Srbija danas – Serbia today / Osvrt na svakodnevnicu – Everyday view

Nenad Radmanovic, Novi Sad

Dragi moji Luzicani. 2000 km jugoistocno od vas,tacno pola sata posle ponoci dobio sam neodoljivu potrebu da vam se obratim putem ovog bloga. Zelim da vas upoznam sa tim kako umeren covek,patriota, srednjih 20-tih godina vidi svoju zemlju krajem prve dekade XXI veka.

Srbija danas, nije clanica Evropske Unije,niti NATO pakta. Najvise sto smo dosegli je Partnerstvo za MIR. Nasim ulicama „duvaju“ evropski vetrovi,sa znacajnim procentom evro-osvestenih ljudi,koji seze daleko preko 50#. Vecina politickih partija u zemlji podrzava evroinegracije. Pitanje NATO pakta je vec skakljiva tema. Bojim se Pandorina kutija. Problemi u zemlji se gomilaju strahovitom brzinom,pitanja socijalne i ekonomske politike,medjuetnicki odnosi,Haski tribunal,potresi na domacoj politickoj sceni,odnosi sa svetskim silama,Kosovo..problemi koje sadasnja politicka elita na vlasti tesko da ce otkloniti a kamoli osmisliti plan za ublazavanje posledica…

Ugozava nas nase nejedinstvo,borba sujetnih uskovidih politickih hijena za prevlast,tranzicija koja dobija obrise socijalne katastrofe,kao i neujednacenost vodjenja nacionalne politike izmedju najjacih stranaka. Srbija danas zeli i u Evropu i u NATO,i blisko prijateljstvo sa bratskim narodom Rusije,i stratesko partnerstvo sa Kinom…Prosto ovaj TITOISTICKI(poput Josipa Broza Tita) nacin vodjenja spoljne politike pokazuje nerealan pogled na sadasnjost vrha srpske vlasti. Krilatica koju je pokrenula propagandna masinerija predsednika Republike Srbije Borisa Tadica,kaze „i istok i zapad“. Dobili smo novog Broza…

I na kraju ovog pokusaja da vam dam bar naznake kako se oseca jedan mlad covek u Srbiji danas,dozvolicu sebi da primetim sudbinsko poigravanje istorije sa dva naroda istog imena Srba(juznih) i Srba(Sorba luzickih) koja je prvom dala drzavu sa nesredjenim odnosima unutar drustva,nizak standard, a drugom nije dala sopstvenu drzavu vec breme da zivi pod Tudjinom (Nemackom) ali opet u daleko boljim uslovima i sa visim stadnardom. Molicu se dragom Bogu za spas nasih tako dalekih ali u srcu bliskih naroda.

Krok po kroku mjenje serbskich modlitwow

Nacije su serbskich měšnikow ze Serbow wupokazali, přetož chcychu woni na tute wašnje swój zahubny zakaz nałožowanja našeje maćeršćiny přesadźić. Tak su so němscy duchowni w serbskich wosadach mjenje abo bóle (wotpohladnje abo tež nic) wo to prócowali, krok po kroku serbske modlitwy a spěwy wotstronić.

Dźensa njeje žanych Nacijow trjeba, hdyž so na přikład w Radworju dale a wjace němskich elemontow do Božich słužbow zawjedźe a so na lětušim nyšporu wšěch swjatych samo němska litanija modli. Serbscy duchowni zdźěla sami serbske cyrkwinske žiwjenje přeněmčuja – krok po kroku.

W Radworju jónu farar skutkowaše, kiž je hižo při wobchadźenju z ministrantami na swěrne pěstowanje porjadneje serbšćiny hladał – dawno to nimo je. Štóž rěčne herbstwo w nabožinje zanjecha, tón zwjazk narodnosće a pobožnosće na hrački staji. Časy su bohužel nimo, w kotrychž bě nabožina spušćomny stołp Serbstwa.

Nabožina trjeba potajnstwo

Hannoverska krajna biskopka Margot Käßmann bu nětk na předsydku ewangelskeje cyrkwje w Němskej wuzwolena. Bjezdwěla wurjadna wosobina wona je, pře wšu měru sympatiska tak a tak. Njedźiwajcy toho je dźensniši reformaciski dźeń dobra składnosć, wo intentiće cyrkwjow a křesćanskej nabožinje přemyslować, wšako je knjeni Käßmann sama w telewiziji na dwajtysaclětnu tradiciju cyrkwje skedźbniła.

Reformator Martin Luther je so na brachach katolskeje cyrkwje kaž na wotpusku postorkował, takrjec na komercu wokoło wěry. Kaž přeco, hdyž opozicija we wulkoorganizaciji dosć wuspěšna njeje a zwonka njeje samstostatnje dale skutkuje, nastawaja nimo prěnjotneje temy dalše aspekty rozdźěla. Hlej na Zelenych, kiž su so na spočatku škita wobswěta dla wot SPD dźělili a potom cyłu swójsku programatiku wuwiwali.

Faktisce – ironija stawiznow – je protestantizm najwjetšemu komercializowanju wšěch časow, modernemu globalnemu kapitalzmej, ideologisce puć rubał. Nic jenož přez wotstronjenje swjatych dnjow – samo pokutny dźeń njeje ewangelska cyrkej sama škitała, ale tehdomniši sakski ministerski prezident Kurt Biedenkopf, čehoždla bohudźak w Sakskej tónle swjaty, wólny dźeń wosrjedź tydźenja w nazymiku hišće mamy. Ale tež přez sekularizowanje cyłeho žiwjenja.

Tohodla je twjerdźenje, NDR je křesćanstwo we wuchodźe Němskeje wobškodźiła, cyle wopaki, přetož katolicizm je w Pólskej a we wuchodoněmskimaj Łužicy a Eichsfeldźe statny ateizm realnoeksistowaceho socialistiskeho systema derje přetrał. Ně, poskajo na narěče ewangelskeje wyšnosće kaž wot biskopki Käßmann, maš zaćišć, zo rěči dušny socialny pedagoga z dobrymi psychologiskimi znajomosćemi. Žane wosebite potajnstwo, žana njezrozumliwa transcedenca mjez njebjom a zemju, kotraž by Bohej městno wostajiła.

Što by wona połstalětnemu mužej / osijej poručiła, kiž je bjez wěry wotrostł, je so žurnalist MDR info noweje šefowki němskeje ewangelskeje cyrkwje prašał. Sprěnja: Snadź tón spóznaje, zo trjeba runje w poslednim wotrězku žiwjenja wotmołwy. Zdruha by do ewangelija po Marku hladać móhł, dokelž je najkrótši. Třeća wón tamle snano widźi, zo ma Jězus wotmołwy za jeho žiwjenja. – Tale metoda by wězo tež fungowała, jeli by Jězus prosće někajki profet był a nic Bóh Syn.

Tak pytnješ, zo je eksistencielny rozdźěl, hač so cyrkej na mysterij złožuje, zo so na kemšach z transsubstanciaciju stawa a je potom Jězus sam w oblatce prezentny, abo hač jednotliwy wěriwy takrjec ze swojej wěru Jězusa do oblatki přinjese. Tohodla njemóže z objektiwnych přičin katolskej cyrkwi wšojedne być, štóž so na eucharistiji wobdźěli. Snadź je ewangelska warianta křesćanskeje wěry na wěste wašnje sprawniša, wšako wěri tež katolik, zo njeskutkuje Najswjećiše bjez přiwzaća přez wěru přitomnych wěriwych. Ale hdźež so to njedodnite, njedoslědźomne wobmjezuje, wočiwidnje so móc nabožiny dale a bóle pozhubjuje.

Psychologisce fundowana socialnopedagogiska strategija z křesćanskim pozadkom pak njeje atraktiwna dosć; ludźo runje w našim jara racionelnym swěće pytaja za wulkim potajnstwom, hlej na kekliju dokoławokoło halloweena. Duchowny, kiž jako celibaterny kusk zwonka normalneho swěta steji, so k reprezentancy poslednjeho potajnstwa hodźi. A tohodla je katolicizm w dialektiskim poměrje k sekularizowanemu swětej derje žiwy.

Čłowječi kołč na łódźi a analyza Vogta

Žiwjenje na wulkej łódźi składnostnje křižneje jězby na srjedźnym morju a Atlantiku je kaž w kołču: Tři tysac ludźi skutkuje kaž rój pčołkow po puću – mjez bifetom, baru a wulětami na kraju. Wšo jara derje organizowane, a naš porno pčołkam słabši instinkt so přez wjele přećelnych pomocnikow wuruna. Wozbožacy bě tež pjećrěčny přewod a samozrozumliwe wobchadźenje dowolnikarjow a wobsadki z cyłeho swěta.

Tak su so dny na MSC Orchestra z jónkrótnym dožiwjenjom stali. A rady so na stacije dopomnam, kotrež rěkaja: Genua, Malaga, Cadiz, Lissabon, Gibraltar, Alicante a Barcelona. To wšo při temperaturach nad 20 stopnjemi a tři króć móžachmy so kupać – w Malaze, Gibraltaru při nahlej skale z wopicami a před nami delfinami w morju a w Alicanće. Mjez Cadizom a Lissabon knježeše drje nócny wichor ze spěšnoscu wot wjac hač sto kilometrow na hodźinu. Njedźiwajcy čumpanja smy pak hoberske žołmy derje přetrali.

So do Łužicy wróćiwši słyšu hnydom prašenje: Što mysliš wo hotowej analyzy Vogta? Porno tym, kiž so zjawnje jara raznje k njej wupraja, bjez toho zo su ju čitali, chcu so hakle dokładnej lekturje wěnować. Smy w historisce wuznamnej situatciji žiwi a našim serbskim potomnikam dołžni, prowincializm přewinyć a woprawdźe wotewrjenje za nowymi pućemi pytać. W tym zmysle sej nětk chwile wozmu.

Lazar Hrebeljanovic

Nenad Radmanovic, Novi Sad (přez i-majlku připósłane)

Dragi priajtelji. U srpskom narodu postoji istorijska prica,ali i legenda o hrabrom knezu Lazaru Hrebeljanovicu,coveku koji je svoj zivot dao za slobodu i cast spasenja svojih podanika. Ukratko cu vam izloziti istorisjke cinjenice koje govore o velikom momentu u srpskoj istoriji,cuvenoj Kosovskoj bici koja se odigrala na Vidovdan 1389. godine.

Lazar Hrebeljanovic(1329-1389) was the most important and powerfull noble in Serbia,but not in the Ottoman’s service. And after death of Serbian ruller Stefan Uros,Lazar became knez or autocrator(taking legytimacy by marrying Milica Nemanjic from the royal dynasty).

At that time at the south-east of Europe,Ottoman forces crushed every resistance against them,and rushing into new battle,with Serbs…

Final moment has comed,for the great battle for freedom and honour,at june 15,1389 at the Kosovo field. Few times bigger Ottoman army with sultan Murad I,and his sons Bayezid and Yakub,with 27000-40000 jannisaries,sipahis,azaps,akincis and vassals stand against Serbs and their new ruller Lazar with 12000-30000 soldiers.

In the battle both ruller has killed,Murad I by the sword of serbian hero Milos Obilic,and Lazar was catched and his head wad cutted at the battlefield. Thousands of soldiers died at the Kosovo that day,muslims and christians,young and old,nobles and poverty,all at the bloody ground lie along…At that moment,there was no winner…

After Lazar’s death,for Serbia everything was changed…
Seeds of discourd took over Serbian nobles,and last even now…

But Serbia was the strong wall against upcoming force from the east,and first barrage at the gates of western Europe.

Velika balkanska cereavina koju je stekao car Dusan Silni,bila je na rubu propasti podeljena medj srpskim velikasima. Doba zlatnog srednjeg veka za Srbe je proslo posle poraza od Osmanlija 1389.-te. Za konacan pad Srbije pod Osmansku vlast uzima se 1459. godina,kada je palo poslednje uporiste,grad Smederevo. Oslobodjenje ce doci tek u XIX veku.

Južny Serb jako partner w serbskim blogu

Je na času, tónle blog na nowu – bóle mjezynarodnu – runinu transformować. Ja so wjeselu, zo budźe na tutym městnje bórze prawidłownje młody serbiski stawiznar a přećel Serbow Nenad Radmanovic (Novi Sad) w swojej maćeršćinje artikle a swój wid na słowjanski swět přinošować. Smój so přez facebook zeznajomiłoj a so spřećeliłoj.

Wón je politisce (poměrnje) konserwatiwnje myslacy čłowjek a pobožny serbisko-prawosławny křesćan. Tohodla sej myslu, zo so jako awtoraj po swětonahledźe derje wudospołnjujemoj. Ja sam změju wot soboty za dźesać dnjow takrjec prózdninsku přestawku blogowanja, a so nadźijam, zo so Nenad w tutej chěžce cyberwjeski Serbow derje zažiwi.

Tři kraje, tři puće do přichoda

Tři zwjazkowe kraje, tři wšelake knježerstwa, hačrunjež by we wšěch tutych krajach podobne zrjadowanje koalicije móžno było. Na tym widźiš, zo němski federalizm njedźiwajcy kritiki derje funguje: Regionalni politikarjo su derje na wosebitosće mentality w jich kraju wusměrjeni. W Posaarskej su so Zeleni prěni raz po cyłej Němskej za zwjazk z CDU a FDP rozsudźili, po tym zo bu w mojej starej domiznje, w Hamburgu, prěnja čorno-zelena koalicija załožena. Štóž wě, kajkich rozestajenjow je w Posaarskej mjez druhim wo prašenju dalewjedźenja hórnistwa a štó kajku poziciju zabjerje, njemóže so dźiwać, zo nochcychu Zeleni z Lafontaineom hromadźe dźěłać.

W Durinskej je ta wěcka kusk komplikowaniša była. Na jednym boku su so socialdemokraća jasnje za politisku změnu zasadźeli, na druhim boku je CDU jim přez wotstup Althausa interpretaciju wolóžili, zo je „system Althaus“ nimo a móža nětk styrjo ministrojo ze stron SPD z knjenju Lieberknecht (CDU) takrjec nowu politisku dobu w Durinskej zahajić. Nimo toho móže sej knjez Maćij wuličić, zo jeho strona w tutej koaliciju wjetšu rólu hraje hač w čerwjeno-čerwjeno-zelenym zwjazku w Erfurće. Cyle wothladajo wot toho, zo so politiske jednanje na poćah mjez wosobami złožuje a njewobsteji dosć dobreho poměra mjez Maćijom, krajnym předsydu SPD, a Ramelowom, načolnym politikarjom Lěwicy.

W našim susodnym kraju, w Braniborskej, stej SPD a CDU dźesać lět pragmatisce hromadźe knježiłoj, stož byštej wonej tež dale činić móhłoj. Ale sprěnja ma SPD po kóncu koalicije z CDU na zwjazkowej runinje zajim dopokazać, zo je wjac hinašich knježerstwow a z nimi dołhodobnje wotpowědny ćišć ze zwjazkoweje rady přećiwo čorno-žołtej koaliciji móžno. Zdruha je so Lěwica při wólbach do zwjazkoweho sejma na teritoriju Braniborskeje z najsylnišej stronu stała, a ministerski prezident Platzeck dyrbju z tym ličić, zo to přichodny raz tež na krajnej runinje tak budźe, jeli móže Lěwica dale jako opozicija skutkować.

Narodniny město kermuše? (500. přinošk bloga)

Porno prjedawšim časam móžemy dźensniši dźeń kóžde narodniny w swójbje swjećić a so dźakowano awtu husćišo zetkać a na kulturne terminy po cyłej Łužicy podać. Tohodla njeje dźiwa, zo su mnozy měnjenja: Potom tola njetrjebamy hižo kermušu swjećić. To je hladajo na kulturnonabožne korjenje kermuše škoda.

Čłowjek ma wobmjezowany žiwjenjski čas k dispoziciji, a tohodla je wěste wubědźowanje mjez wšelakimi poskitikami. Štóž sej wjac informacijow z interneta wobstara, tak dołho nowiny nječita kaž tón, kiž je wot papjery wotwisny. A štož za wobchadźenje z medijemi płaći, dyrbiš při namakanju teminow za komunikaciju wobkedźbować.

Njedźiwajcy wšeho je kermuša rjana tradicija, kotruž chcemy rady dale hajić. Kermuša je wutroba serbskeho swójbneho socialneho systema a ma přichod runje w dobje indiwidualistow, kotřiž so za ritualemi zhromadnosće žedźa. W tutym zmysle je kermuša ze stołpom zhromadneho žiwjenja.

Hybridologija Serbam škodu čini

Kaž spisowaćel ma so tež wědomostnik wo to starać, w zjawnosći swoju wosobinsku marku zwoprawdźeć. Porno spisowaćelej, kiž dyrbi prosće derje powědać móc, trjeba wědomostnik swojoraznu teoriju, přez kotruž so na parkeće zjawneje debaty předstajić móže. Znata wědomstnica a wotrjadnica Serbskeho instituta je połdra lětdźesatka dołho hybridologiju wunamakała, teoriju, kotraž je ze zrowastanjenjom stareje multikulti-tezy, zo so wšo ze wšěm měša a ludźo sej na tute wašnje nowu identitu pasla. Postmoderne myslenje to je, a same měšeńca něhdyšeje politiskeje koncepcije politikarja Zelenych, Daniela Cohn-Bendita, a sociologiskeje wučby Ulricha Becka.

Wšo, štož je wona w najnowšim wudaću Noweho Casnik wospjet wo swojej teoriji rozkładła, rjenje klinči a někak wěrno je. Ale Serbja nimaja Serbski institut, zo bychu so tamle ludźo ze swojoraznymi teorijemi na mjezynarodnym jewišću wědomosćow profilować móhli – to njech je pódlanski efekt! –, ale zo by institut teorije wupjekł, kotrež Serbam při dalšim wuwiću Serbstwa pomhaja. Njetrjebamy teoriju, kotraž z najbanalnišeje wěcki swěta, zo Serb na swojej kulturnej kupje wosrjedź němskeho morja swoju wšědnu identitu faktisce z wobeju wobłukow twori, wulki program čini. To snadź intelektualnu zabawu sposrěkuje, ale žadyn wužitk.

Dale a mjenje ludźi we swojim wšědnym žiwjenju ertnje a pisomnje serbuje, snano hišće 25.000 ludźi abo samo mjenje. Njetrjebamy teoriju, kotraž za tuchwilny proces rozpušćenja serbskeje rěče přez přemóžacy wliw němčiny faktisce wusprawnosćenje přinjese, zo je to pozdatnje normalna měšeńca. Nawopak, Serbja trjebaja teoriju, kiž hajenje serbšćiny na wysokim niwowje w fungowacym zjawnym rěčnym rumje podpěra. Jenož tón, kiž swój rěčny a kulturny kapital swědomiće hlada, móže tajki kapital přez wuměnu z wotpowědnym fundusom druhich kulturow rozmnožeć. Štóž ryzy serbsce rěčeć njemóže abo njecha, wo woprawdźitej dwurěčnosći filozofować njetrjeba.

Čas wulkich narodowcow je nimo

Tak dołho kaž so wo narodnych prašenjach wědomje přemysluje, je skóržba dokumentowana, zo je přewjele ludźi, kiž so jenož za sebje samoho zajimuja, a přemało ludźi, kotřiž na cyłk wusměrjenje skutkuja. Zo je najwjetšim narodowcam přeco jenož wo jich lud šło, je rjana legenda, do kotrejež wěrić móžeš, jeli přewjele njewěš. Čim dokładnišo su detaily ze wšědneho žiwjenja wulkich rjekow znate, ćim wjac informacijow předleža, kotrež so do rjaneho wobraza njehodźa.

Zo je pozdatnje w našej dobje přemało sprawnych přeswědčacych wjednikow w politice, prosće na tym zaleži, zo dźakowano masowym medijam a socialnym platformam w interneće tajka transparenca nastupajo wosobinski profil bóle abo mjenje prominentnych knježi, kotraž tomu zadźěwa, zo mamy hišće swjatych. Jich čas je nimo, přetož bjez potajnstwa a legendow njeje dźiwow a swjatych. Dźensniši dźeń so wšo tak dołho wědomostnje a žurnalistisce přepruwuje, doniž njebudźe dowujasnjene.

Z tym so naš wid na čłowjeka powšitkownje radikalnje změni. Dyrbimy akceptować, zo njebudźe hižo ženje žanych nowych Zejlerjow abo Barta-Ćišinskich, wšako bychmy na kóncu maksimalnje wosebity talent, wurjadnu prócu a dušny charakter spóznali a akceptowali, ale lědma wusahowacu wosobinu. Smy zwučeni, kóždu jónkrótnosć přez analyzu wuměnjenjow relatiwizować. Ironija stawiznow: To je pózdni sćěh rozswětlerstwa, kotremuž su serbscy historiscy rjekojo słužili.