumann-Hasske w tutym zwisku rěčeše – njerěčeše. Jara chrobła spekulacija, wšako na tajkim projekće po mojich informacijach ani Wojerowski župan wobdźěleny njeje. 🙂