Ewaluacija

21. März 2019

Kwalita serbskeje wučby w šulach ma so w přichodźe běžnje kontrolować. To slubi wčera w Drježdźanach statny sekretar kultusoweho ministerstwa, Herbert Wolff (wurězk z powěsćow serbskeho rozhłosa wo wčerawšim posedźenju serbskeje rady).

Tajke běžne kontrolowanje je sej zwjazkowe předsydstwo Domowiny hižo 2013 žadało. To běše kompromis mjez poziciju Piwarca – 2plus wotstronić a serbske rjadownje wotworić – a stejišćom RCW – dale a wjac 2plus zwoprawdźeć. Kaž je so na njedawnym posedźenju gremija třěšneho zwjazka bjez znapřećiwjenja zwěsćiło, njeje so ničo stało, štož smy tehdom wobzamkli. Tež nic nastupajo naše žadanje, zo maja młodostni serbšćinu na samsnym niwowje kaž němčinu wobknježić.

(Ja njejsym so tón raz na diskusijach ZP wobdźělił – z protesta přećiwo njezjawnemu posedźenju 15. małeho róžka a jeho wobstejnosćam, kotrež njejsu ani wustawkam Domowiny ani jednanskemu porjadej ZP wotpowědowali.)

So wě, zo budu na hłwnej zhromadźiznje žadanje Budyskeje župy za ewaluaciju podpěrować. Jako instrument politiskeho ćišća. Dokelž wobsahowje ewaluaciju njetrjebamy: Hižo w lěće 2006 (!) běše njewotwisna wědomostna ewaluacija wuskutkow 2plus přistupna (Piwarc jowle wospjet rozprawješe). Wuslědki běčhu katastrofalne: Maćernorěčni šulerjo móžachu po šulskim lěće mjenje serbsce hač do toho.

Najebać to RCW hač do dźensnišeho 2plus tak podpěruje, zo njeje statnemu sekretarej po jeho wuprajenju ani znate, z dawa někajka kritika na 2plus hladajo na maćernorěčne dźěći. Tohodla sym na posedźenju ZP přećiwo planej dźěłowosće RCW wothłosował. To nětk jako wopodstatnjenje wšěm, kotřiž su so mje prašeli: Čehodla njejsy so słowa jimał?

Pozitiwny ćišć

20. März 2019

W rozprawje rozhłosa wo dalšej hybridnej studiji, kiž – tak so zda – Serbow samych za woteběrace nałožowanje jich maćeršćiny zamołwitych čini, dokelž woni pozdatnje wbohich Němcow wuzamkuja,

https://www.mdr.de/serbski-program/rozhlos/aktualne-prinoski/audio-1000460.html

je Marko Grojlich ze swójskich nazhonjenjow wobrot „pozitiwny ćišć“ jako efektiwny srědk rozšěrjenja serbskeho rěčneho ruma wužił. Zapłać Bóh za tajku zmužitosć w dobje dogmy absolutneje dobrowólnosće, kotraž ani neurologiskim dopoóznaćam ani křesćanskej wěrje ani humanistiskej filozifiji njewotpowěduje.

By-li šulski program Budyskeho serbskeho gymnazija „Na Serbskim gymnaziju tworitej kubłanje a zdźěłowanje šulerjow k wysokošulskej zrałosći a k strowemu narodnemu wědomju jednotu. Spěchujemy wuwiće serbskeje rěče a kultury a wjedźemy swojich šulerjow ke kwalifikowanej serbsko – němskej dwurěčnosći“ z realitu był, by wězo kóždy šuler z kóždym sobušulerjom serbował, wšojedne kotrehož pochada tón je. My pak wšitcy wěmy, zo tajki program wjednistwo šule ženje přesadźiło njeje.

Rěčny rum trjeba wěstu rěčnu homogenitu – na přikład bazu zhromadneho słowoskłada. A takrjec zakoń přirody płaći: Serbja móža z dobrej wolu integrować, dołhož su sami znajmjeńša 75 procentow skupiny. Serbscy šulerjo w Budyšinje dawno wědźa, zo přerězny němski sobušuler tež za dwanaće lět serbsce njemóže, dokelž wjednistwo kubłanišća w Budyšinje na to wočiwidnje dosć wažnosće njekładźe. Potajkim serbski šuler „ze swojimi“ serbuje a „z druhimi“ němcuje. To nětk maćernorěčnym Serbam wumjetować, mam za njefairne. Kotry direktor/kotra direktorka serbskeje šule so jasnje wo to stara, zo je princip wšědneho dnja: „Smy Serbja“?

Zakładna šula „Jurij Chěžka“ w Chrósćicach ma mjez druhim sćěhowacu zasadu: „Smy Serbja, w tutym zmysle hajimy tolerancu a akceptancu z druhimi.“ A na njedawnym zetkanju kubłanskeho wuběrka Domowiny z direktorom Mirkom Šmitom a wučerku dźěše tež wo prašenje, kak woni njemaćernorěčnych šulerjow tak derje integruja, zo je cyła šula najebać rozdźělne wuchadźišćo staršiskich domow cyłotny serbskorěčny rum: Mjez druhim z „pozitiwnym ćišćom serbować.“ Tak to tež tehdomniši farar wosady, Clemens Hrjehor, składnostnje Chróšćan zběžka žurnalistam powědaše.

Žane dźěćo bjez „pozitiwneho ćišća“ staršeju ničo wuknyło njebyło. Přewostaj „swobodnej woli“ dźěsća, što je wažne a što nic … A ke kóždemu zbožownemu swójbnemu žiwjenju tež dorosćenych słuša mjezsobnosć swobody a pozitiwneho ćišća. – Serbscy šulerjo njejsu za to zamołwite, to wurunać, štož sej šulscy zamołwići předsadźić njezwěrja.

Konferenca – studija wo rewitalizaciji

19. März 2019

Dokumentacija nowinskeje zdźělenki Serbskeho instituta

Zakónčaca konferenca serbskeje studije we wobłuku projekta SMiLE (Sustaining Minoritized Languages in Europe) 31. meje 2019

Zakónčaca konferenca serbskeje studije „Serbskej rěči: rewitalizaciske pospyty we wšelakorymaj politiskimaj systemomaj”we wobłuku projekta SMiLE (Sustaining Minoritized Languages in Europe), spěchowany wot Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage a zaměstnjeny na Serbskim instituće w Budyšinje wotměje so 31. meje 2019 wot 13.00 do 18.00 hodź. w Budyskim Serbskim domje.

Prezentuja so najwažniše dopoznaća wo minjenych a aktualnych prócowanjach k wožiwjenju serbskeju rěčow. Konferenca skići wobdźělnikam składnosć, so mjez sobu mysle wuměnić wo połoženju hornjo- a delnjoserbšćiny, wo aktualnych aktiwitach Sakskeje a Braniborskeje kaž tež Serbow samych za spěchowanje serbskeju mjeńšinoweju rěčow a diskutować, što je nuznje trěbne, zo byštej so wobchowałoj a dale wuwiwałoj.

Konferencu zahaji dr. Mary S. Linn, kuratorka za kulturnu a rěčnu rewitalizaciju na Smithsonian Center for Folklife and Cultural Heritage, Washington D.C. a direktorka programa SMiLE. Wona předstaji najwažniše zakłady a zaměry programa. Intensiwny połdnjowski konferencowy program zapřija hłownu prezentaciju projektoweju nawodow dr. Cordule Ratajczakoweje a prof. dr. Nicole Dołowy-Rybińskeje wo rěčnej politice a rěčnym planowanju w Hornjej a Delnjej Łužicy. Přizamknu so dokładna diskusija a dwě prezentaciji projektoweju sobudźěłaćerjow Aleny Pawlikec a Gregora Kliema wo rěčnej praksy w Hornjej a Delnjej Łužicy, wosebje wusměrjenej na młodu generaciju. Druhi dźěl konferency wěnuje so šulskemu systemej mjeńšinowych rěčow. Hosćej konferency prof. Bernadette OʻRourke (Heriot-Watt-uniwersita Edinburgh) a Alejandro Dayán-Fernández (doktorand Heriot-Watt-uniwersity, Edinburgh), kotrajž slědźitaj wo galicišćinje w Španiskej, předstajitaj swojej přepytowani wo imersiwnym projekće Semente, kotryž su w lěće 2011 galiciscy rěčni aktiwisća z měšćanskeho miljeja iniciěrowali. Přizamknje so diskusija wo połoženju serbskorěčneho kubłanja a z toho sćěhowace přichodne wužadanja.

PS.: Piwarc tam njebudźe, dokelž budźe na dźěle.

Serbski domizniski dźeń we Wulkich Zdźarach

18. März 2019

Sym wězo hižo připrajił. Pisajće sej termin prošu do swojeje protyčki a pójće sobu!

„Pomhaj Bóh“: Kooperaciju mjez Domowinu a Sejmom!

12. März 2019

Wotrězk z aktualneho wudaća časopisa ewangelskich Serbow – z rozprawy wo hłownej zhromadźiznje Serbskeho wosadneho zwjazka. Autorka: Marka Maćijowa, nawodnica serbskeho nakładnistwa.

Nětk to tež Němcy wědźa

8. März 2019

https://www.radiolausitz.de/beitrag/sorben-bekommen-service-buero-in-hoyerswerda-576901

Za štyri njedźele budźe hłowna zhromadźizna

3. März 2019

Rozmyslowanje ke kofejpiću poslednju njedźelu sakskich zymskich prózdnin wo hłownej zhromadźiznje kónc nalětnika: Smy so drje w zwjazkowym předsydstwje nimale wšitcy na lisće nawodow serbskich institucijow kultusowymaj ministromaj postorkowali. Ale wony list, wuslědki ewaluacije w Braniborskej a žadanje Budyskeje župy za tajkej ewaluaciju w Sakskej na potrjebu jednanja skedźbnjeja.

Dźakowano župje Budyšin steji nam hižo poručenje za wobzamknjenje na hłownej zhromadźiznje k dispziciji, kotrež so kubłanskeje politiki dótka. Na to nawjazujo bychmy tak mjenowanu generalnu debatu wo serbskim kubłanju / rěčnych rumach přewjesć móhli. Tak nastorki serbskeje bazy nazběrać móžemy, što ma třěšny zwjazk z kim hač do přichodneje hłowneje zhromadźizny zwoprawdźeć, zo bychmy načasnej mizerje wotpomhali. Abo?

Jedna serbšćina we wariantach

2. März 2019

Nastaće mjena mojeje domjaceje wjeski (Łuh / Luga) – hlej wurězk z knihi M. Krala „Stawizniske powěsće z našich serbskich wsow“ z lěta 1935 – je za mnje wuraz toho, zo mamy jednu serbšćinu w dwěmaj wariantomaj (abo třoch, jeli chcedźa a móža tež přichodnje ludźo slepjansce rěčeć/pisać). Tohodla móže tež to delnjoserbske cyłe Serbstwo reprezentować; sym so hižo dawno na tym postorkował, zo rěkatej gymnazijej w Budyšinje a Choćebuzu „serbski“ a „delnjoserbski“. To logiske njeje.

A wězo móhli tež serbske koparje z Dolneje Łužicy cyły serbski lud na Europeadźe zastupować – runja faktisce hornjoserbskej wubrance, kotraž běše w zandźenosći z reprezentantom Serbstwa na tutych mjezynarodnych wubědźowanjach. Haj, smy jedyn lud. Z jednej rěču w regionalnych werzijach. To pak woznamjenja, zo ani hornjoserbšćina ani delnjoserbšćina sama bjez druheje werzije „dospołna“ njeje – my so mjez sobu trjebamy.

Mój něhdyši šef, profesor germanistiki a sociolinguistiki, pola kotrehož je wjele Serbow studowało, přeco praješe: Štož je swójska rěč abo dialekt, njeda so objektiwnje definować. To je politiske prašenje. Tohodla su zdźěla pozdatnje samostatne rěče podobniše hač dialekty. Po mojim měnjenju potajkim najwjetši čas za nowu orientaciju we Łužicy. Načasne konflikty mjez Hornjej a Delnjej Łužicu pokazuja: Wostanjemy-li při „jedyn lud, dwě rěči“, budźemy serbski lud sam na hrački stajeć.

Piwarc w „pogrom“ wo serbskim kubłanju

27. Februar 2019

https://www.gfbv.de/de/informieren/zeitschrift-bedrohte-voelker-pogrom/310-bildung-fuer-alle/kleine-klassen-als-ueberlebensfrage

Projektowe Serbstwo?

27. Februar 2019

Zapřijeće „projekt“ měni zaměrne jónkrótne předewzaće z jasnym spočatkom a kóncom: https://de.wikipedia.org/wiki/Projekt. So wě, zo tajke něšto tež w Serbach mamy a trjebamy – jako wosebite a profesionelnje organizowane nastorki k emancipaciji (wuswobodźenju) ludźi wot haćenjow při pěstowanju serbskeje rěče a kultury.

Štož pak definitiwnje njetrjebamy, je, wšudźe, hdźež so někak brach pokazuje, hnydom za projektami abo dalšimi „projektowymi managerami“ wołać. Dźeń a dale so wo třěbnym „wnučkokmanym“ wuwiću powěda. Daledawanje rěče, kultury a wobswěta pak je organiski a stajny proces. Projekt móže při tym impuls posrědkować, přichodnje lěpje sam jednać móc, ale nic tajku přirodnu reprodukciju narunać.

Trajace skutkowne su jeničce njesubwencionowane samozrozumliwosće kaž bjesada abo na přikład křižerstwo. A najwuspěšnišo je narodne prócowanje tam, hdźež ludźo bjez pomocy wotwonka wuńdu a so – horribile dictu! – za zhromadne zmištrowanje swojich towaršnostnych ritualow najprjedy wotmjezuja, zo bychu so skónčnje zaso jako Serbja (!), nic jako hybridni wotewrjeć móhli.

To je na rozdźěl wot toho, štož mainstream načasneje wědomosće tež w Serbach prěduje, kotraž chce podćisnjenje wšědneho dnja pod monitoring (dohlad) w mjenje projektow wumyslenych wot teoretikarjow někajkeje transformacije. Serbske sebjepostajowanje njerěka sebjepodwolenje směrnicam lěto a wjac projektow.